فاصلهی آمریکا با خاورمیانه، حداقل ۱۰هزار کیلومتر است. همچنین آمریکا هیچ مرز مشترک یا سرزمینی در خاورمیانه ندارد. با اینحال، سالهاست که حدود ۴۰هزار سرباز آمریکایی در کشورهای منطقه مستقر هستند.
«حمله به زیرساختهای ارتش آمریکا در پایگاه الجفیر بحرین»، «انهدام رادار دوربرد هوایی آمریکا در عمان»، «اصابت پرتابه به مخازن سوخت پایگاه علی السالم آمریکا در کویت» و ... اینها تنها تعدادی از موفقیتهای اخیر نیروهای نظامی ایران در پاسخ به حملات آمریکا به خاک کشورمان است.
با اینحال اطلاعات بالا تعدادی سوال را به وجود میآورد: مگر آمریکا چند پایگاه در منطقه دارد؟ کدام کشورها میزبان پایگاههای آمریکایی شدهاند؟ این پایگاههای نظامی دقیقا با چه اهدافی ساخته شدهاند؟
در ادامهی این مقاله به این سوالات پاسخ میدهیم.
شبکه پایگاههای نظامی آمریکا در غرب آسیا
تا اواسط سال ۲۰۲۵، حدود ۴۰هزار تا ۵۰هزار نیروی آمریکایی در خاورمیانه حضور داشتند. این نیروها شامل کارکنان و نظامیان مستقر در پایگاههای بزرگ و دائمی و همچنین پایگاههای کوچکتر در سراسر منطقه میشوند. البته گاهی این عدد بسته به زمان و شرایط بیشتر هم شده است. مثلا در سال ۲۰۰۷، ۱۶۰ هزار نیروی آمریکایی در عراق و در سال ۲۰۱۱، ۱۰۰ هزار نیرو در افغانستان حضور داشتند.
در مجموع، ایالات متحده در حداقل نوزده مکان خاورمیانه که هشت مورد از آنها توسط بسیاری از تحلیلگران، دائمی تلقی میشوند، پایگاه ساخته است. بیشتر این پایگاهها در کشورهایی مثل بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی، سوریه و امارات متحده عربی قرار گرفته است. این تأسیسات به عنوان مراکز حیاتی برای عملیات هوایی و دریایی، تدارک و انتقال تجهیزات منطقهای، جمعآوری اطلاعات و ... توسط نیروهای نظامی آمریکا عمل میکنند.
البته آمریکا برای عملیاتهایش داخل خاورمیانه فقط از پایگاههایی که داخل خاورمیانه قرار دارند، استفاده نمیکند. هواپیماها، نیروها، تجهیزات و پشتیبانی لجستیکی از پایگاههای آمریکا در جیبوتی (آفریقا) و ترکیه نیز اغلب برای عملیاتهای آمریکا در خاورمیانه استفاده میشوند.
پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین
الجفیر بحرین محل استقرار ستاد فرماندهی ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده است. مسئولیت این ستاد شامل خلیج فارس، دریای سرخ، دریای عرب و بخشهایی از اقیانوس هند میشود. این پایگاه میزبان تقریباً ۹۰۰۰ از کارکنان وزارت دفاع آمریکا، از جمله کارکنان نظامی و غیرنظامی است.
این پایگاه که محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده است، برای اهداف آمریکا در ارتباط با کشتیها، هواپیماها، یگانها و مناطق دورافتاده در منطقه به کار گرفته میشود.
پایگاههای نظامی آمریکا در قطر
پایگاه العدید در سال ۱۹۹۶ تأسیس شد و بزرگترین پایگاه هوایی مورد استفاده ارتش ایالات متحده در خاورمیانه نام گرفته است. پایگاه هوایی العدید با مساحت ۲۴ کیلومتر مربع، در بیابانی خارج از دوحه، پایتخت قطر، قرار گرفته است. این پایگاه، عملیات نظامی ایالات متحده را در قلمرویی از مصر در غرب تا قزاقستان در شرق هدایت میکند. این پایگاه آمریکایی در عملیاتهای آمریکا بر علیه عراق، سوریه و افغانستان نقش محوری داشته است.
