بیرجند ـ ایرنا ـ راه‌آهن زاهدان ـ بیرجند ـ مشهد، پس از افزون بر ۲ دهه انتظار و پیگیری، اکنون با تزریق ۹.۵ همت اعتبار، فعالیت پیمانکاران در قطعات مختلف و پیشرفت فیزیکی حدود ۴۰ درصدی در محدوده خراسان جنوبی، وارد مرحله تازه‌ای از اجرا شده است؛ ابرپروژه‌ای که عبور آن از دل کوهستان و دشت‌های شرق کشور، علاوه بر پایان دادن به یکی از مطالبات دیرینه مردم استان، می‌تواند مسیر تازه‌ای برای توسعه اقتصادی، معدنی و ترانزیتی شرق ایران بگشاید.
به گزارش ایرنا، پروژه راه‌آهن زاهدان ـ بیرجند ـ مشهد با هدف تقویت ارتباط ریلی جنوب شرق و شمال شرق کشور تعریف شده است؛ مسیری به طول حدود ۹۱۷ کیلومتر که ۴۳۲ کیلومتر آن در محدوده خراسان جنوبی قرار دارد و تکمیل آن می‌تواند مرکز این استان را به شبکه ریلی سراسری متصل کند. موقعیت جغرافیایی خراسان جنوبی، برخورداری از ذخایر معدنی و هم‌جواری با افغانستان نیز بر اهمیت توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل در این منطقه افزوده است.
سابقه پیگیری برای اجرای راه‌آهن شرق کشور به سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۸۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که اجرای این مسیر در سطح منطقه‌ای و ملی مطرح شد و در سال ۱۳۸۵ نیز خبر اتمام مطالعات مقدماتی راه‌آهن چابهار ـ مشهد انتشار یافت، این طرح در سال‌های بعد در قالب مصوبات و برنامه‌های دولت‌های مختلف پیگیری شد، اما محدودیت منابع مالی و دشواری‌های اجرایی، تحقق اتصال ریلی خراسان جنوبی را با تاخیر همراه کرد.
اگرچه عملیات اجرایی یکی از قطعات مسیر بیرجند ـ قاین ـ یونسی در سال ۱۳۹۸ آغاز شد اما عملیات زیرسازی مسیر نهبندان ـ بیرجند ـ قاین ـ یونسی در محل ایستگاه تشکیلاتی بیرجند (قطعه ۱۵) با دستور رئیس‌جمهور شهید آغاز شد؛ اقدامی که با موافقت رهبر شهید انقلاب برای اختصاص ۱۸۰ هزار میلیارد ریال از محل تهاتر نفت برای اجرای این مسیر ریلی همراه بود.
توسعه عملیات اجرایی در بخش‌های مختلف راه‌آهن شرق کشور در دولت رئیس جمهور شهید وارد مرحله گسترده‌تری شد و در این مقطع، اجرای عملیات زیرسازی، احداث پل‌ها و تونل‌ها و تجهیز کارگاه‌های قطعات مختلف در دستور کار قرار گرفت تا پروژه از مرحله پیگیری‌های طولانی‌مدت به سمت اجرای عملیاتی حرکت کند؛ روندی که سرعت پیشرفت آن همچنان به تأمین منابع مالی و تداوم فعالیت پیمانکاران وابسته بوده است.
در دولت چهاردهم نیز تکمیل راه‌آهن خراسان جنوبی در شمار اولویت‌های زیرساختی و توسعه‌ای استان قرار گرفت و با پیگیری مسئولان استانی و ملی، بیش از ۷.۵ همت اعتبار به این پروژه اختصاص یافت و به گفته مسئولان، مجموع اعتبارات تزریق‌شده از آغاز عملیات اجرایی تاکنون به حدود ۹.۵ همت رسیده است.
