تهران - ایرنا - دریاچه گهر، با آب‌های زلال، چشم‌اندازهای کوهستانی و تنوع زیستی ارزشمند، به عنوان بیست و هشتمین تالاب با اهمیت بین‌المللی ایران در فهرست کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است، رویدادی که فرصتی برای معرفی این گنجینه طبیعی ایران به جهان فراهم می‌کند، اما در عین حال یادآور مسئولیت سنگین حفاظت از زیست‌بومی است که بقای آن به صیانت از منابع آب، پوشش گیاهی و حیات جانوری منطقه وابسته است.
گروه جامعه ایرنا- در آغوش کوه‌های سر به فلک کشیده زاگرس، جایی که صخره‌های استوار، دامنه‌های سرسبز و درختان کهنسال بلوط، چشم‌اندازی تماشایی از طبیعت ایران آفریده‌اند، دریاچه‌ای زلال و آرام همچون نگینی فیروزه‌ای می‌درخشد، دریاچه گهر، یکی از زیباترین جلوه‌های طبیعت لرستان که در سکوت کوهستان، روایتگر شکوه و سخاوت زمین است، گنجینه‌ای که سال‌هاست در سکوت کوهستان، روایتگر پیوند زندگی و طبیعت بوده است.
آب شفاف دریاچه، تصویر کوه‌های پیرامون را در آغوش می‌گیرد و نسیم خنک کوهستان، همراه با صدای پرندگان و جریان آب، آرامشی کم‌نظیر به این گوشه بکر از طبیعت بخشیده است، در بهار و تابستان، دامنه‌های اطراف با رویش گیاهان و گل‌های وحشی رنگ می‌گیرند و درختان حاشیه دریاچه، پناهگاهی برای گونه‌های مختلف جانوری فراهم می‌کنند، مجموعه‌ای از زیبایی‌ها که گهر را به یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی زاگرس تبدیل کرده است.
دریاچه گهر در منطقه حفاظت شده اشترانکوه، از زیستگاه‌های ارزشمند تنوع زیستی زاگرس به شمار می‌رود، به طوری که بر اساس مطالعات انجام شده، در این منطقه ۴۵ گونه پستاندار، ۱۹۵ گونه پرنده، ۳۰ گونه خزنده و پنج گونه دوزیست شناسایی شده است که خرس قهوه‌ای، پلنگ، گرگ، کفتار، قوچ و میش و کل و بز کوهی از مهمترین پستانداران و عقاب ، کرکس، شاهین، کبک و تیهو از مهمترین پرندگان این منطقه هستند که در زیستگاه‌های کوهستانی و طبیعی اطراف دریاچه و محدوده حفاظت شده اشترانکوه زندگی می‌کنند.
بنابراین اهمیت دریاچه گهر تنها به زیبایی طبیعی آن محدود نمی‌شود، بلکه این پهنه آبی و زیستگاه‌های کوهستانی پیرامونش مجموعه‌ای ارزشمند از گونه‌های جانوری و گیاهی را در خود جای داده است که نیاز به حفاظت دارند.
همچنین این منطقه از تنوع گیاهی قابل توجهی برخوردار است، به طوری‌که بیش از ۶۰۰ گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده است، بلوط ایرانی، بادام وحشی، پسته وحشی، بید، ارس، زالزالک و گلابی وحشی از جمله درختان و درختچه‌های این منطقه هستند، همچنین رویش گل‌های وحشی مانند لاله واژگون، شقایق و زنبق در فصل بهار، در کنار گیاهان دارویی و مرتعی همچون آویشن، گون و موسیر، بر ارزش اکولوژیک این زیست‌بوم کوهستانی افزوده است.
مجموعه تالاب ها و دریاچه هایی از جمله تالاب های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل، گاوخونی، مجموعه تالابی شورگل، یادگارلو، درگه‌سنگی، کانی برازان، دریاچه ارومیه، تالاب چغاخور ، هامون ، پریشان، زریوار ، گمیشان و تالاب انزلی برخی از تالاب ها و دریاچه های ایران است که در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده اند و اکنون با ثبت دریاچه گهر تعداد تالاب ها و دریاچه های ثبت شده به ۲۸ رسیده است.
