جنگنده غول‌پیکر میگ۳۱ با شکستن قوانین فیزیکِ جو، در لبه فضا قابلیت شلیک موشک‌های هایپرسونیک دارد.

باشگاه خبرنگاران جوان - زمانی که صحبت از نبرد‌های هوایی و هواپیما‌های جنگی به میان می‌آید، ناخودآگاه تصویری از درگیری‌های نزدیک در آسمان آبی، مانور‌های پیچیده آکروباتیک و شیرجه‌های سریع در ذهن تداعی می‌شود، اما در لایه‌های پنهان، خشن و تاریک جو زمین، جایی که آسمان رنگ آبی خود را به سیاهی مطلق کیهان می‌بازد، فناوری هوانوردی نظامی داستان کاملاً متفاوتی را روایت می‌کند.

در این مرز مرگبار که به لبه فضا معروف است، جنگنده‌های معمولی توانایی پرواز ندارند و موتور‌ها و بال‌هایشان به دلیل رقیق بودن شدید هوا از کار می‌افتند. در این قلمرو تاریک، تنها مهندسی‌های خاص هوانوردی می‌توانند دوام بیاورند و در صدر این فهرست، جنگنده رهگیر افسانه‌ای یعنی میگ-۳۱ قرار دارد؛ پرنده‌ای که در این ارتفاعات عملیات می‌کند و به عنوان یک سکوی پرتاب مداری برای شلیک پیشرفته‌ترین موشک‌های جهان عمل می‌کند.

برای درک فناوری به کار رفته در میگ۳۱، ابتدا باید محیط عملیاتی آن را از منظر علمی بررسی کنیم. لایه زیرین فضا یا استراتوسفر بالایی، در ارتفاعی بین ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری (بیش از ۶۵ هزار تا مرز ۱۰۰ هزار پا) از سطح زمین قرار دارد.

در این ارتفاع، فشار هوا به قدری افت می‌کند که قوانین معمول آیرودینامیک دچار چالش‌های اساسی می‌شوند. موتور‌های جت برای احتراق به شدت نیازمند ورود حجم عظیمی از اکسیژن هستند و در هوای به شدت رقیقِ لبه فضا، تغذیه موتور‌ها به یک کابوس مهندسی تبدیل می‌شود.

علاوه بر چالش‌های مکانیکی، این ارتفاع برای انسان کشنده است. در چنین شرایطی پدیده‌ای فیزیکی به نام حد آرمسترانگ رخ می‌دهد؛ نقطه‌ای که فشار جو به حدی پایین است که مایعات بدن، از جمله خون انسان، در دمای طبیعی بدن به جوش می‌آیند. برای غلبه بر این موانع زیستی، مهندسان هوافضا میگ-۳۱ را فراتر از یک جنگنده، و بیشتر شبیه به یک فضاپیمای درون‌جوی طراحی کرده‌اند. خلبانان این رهگیر نمی‌توانند با تجهیزات پروازی استاندارد پرواز کنند؛ آنها از لباس‌های تحت فشار فضایی نظیر لباس‌های سری VKK-۶ استفاده می‌کنند.

این لباس‌ها دقیقاً مشابه تجهیزاتی هستند که فضانوردان به تن می‌کنند تا در صورت بروز نشتی در کابین یا افت فشار ناگهانی در ارتفاع ۲۰ کیلومتری، از متلاشی شدن بدن خلبان جلوگیری کنند.

میگ-۳۱ که توسعه‌یافته پلتفرم میگ-۲۵ محسوب می‌شود، یک رهگیر سنگین‌وزن است که مهندسی آن بر دو محور سرعت مطلق و ارتفاع بی‌نهایت استوار است. قلب تپنده این هواپیما، دو موتور توربوفن غول‌پیکر مجهز به سیستم پس‌سوز است که می‌توانند این پرنده سنگین را به سرعت‌های نزدیک به ۳ ماخ (سه برابر سرعت صوت) برسانند. بدنه این جنگنده برای تحمل حرارت شدید ناشی از اصطکاک هوا در سرعت‌های مافوق صوت، از ترکیب آلیاژ‌های پیشرفته تیتانیوم، فولاد ضدزنگ و نیکل ساخته شده است تا در برابر ذوب شدن مقاومت کند.

از منظر فناوری الکترونیک هوانوردی، میگ-۳۱ یک پیشگام به تمام معناست. این جنگنده اولین هواپیمای عملیاتی جهان بود که به رادار آرایه فازی غیرفعال مجهز شد. وقتی این رادار قدرتمند با ارتفاع پروازی خیره‌کننده جنگنده در لبه فضا ترکیب می‌شود، میگ۳۱ به یک ایستگاه راداری پرنده تبدیل می‌شود که می‌تواند موشک‌های کروز پنهان‌کار یا هواپیما‌های دشمن را که در لایه‌های بسیار پایین‌تر جو پرواز می‌کنند، از بالا به راحتی شناسایی و شکار کند.

شگفت‌انگیزترین قابلیت فناوری‌محور میگ-۳۱، تبدیل شدن آن به یک پرتابگر تسلیحات در منطقه آستانه فضا است. با گسترش جنگ اطلاعاتی، نابود کردن ماهواره‌های جاسوسی در مدار‌های پایین زمین (LEO) به یک نیاز استراتژیک تبدیل شد و پروژه تحقیقاتی جنگنده اختصاصی MiG-۳۱D از طرح‌های مقابله با ماهواره در شوروی بود؛ پروژه‌ای با این ایده جسورانه که یک هواپیما نقش سکوی متحرک در لبه فضا را برای پرتاب موشک‌های ضد ماهواره بازی کند و قرار بود میگ ۳۱ موشک‌های سری کنتاکت را از منطقه لبه فضا به سمت ماهواره‌های جاسوسی داخل مدار شلیک کند.

از منظر فیزیک دینامیک، زمانی که میگ-۳۱ یک موشک هایپرسونیک را در لبه فضا شلیک می‌کند، بخش عظیمی از انرژی جنبشی (سرعت اولیه هواپیما) و انرژی پتانسیل (ارتفاع عظیم پرتاب) را به صورت رایگان به موشک منتقل می‌کند. جنگنده در این سناریو عملاً نقش مرحله اولِ یک موشک فضایی را ایفا می‌کند. این انتقال انرژی سبب می‌شود برد موشک به شکل چشمگیری افزایش یابد و رهگیری آن برای سیستم‌های پدافندی بسیار دشوار شود.

در نهایت، بررسی ساختار میگ-۳۱ نشان می‌دهد که مرز میان هوانوردی و فضانوردی کمرنگ شده است. این پرنده با تکیه بر پیشرانه‌های اتمسفری توانسته است ماموریت‌هایی را انجام دهد که همزمان ده‌ها فناوری را درگیر می‌کند.

مادامی که تسلیحات هایپرسونیک و جنگ‌های مداری در توسعه فناوری نظامی نقش دارند، این هیولای تکنولوژی همچنان در مرز تاریک فضا به تسلط خود ادامه خواهد داد.

منبع: فارس