بزرگترین پایگاه ایالات متحده در خاورمیانه، پایگاه العدید میزبان حدود ۱۰هزار سرباز آمریکایی است. همچنین این پایگاه تقریباً ۱۰۰ هواپیما و تعداد زیادی پهپاد را در خود جای داده است.
پایگاههای نظامی آمریکا در کویت
بیشترین تعداد پایگاههای ایالات متحده در منطقه برای کشور کویت است. از جمله این پایگاهها میتوان به کمپ عریفجان، کمپ بوهرینگ، پایگاه هوایی علی السالم و پایگاه هوایی احمد الجابر اشاره کرد. تقریباً ۱۳۵۰۰ از کارکنان ارتش آمریکا، از جمله پیمانکاران، در این پایگاهها مستقر هستند.
کمپ عریفجان یک پایگاه اصلی ارتش ایالات متحده است که در حدود ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر کویت واقع شده است. این کمپ در سال ۱۹۹۹ ساخته شده است. کمپ عریفجان به عنوان مرکز اصلی لجستیک، تدارکات و فرماندهی برای عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، به ویژه در حوزه مسئولیت سنتکام ایالات متحده، عمل میکند.
پایگاههای نظامی آمریکا در امارات متحده عربی
پایگاه هوایی الظفره، واقع در جنوب ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، یک قطب حیاتی نیروی هوایی ایالات متحده است. این پایگاه استراتژیک بیشتر برای شناسایی، جمعآوری اطلاعات و پشتیبانی از عملیات هوایی رزمی مورد استفاده قرار میگیرد.
این پایگاه میزبان هواپیماهای پیشرفتهای مانند جنگندههای رادارگریز F-۲۲، هواپیماهای نظارتی مختلف، پهپادها و سیستمهای هشدار و کنترل هوایی (AWACS) است. همچنین الظفره از هواپیماهای نظارتی، سکوهای سوختگیری و جتهای جنگنده پشتیبانی میکند.
البته نمیتوان به شهرک بندری جبل علی در دبی هم هم اشاره نکرد. اگرچه این منطقه یک پایگاه نظامی رسمی آمریکا نیست اما به عنوان بزرگترین بندر تردد نیروی دریایی ایالات متحده در خاورمیانه شناخته میشود. این بندر مرتباً میزبان ناوهای هواپیمابر و سایر کشتیهای آمریکایی است.
پایگاههای نظامی آمریکا در عراق
یکی از پایگاههای آمریکایی در عراق، پایگاه هوایی عین الاسد در استان الانبار غربی است.
همچنین پایگاه هوایی اربیل که در منطقهی نیمه خودمختار کردستان در شمال عراق واقع شده است، به عنوان مرکزی برای نیروهای آمریکایی و ائتلاف در انجام تمرینات آموزشی و رزمایشهای رزمی عمل میکند. این پایگاه از اشتراکگذاری اطلاعات و هماهنگی لجستیکی نیروهای ایالات متحدهی آمریکا در شمال عراق، پشتیبانی میکند.
پایگاههای نظامی آمریکا در عربستان سعودی
تعداد سربازان آمریکایی در عربستان سعودی طبق نامهی کاخ سفید در سال ۲۰۲۴ به ۲هزار نفر میرسد. این نیروها قابلیتهای دفاع هوایی و موشکی را فراهم کرده و از عملیات هواپیماهای نظامی ایالات متحده پشتیبانی میکنند.
برخی از آنها تقریباً در ۶۰ کیلومتری جنوب ریاض، در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان مستقر هستند. این پایگاه از داراییهای ارتش ایالات متحده از جمله باتریهای موشکی پاتریوت و سیستمهای دفاع هوایی ترمینال ارتفاع بالا پشتیبانی میکند.
پایگاههای نظامی آمریکا در اردن
پایگاه هوایی موفق السلطی در ازرق، ۱۰۰ کیلومتری شمال شرقی امان، پایتخت اردن، واقع شده است. در ۲۰ فوریه ۲۰۲۶، نیویورک تایمز گزارش داد که بیش از ۶۰ هواپیمای نظامی آمریکایی در این پایگاه مستقر شدهاند که تقریباً سه برابر تعداد معمول است. همچنین برآوردها نشان میدهد که حدود ۴هزار سرباز آمریکایی در اردن مستقر هستند.
