حوزه/ معاون پژوهش جامعه الزهرا (س) بر ضرورت بازنگری در روشهای آموزش حوزوی متناسب با تحولات اجتماعی و نیازهای نسل جدید تاکید کرد.
به گزارش خبرگزاری حوزه، خانم صدیقه شاکری، معاون پژوهش جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها به تشریح ضرورت‌ها، اهداف و ابعاد اجرایی نظام جامع رشد و مهارت‌افزایی چندساحتی طلاب پرداخت و بر ضرورت تحول در نظام آموزشی تربیتی حوزه، متناسب با احیای تراث و نیز مقتضیات روز، نیازهای جامعه و ویژگی‌های نسل جدید طلاب تأکید کرد.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی روشهای آموزشی حوزه، گفت: با توجه به منویات و رهنمودهای رهبر شهید در مورد تحول حوزه و نیز «حوزه پیشرو سرآمد» و شرایط و مقتضیات زمانی جدید، بازنگری در روشهای آموزشی و توجه به کارآمدی آموزش‌ها ضرورتی انکارناپذیر است. این بازنگری در واقع پاسخی به فاصله میان آموزش‌های قبلی و نیازهای پیچیده جامعه امروز به شمار می‌رود که با احیای تراث حوزه و تلفیق روشهای جدید قابل بازنگری است.
وی افزود: نظام آموزشی تربیتی باید ناظر به نیازهای واقعی جامعه باشد؛ نیازهایی همچون فقه رسانه، فقه حکمرانی، فقه اقتصاد، فقه خانواده، اخلاق زیست دیجیتال و مسائل مرتبط با هوش مصنوعی. این ضرورت با مطالبه مطرح‌شده از سوی رهبر معظم شهید در دیدار با مسئولان جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها در ۳۰ آبان ۱۴۰۳ نیز ارتباط دارد.
معاون پژوهش جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها با بیان اینکه حوزه باید از یک مرکز صرفاً آموزشی به نهادی تمدن‌ساز و پاسخ‌گو تبدیل شود، اظهار داشت: بر اساس اسناد بالادستی و رهنمودهای رهبر شهید، لازم است نظام آموزشی به‌گونه‌ای بازنگری شود که زمینه پاسخ‌گویی به مسائل واقعی جامعه را فراهم کند. برای نمونه، تحقق ایده‌هایی همچون اقتصاد بدون ربا یا روان‌شناسی مبتنی بر فطرت، مستلزم بازنگری در نظام آموزش، نه‌تنها در حوزه بلکه در دانشگاه نیز هست.
وی با اشاره به ویژگی‌های نسل جدید طلاب، تصریح کرد: جوانان امروز پرسشگر و کنشگر هستند و به دنبال پیوند میان دین و نیازهای عینی زمانه هستند. تفاوت مقتضیات روحی و روان‌شناختی این نسل با نسل‌های پیشین، ضرورت توجه به روشهای آموزشی متناسب با نیازهای آنان را دوچندان می‌کند.
شاکری ادامه داد: با روشهای یک‌طرفه گذشته و آموزش صرفاً برنامه محور یا صرفا استادمحور نمی‌توان ارتباط کافی و مؤثری با این نسل برقرار کرد؛ ازاین‌رو آموزش گفت‌وگومحور، تعامل دوسویه، استفاده از فناوری‌های نوین آموزشی و تقویت مهارت‌محوری باید در برنامه‌ریزی نظام آموزشی جدید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: تحول در نظام آموزشی تربیتی حوزه، انتخابی مقطعی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ کارآمدی و نقش‌آفرینی این نهاد در جامعه و نظام اسلامی است؛ تحولی که باید عالمانه، تدریجی و مبتنی بر شناخت دقیق مسائل دنبال شود.
عبور از حافظه‌محوری و حرکت به سوی یادگیری عمیق
معاون پژوهش جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها در تبیین هدف اصلی نظام جامع رشد و مهارت‌افزایی چندساحتی طلاب گفت: در این طرح تلاش شده است شیوه ارائه و تدریس از حافظه‌محوری فاصله بگیرد و با تقویت مهارت‌محوری، آموزش‌ها به سمت یادگیری عمیق حرکت کند.
وی افزود: تقویت قدرت تحلیل، تفکر و خلاقیت طلاب، افزایش توان پاسخ‌گویی به مسائل و ارائه راهکار برای حل مسائل کاربردی جامعه و همچنین تقویت توانمندی آنان برای حضور مؤثر در عرصه بین‌الملل، از اهداف اصلی این برنامه است.
شاکری با اشاره به طراحی این نظام در قالب هشت ترم، اظهار داشت: یادگیری، فرایندی تدریجی و رشدی است، نه رویدادی یک‌باره. ازاین‌رو، برنامه تحول آموزشی در هشت ترم طراحی شده است تا طلبه در طول این مسیر، از مرحله آشنایی به تسلط و از تسلط به تولید برسد و همزمان از نظر شناختی و هویتی نیز تقویت شود.
وی ادامه داد: مرحله‌بندی برنامه موجب می‌شود بار شناختی هر ترم قابل مدیریت باشد، انگیزه و احساس پیشرفت در طلبه حفظ شود و امکان ارزشیابی‌های نوین و اصلاح مسیر در هر مرحله وجود داشته باشد. همچنین اگر در جریان اجرای برنامه نیاز به تغییر یا بازنگری ایجاد شود، می‌توان مرحله مورد نظر را بازطراحی کرد، بدون آنکه ساختار کلی برنامه دچار اختلال شود.