صدای سازندگی در دل کوهستان؛ راه‌آهن شرق در آزمون شتاب اجرایی
در شهرستان قائنات و در امتداد جاده‌های کوهستانی خراسان جنوبی، جایی که ماشین‌آلات سنگین به دل ارتفاعات و مسیرهای سخت‌گذر نفوذ کرده‌اند، پروژه‌ای در حال پیشروی است که قرار است نقشه حمل‌ونقل شرق کشور را تغییر دهد، صدای بیل‌های مکانیکی، کامیون‌های خاک‌برداری و فعالیت نیروهای اجرایی در کارگاه‌های راه‌آهن، تصویری از تلاش برای پایان دادن به یکی از طولانی‌ترین انتظارهای زیرساختی مردم این استان را به نمایش می‌گذارد.
این آمار در کنار پیشرفت حدود ۴۰ درصدی پروژه در محدوده مورد گزارش استان، نشان می‌دهد راه‌آهن شرق کشور از مرحله آغاز عملیات عبور کرده و اکنون در آزمون دشوار حفظ سرعت اجرا و تبدیل منابع مالی به زیرساخت قابل بهره‌برداری قرار گرفته است.
با وجود فعالیت گسترده کارگاه‌ها، طولانی بودن مسیر، پراکندگی جبهه‌های کاری، بدهی پیمانکاران، دشواری‌های فنی احداث پل و تونل و ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و پیمانکاران، همچنان از مهم‌ترین چالش‌های این ابرپروژه به شمار می‌رود.
از سوی دیگر، اهمیت راه‌آهن خراسان جنوبی تنها به جابه‌جایی مسافر محدود نمی‌شود. اتصال این استان به شبکه ریلی کشور می‌تواند هزینه انتقال مواد معدنی و محصولات صنعتی را کاهش دهد، زمینه توسعه صادرات را فراهم کند و ظرفیت ترانزیتی شرق ایران را ارتقا بخشد؛ ظرفیتی که با توجه به موقعیت جغرافیایی استان و امکان ارتباط با مسیرهای منتهی به آسیای میانه، از اهمیت راهبردی برخوردار است.
۹.۵ همت اعتبار به راه‌آهن شرق تزریق شده است
سید محمدرضا هاشمی با اشاره به روند تامین اعتبار پروژه گفت: عملیات اجرایی این طرح در دولت سیزدهم با بیش از ۲ همت اعتبار و پیشرفت فیزیکی حدود ۱۱ درصد دنبال شده و در دولت چهاردهم نیز طی حدود ۲ سال گذشته بیش از ۷.۵ همت اعتبار به آن اختصاص یافته است؛ به این ترتیب مجموع اعتبارات تزریق‌شده به پروژه به حدود ۹.۵ همت رسیده است.
وی راه‌اندازی این خط ریلی را از مطالبات دیرینه مردم استان دانست و تصریح کرد: بهره‌برداری از راه‌آهن علاوه بر تسهیل سفر مردم و زائران بارگاه امام رضا(ع)، زمینه مناسبی برای حمل‌ونقل مواد معدنی و محصولات تولیدی استان فراهم می‌کند و در رونق اقتصادی، توسعه مبادلات تجاری و تقویت جایگاه خراسان جنوبی در شبکه حمل‌ونقل کشور مؤثر خواهد بود.
اختصاص ۱.۵ همت اعتبار جدید برای تکمیل راه‌آهن شرق کشور
هاشمی با اشاره به تزریق حدود یک‌هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار طی هفته گذشته، از برنامه اختصاص یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان دیگر در آینده نزدیک خبر داد و تاکید کرد: با تامین این منابع، مجموع اعتبار جدید به حدود سه همت خواهد رسید و پرداخت مطالبات پیمانکاران با اولویت دنبال می‌شود.
وی در نشست با پیمانکاران و عوامل اجرایی در کارگاه قطعه ۱۸ نیز راه‌آهن شرق کشور را پروژه‌ای حیاتی برای جمهوری اسلامی ایران و حتی فراتر از مرزهای کشور دانست و گفت: تکمیل این طرح می‌تواند در توسعه اقتصادی، تقویت ارتباطات منطقه‌ای و ارتقای امنیت پایدار شرق کشور نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
هاشمی با قدردانی از همکاری دستگاه‌های اجرایی و نظارتی، از جمله منابع طبیعی، آب منطقه‌ای، شرکت نفت، محیط زیست و امور اراضی، بر ضرورت هماهنگی همه دستگاه‌ها برای رفع موانع و تسریع عملیات اجرایی تاکید کرد.