چرا کشورهای خاورمیانه میزبان پایگاههای آمریکایی هستند؟
همواره عنوان میشود که پایگاههای نظامی ایالات متحده در سراسر خلیج فارس، برای دفاع از کشورهای میزبان تأسیس شدهاند. اما جنگ اخیر نشان داد که این پایگاهها حتی قادر به محافظت از خود در برابر حملات ایران نیستند. همچنین حضور این پایگاهها باعث آسیبپذیری کشورهای میزبان شده است. پس چرا کشورهای حاشیهی خلیج فارس به حضور این پایگاهها در کشورهایشان نه نمیگویند؟
پاسخ در ترکیبی از وابستگی ساختاری و محدودیت سیاسی نهفته است. برخلاف متحدان اروپایی آمریکا، تضمینهای خارجی مدتهاست که ضامن بقای پادشاهیهای خلیج فارس بوده است. نهادهای دفاعی آنها عمیقاً با سیستمهای ایالات متحده، از آموزش و لجستیک گرفته تا اشتراکگذاری اطلاعات و تهیه سلاح، ادغام شدهاند. این امر نوعی وابستگی به مسیر ایجاد میکند که رهایی از آن دشوار است.
همچنین میزبانی از نیروهای آمریکایی نه تنها حمایت نظامی، بلکه حمایت ضمنی از رژیمهای این کشورها را نیز فراهم کرده است. تجربیات نشان داده است که آمریکا تنها با زبان زور صحبت میکند. همانگونه که سالها ایران و سوریه را به دلایل واهی تحریم کرده بود. بنابراین حکومتهای کشورهای منطقه معمولا مایل به پرداخت هزینه برای مقابله با باجخواهیهای آمریکا نیستند.
البته تصاویر ماهوارهای در دسترس نشان داده است که ۱۳ پایگاه زمینی ایالات متحده غیرقابل سکونت شدهاند. بر اساس تحلیل واشنگتن پست از تصاویر ماهوارهای، حملات هوایی ایران از زمان آغاز جنگ، حداقل ۲۲۸ سازه یا قطعه تجهیزات را در سایتهای نظامی ایالات متحده در سراسر خاورمیانه آسیب دیده یا نابود کرده است. میزان تخریب بسیار بیشتر از آن چیزی است که دولت ایالات متحده علناً اذعان کرده یا قبلاً گزارش داده است.
حال این سوال پیش میآید که آیندهی پایگاههای آمریکایی در منطقه چگونه خواهد بود؟
و در پایان
و در پایان مقاله به این سخن رهبر شهید در تاریخ ۱۱ مهر ۱۴۰۰ اشاره میکنیم: «ما باید به این توجّه کنیم که در منطقهی خود ما، حضور ارتشهای بیگانه از جمله ارتش آمریکا مایهی ویرانی و جنگافروزی است؛ همه باید سعی کنند که ارتشها را مستقل، متّکی به ملّتها و همافزای با ارتشهای دیگرِ همسایگان و دیگرِ ارتشهای منطقه قرار بدهند؛ صلاح این منطقه در این است.
نگذاریم و نگذارند که ارتشهای بیگانه به عنوان [تأمین] منافع ملّی خودشان که هیچ ربطی به ملّت آنها ندارد، از هزارها فرسنگ راه بیایند و در این کشورها دخالت کنند، حضور نظامی پیدا کنند و در ارتشهای آنها دخالت کنند. ارتشهای خود این ملّتهای منطقه میتوانند این منطقه را اداره کنند؛ اجازه ندهید که دیگران وارد بشوند.
این حوادثی هم که در شمال غربی کشور ما، در بعضی همسایهها در جریان است، چیزهایی است که بایستی با همین منطق حل بشود. البتّه کشور ما و نیروهای مسلّحِ ما با عقلانیّت عمل میکنند؛ در همهی مسائل، شیوه، شیوهی عقلانیّت است، اقتدار همراه با عقلانیّت و دیگران هم خوب است با عقلانیّت عمل بکنند و نگذارند که این منطقه دچار مشکلی بشود. آن کسانی که برای برادران خود چاه میکنند، خودشان اوّل در چاه میافتند...»