الگوی سوم زن مسلمان؛ مبنای هویت‌بخشی و توانمندسازی بانوان طلبه
معاون پژوهش جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها در ادامه با اشاره به جایگاه «الگوی سوم زن مسلمان» در برنامه عملیاتی و مهارتی جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها، بیان کرد: تعبیر «الگوی سوم زن مسلمان» از جمله مفاهیمی است که رهبر شیهدمان مبتنی بر و آموزه‌های دینی ابداع نمودند؛ این الگو بر مبنای اندیشه‌های امام شهید و آموزه‌های دینی، تصویری از زن مسلمان ارائه می‌دهد که نه به الگوهای محدودکننده و نه به الگوهای متأثر از نگاه غربی محدود می‌شود؛ بلکه در عین پایبندی به هویت اسلامی و مسئولیت‌های خانوادگی، در عرصه‌های علمی، اجتماعی و فرهنگی نیز حضوری فعال و اثرگذار دارد.
شاکری افزود: رهبر شهید فرمودند: «زن مسلمان نه فقط خانه‌نشین نیست، بلکه عالم است، مجاهد است، در میدان‌های علمی پیشرو است؛ اما این فعالیت او را از وظیفه عظیم مدیریت عاطفی خانواده غافل نمی کند». در این نگاه، زن مسلمان می‌تواند در میدان‌های علمی پیشرو باشد، در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی نقش‌آفرینی کند و در مسیر پیشرفت و تمدن‌سازی اسلامی گام بردارد؛ بی‌آنکه از مسئولیت مهم مدیریت عاطفی خانواده و حفظ ارزش‌های دینی غافل شود.
وی توضیح داد: مفهوم الگوی زن سوم به معنای ترکیب دو ویژگی مهم در زنان است: یکی نقش اجتماعی و مشارکت فعال در انقلاب و جامعه و دیگری حفظ ارزش‌ها و هویت اسلامی. این الگو چشم انداز مسیر بانوانی است که همزمان با ایفای نقش‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، به هویت دینی و خانواده‌محوری خود نیز پایبند می‌مانند
معاون پژوهش جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها اضافه کرد: قائد شهید فرمودند: «زن مسلمان ایرانی تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد که می‌توان زن بود، عفیف بود، محجبه و شریف بود و در عین حال در متن و مرکز بود، در مسیر تمدن‌سازی اسلامی، زن مسلمان ایرانی باید به عنوان الگوی جهانی زنان به افراد دنیا شناسانده شود که نقش‌آفرین این عرصه نیز زنان، دختران و زنان انقلابی ایران اسلامی هستند.»
شاکری با تأکید بر اینکه این الگو صرفاً یک مفهوم نظری نیست، تصریح کرد: گنجاندن الگوی سوم زن مسلمان در برنامه عملیاتی و مهارتی، زمینه هویت‌بخشی و جهت‌دهی به نظام آموزشی حوزه بانوان را فراهم می‌کند و آن را به یک مکتب فکری بومی و متعالی پیوند می‌دهد که برای خود جایگاهی در جریان‌سازی فرهنگی و تمدنی تعریف کرده است.
وی خاطرنشان کرد: مزیت این رویکرد آن است که با تلفیق آموزش دروس و مهارت‌های گوناگون به طور همزمان، به بانوی طلبه هویت، اعتمادبه‌نفس و نقشه راهی برای رشد، شکوفایی و تعالی در ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌دهد و زمینه نقش‌آفرینی مؤثرتر او را در جامعه فراهم می‌سازد.
هم‌افزایی معاونت‌ها؛ پیش‌نیاز اجرای موفق برنامه مهارت‌افزایی
معاون پژوهش جامعه الزهرا (س) با اشاره به ضرورت هماهنگی بخش‌های مختلف برای اجرای موفق نظام جامع رشد و مهارت‌افزایی چندساحتی طلاب اظهار داشت: برنامه‌ریزی آموزشی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که همراهی و همکاری مجموعه در تحقق برنامه‌ها به‌درستی شکل گرفته باشد.
وی افزود: به لطف الهی، از ابتدای طراحی این برنامه، معاونت‌های مختلف و بخش‌های مرتبط در کنار یکدیگر و در سطوح برنامه‌ریزی و اجرا همکاری داشته‌اند و این تعامل همچنان ادامه دارد.
شاکری ادامه داد: در چند ماه گذشته، جلسات مستمری با عنوان «شورای راهبری برنامه مهارت‌افزایی طلاب» با حضور مدیر جامعه الزهرا سلام‌الله‌علیها، معاونان، برخی مشاوران، مدیران مجتمع، تحصیلات عمومی و تکمیلی و مرکز رشد و آموزش‌های آزاد به‌صورت هفتگی برگزار شده است.
وی، هدف از تشکیل این جلسات را برنامه‌ریزی، افزایش هم‌افزایی و ایجاد هماهنگی بیشتر میان بخش‌های مختلف عنوان کرد و گفت: همکاری مستمر بخش‌های مرتبط، زمینه اجرای منسجم‌تر برنامه و تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده در مسیر رشد و مهارت‌افزایی طلاب را فراهم می‌کند.