وی با اشاره به اشتغال‌زایی پروژه برای حدود ۲ هزار و ۱۰۰ خانوار نیز پرداخت به‌موقع حقوق کارگران را از اولویت‌های جدی دانست و بر تداوم پیگیری تأمین منابع مالی و مطالبات پیمانکاران تأکید کرد.
فرمانده سپاه: تکمیل راه‌آهن، ظرفیت حمل‌ونقل و اقتصاد شرق را متحول می‌کند
سردار ناصر بهروز با اشاره به نقش تلاش‌های دولت سیزدهم و دولت چهاردهم در پیشبرد این طرح اظهار کرد: نباید زحمات و اقدامات انجام‌شده در دولت شهید آیت‌الله رئیسی و همچنین پیگیری‌های دولت چهاردهم به ریاست دکتر پزشکیان نادیده گرفته شود؛ چراکه مجموعه این تلاش‌ها موجب شده پروژه با وجود مشکلات و محدودیت‌ها همچنان در مسیر اجرا قرار داشته باشد.
وی پیگیری‌های مستمر استاندار و مسئولان استان در سطح ملی برای تأمین منابع مالی را مؤثر دانست و ابراز امیدواری کرد این حمایت‌ها برای تأمین به‌موقع اعتبارات مورد نیاز ادامه یابد.
سردار بهروز با اشاره به حجم فعالیت‌های فنی و مهندسی در مسیر کوهستانی راه‌آهن، از تلاش مهندسان، عوامل اجرایی و پیمانکاران قدردانی کرد و گفت: عملیات خاک‌برداری و زیرسازی‌های سنگین در این مسیر نشان‌دهنده تلاش گسترده مجموعه‌های اجرایی است.
وی راه‌اندازی راه‌آهن خراسان جنوبی را عاملی مؤثر در کاهش مشکلات حمل‌ونقل و جابه‌جایی کالا دانست و تأکید کرد: تکمیل این پروژه می‌تواند ظرفیت‌های اقتصادی و زیرساختی منطقه را به شکل قابل توجهی ارتقا دهد.
فرمانده سپاه استان در پایان نیز آمادگی خود را برای همکاری و حمایت از روند اجرای پروژه اعلام کرد.
مدیرکل راه و شهرسازی: ۱۳۰ کیلومتر از مسیر آماده ریل‌گذاری است
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی در تشریح آخرین وضعیت اجرایی پروژه از رسیدن پیشرفت فیزیکی راه‌آهن استان به حدود ۴۰ درصد خبر داد و گفت: تاکنون عملیات زیرسازی و آماده‌سازی حدود ۱۳۰ کیلومتر از مسیر ۲۷۰ کیلومتری مورد اشاره در محدوده استان تکمیل شده و این بخش‌ها آماده ورود به مرحله ریل‌گذاری هستند.
میرمحمد مودی با اشاره به روند اجرای قطعات مختلف افزود: مسیر حدفاصل یونسی تا گناباد به طول حدود ۶۰ کیلومتر به پیشرفت فیزیکی نزدیک به ۹۰ درصد رسیده و عملیات اجرایی ایستگاه گناباد نیز آغاز شده است.
وی درباره سایر قطعات پروژه اظهارکرد: قطعه ۱۴ با پیشرفت فیزیکی بیش از ۶۰ درصد در حال اجراست و در قطعه ۱۹ نیز عملیات اجرایی در محدوده‌ای به طول تقریبی ۱۲ کیلومتر با مبلغ قراردادی حدود یک‌هزار میلیارد تومان دنبال می‌شود.
مودی همچنین از پیشرفت حدود ۹۰ درصدی یک بخش دیگر به طول تقریبی ۳۷ کیلومتر خبر داد و گفت: محدوده نهبندان تا دوراهی زابل نیز در قالب سه قطعه اجرایی تعریف شده و پیمانکاران در بخش‌هایی از مسیر واقع در محدوده سیستان و بلوچستان فعالیت دارند. قطعه ۹۷ نیز در برنامه واگذاری و ورود پیمانکار قرار دارد.