این پرونده در سال ۱۴۰۳ وارد مرحله جدی‌تری شد و در سال ۱۴۰۴ نیز سازمان حفاظت محیط زیست از ادامه مراحل ثبت خبر داد، سرانجام پس از انجام بررسی‌های کارشناسی و طی مراحل اداری، دریاچه گهر در سپتامبر ۲۰۲۶ ( ۶ مهر ۱۴۰۵) رسماً در فهرست تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی قرار گرفت.
اکنون ثبت این دریاچه در فهرست کنوانسیون رامسر، فرصتی است تا نگاه‌ها بار دیگر به سوی این میراث ارزشمند جلب شود، میراثی که زیبایی‌اش تنها در چشم‌اندازهای چشم‌نواز خلاصه نمی‌شود، بلکه در حیات گونه‌های گیاهی و جانوری و تداوم چرخه زندگی در این زیست‌بوم معنا پیدا می‌کند، ثبت جهانی گهر، بیش از آنکه پایان یک مسیر باشد، یادآور مسئولیتی بزرگ است، اینکه این نگین آبی زاگرس را چنان پاس بداریم که نسل‌های آینده نیز سهمی از آرامش و شکوه آن داشته باشند.
در واقع دریاچه ها و تالاب‌ها از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های طبیعی زمین هستند، گنجینه‌هایی که حیات گونه‌های گیاهی و جانوری، پایداری منابع آب و تعادل محیط‌زیست به سلامت و بقای آن‌ها گره خورده است، بر این اساس ثبت دریاچه گهر در فهرست کنوانسیون رامسر، بار دیگر توجه‌ها را به اهمیت حفاظت از این سرمایه‌های طبیعی و ضرورت صیانت از زیستگاه‌هایی جلب می‌کند که در کنار زیبایی‌های چشم‌نواز، نقشی حیاتی در حفظ تنوع زیستی دارند. این ثبت جهانی، علاوه بر معرفی ظرفیت‌های طبیعی ایران در عرصه بین‌المللی، مسئولیت حفاظت از این میراث ارزشمند را نیز پررنگ‌تر می‌کند.
ثبت تالاب گهر یک عنوان تشریفاتی نیست
آرزو اشرفی زاده مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها سازمان حفاظت محیط زیست دراین باره به خبرنگار ایرنا گفت: ثبت تالاب گهر یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه آغاز مسئولیتی بیشتر برای حفاظت از نگین تالابی لرستان است.
وی افزود: ثبت یک تالاب یا دریاچه در فهرست رامسر نه به این معناست که از فردای ثبت، همه مشکلات آن برطرف می‌شود و نه یک عنوان تشریفاتی و فاقد ارزش است، این ثبت، به رسمیت شناخته شدن اهمیت بین‌المللی یک زیست‌بوم بر اساس معیارهای علمی مشخص و در عین حال آغاز مسئولیتی بیشتر برای حفاظت از آن است.
وی اظهار کرد: کنوانسیون تالاب‌ها یک معاهده بین‌دولتی است که در سال ۱۹۷۱ در شهر رامسر ایران شکل گرفت و امروز ۱۷۲ کشور طرف متعاهد آن هستند، بیش از ۲۵۰۰ تالاب با اهمیت بین‌المللی در قالب شبکه جهانی سایت‌های رامسر شناسایی شده‌اند، اینکه نام «رامسر» و ایران بیش از نیم قرن بر یکی از مهمترین معاهدات جهانی حفاظت از طبیعت قرار دارد، یک سرمایه ارزشمند محیط‌زیستی برای کشور ما است.
اشرفی زاده ادامه داد: اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم تالاب‌های جهان طی دهه‌های گذشته با روند نگران‌کننده‌ای از تخریب و نابودی روبرو بوده‌اند، چشم‌انداز جهانی تالاب‌ها ۲۰۲۵، نشان می‌دهد از سال ۱۹۷۰ تاکنون حدود ۲۲ درصد تالاب‌های جهان از دست رفته و حدود یک‌چهارم تالاب‌های باقیمانده نیز در وضعیت نامناسب اکولوژیک قرار دارند، در چنین شرایطی، حفاظت از تالاب‌های سالم باقیمانده باید یکی از اولویت‌های اصلی باشد.