وی با اشاره به اهمیت اتصال بیرجند به شبکه ریلی مشهد و زاهدان تصریح کرد: اجرای قطعات مختلف این کریدور با جدیت دنبال می‌شود و برای بخش‌هایی از مسیر بیرجند به سمت زاهدان نیز برنامه‌ریزی اجرایی انجام شده است.
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی با تاکید بر نقش اعتبارات در افزایش سرعت اجرای پروژه خاطرنشان کرد: از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون حدود ۷.۵ همت اعتبار به پروژه راه‌آهن خراسان جنوبی تزریق شده و پیشرفت فیزیکی آن از حدود ۱۵ درصد در ابتدای دولت به نزدیک ۴۰ درصد رسیده است.
راه‌آهن شرق در ایستگاه تصمیم‌های بزرگ؛ از تزریق اعتبار تا ضرورت بهره‌برداری
مجموع آمارها و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد راه‌آهن شرق کشور در سال‌های اخیر از نظر تامین منابع مالی و گستره عملیات اجرایی وارد مرحله متفاوتی شده است؛ اما آنچه در نهایت موفقیت این طرح را رقم می‌زند، نه صرفاً حجم اعتبار تخصیص‌یافته و نه تعداد ماشین‌آلات فعال، بلکه سرعت تبدیل این ظرفیت‌ها به یک شبکه ریلی کامل و قابل بهره‌برداری است.
آماده‌سازی ۱۳۰ کیلومتر مسیر برای ریل‌گذاری، پیشرفت نزدیک به ۴۰ درصدی پروژه در محدوده استان، فعالیت ۱۴ پیمانکار در ۱۴ قطعه و تزریق ۹.۵ همت اعتبار، مجموعه‌ای از ظرفیت‌های امیدوارکننده است؛ با این حال، تکمیل پل‌ها و تونل‌ها، اجرای ریل‌گذاری، احداث ایستگاه‌ها و اتصال پیوسته قطعات به یکدیگر همچنان مسیر پیشروی این پروژه را تعیین می‌کند.
نکته مهم آن است که آماده بودن زیرسازی به معنای تکمیل خط ریلی نیست و ورود به مرحله ریل‌گذاری نیز به‌تنهایی پایان کار نخواهد بود، تامین تجهیزات تخصصی، تکمیل سازه‌های فنی، احداث ایستگاه‌ها و فراهم کردن زیرساخت‌های بهره‌برداری، مراحل دیگری هستند که باید متناسب با پیشرفت عملیات عمرانی دنبال شوند.
از سوی دیگر، قرار گرفتن این خط در مسیر اتصال چابهار به شمال شرق کشور و آسیای میانه، اهمیت پروژه را از سطح یک مطالبه استانی فراتر می‌برد و آن را به یکی از ظرفیت‌های مهم توسعه اقتصادی، تجاری و ترانزیتی شرق ایران تبدیل می‌کند.
اکنون مهم‌ترین انتظار از متولیان این طرح، ارائه برنامه زمان‌بندی روشن برای تکمیل قطعات، تضمین استمرار منابع مالی و جلوگیری از ایجاد وقفه در فعالیت پیمانکاران است؛ چراکه مردم خراسان جنوبی پس از سال‌ها انتظار، بیش از هر چیز به دنبال مشاهده نتیجه ملموس این سرمایه‌گذاری بزرگ هستند.
راه‌آهن شرق کشور امروز در مسیر سازندگی قرار گرفته و نشانه‌های پیشرفت در کارگاه‌های متعدد آن قابل مشاهده است؛ با این حال، معیار نهایی موفقیت این ابرپروژه زمانی محقق می‌شود که اعتبار و تلاش‌های اجرایی به ریل‌گذاری، اتصال شبکه و بهره‌برداری واقعی منجر شود؛ روزی که سوت نخستین قطار در بیرجند به صدا درآید و یکی از دیرینه‌ترین مطالبات زیرساختی مردم خراسان جنوبی رنگ واقعیت بگیرد.