وی گفت: ثبت یک تالاب در فهرست رامسر نیز صرفاً با درخواست و انتخاب سلیقه‌ای صورت نمی‌گیرد، کنوانسیون ۹ معیار مشخص برای شناسایی تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی دارد و یک سایت باید حداقل یکی از این معیارها را از نظر ویژگی‌های اکولوژیک، تنوع زیستی، گونه‌های در معرض تهدید، پرندگان آبزی، ماهیان یا سایر ارزش‌های زیستی احراز کند، اطلاعات فنی و مستندات سایت تهیه و از منظر انطباق با این معیارها بررسی می‌شود.
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: از این منظر، ثبت گهر اتفاق کوچکی نیست، کنوانسیون تالاب‌ها در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، دریاچه گهر را به عنوان بیست و هشتمین تالاب با اهمیت بین‌المللی ایران و سایت شماره ۲۶۰۱ رامسر معرفی کرد، گهر یک دریاچه آب شیرین در ارتفاع حدود ۲۳۰۰ متری و در محیط کوهستانی منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه است، بنابراین می‌توان آن را از نمونه‌های ارزشمند تالاب‌های دریاچه‌ای آب شیرین در محیط‌های کوهستانی ایران دانست.
به گفته وی، این سایت دارای تنوع زیستی قابل توجه، گونه‌های بومی و گونه‌های دارای اهمیت حفاظتی است.
اشرفی زاده افزود: بنابراین، اینکه کشور ما هنوز اکوسیستم‌هایی دارد که واجد معیارهای بین‌المللی برای قرار گرفتن در این فهرست هستند سرمایه‌ای طبیعی است که باید قدر آن را بدانیم، تالاب‌های ارزشمند دیگری نیز در ایران وجود دارند که قابلیت بررسی برای ثبت بین‌المللی را دارند، اما هدف صرفاً افزایش تعداد سایت‌های ثبت شده نیست، هدف باید این باشد که معرفی بین‌المللی این زیست‌بوم‌ها به شناخت بیشتر، حساسیت عمومی بالاتر، حفاظت مؤثرتر و جلب توجه و ظرفیت‌های علمی و حمایتی ملی و بین‌المللی منجر شود.
وی اظهار کرد: در عین حال، باید صریح بگوییم که ثبت در کنوانسیون رامسر به‌تنهایی یک تالاب را نجات نمی‌دهد، اگر حقابه تأمین نشود، آلودگی کنترل نشود، مدیریت حوضه آبریز مناسب نباشد یا فشارهای توسعه‌ای و انسانی افزایش یابد، عنوان بین‌المللی نمی‌تواند جایگزین اقدام ملی شود، تجربه برخی تالاب‌های آسیب دیده ایران نیز باید دقیقاً همین درس را به ما بدهد، پیشگیری از تخریب بسیار مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر از احیای اکوسیستمی است که بخش عمده کارکردهای خود را از دست داده است.
وی اظهار کرد: امروز مردم لرستان حق دارند از ثبت جهانی این نگین تالابی خوشحال باشند و به آن افتخار کنند، این افتخار می‌تواند به بزرگ‌ترین پشتوانه اجتماعی برای حفاظت از گهر تبدیل شود، سازمان حفاظت محیط زیست نیز در کنار مردم، جوامع محلی، محیط‌بانان، مسئولان استان، دانشگاهیان و تشکل‌های محیط‌زیستی باید تلاش کند ویژگی‌های اکولوژیک این تالاب ارزشمند برای نسل‌های آینده حفظ شود.
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: باید بدانیم که ثبت گهر پایان کار نیست، جهان ارزش این نگین تالابی لرستان را به رسمیت شناخته است بر این اساس از امروز مسئولیت همه ما برای حفاظت از آن بیشتر شده است.