روایت ناصر میرباقری از چهار دهه فعالیت در نشر، در حقیقت روایت پیوند میان علاقه شخصی، میراث خانوادگی و دغدغه حفظ هویت فرهنگی است؛ مسیری که از یک کتابفروشی در خیابان کریمخان آغاز شد.
سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ساره گودرزی: گاهی یک کتابفروشی فقط محلی برای خریدوفروش کتاب نیست؛ می‌تواند نقطه آغاز یک جریان فرهنگی و هنری باشد، داستان نشر گویا نیز از همین جنس است؛ روایتی از علاقه‌ای خانوادگی به کتاب که در گذر بیش از چهار دهه، از یک کتابفروشی در خیابان کریمخان زند به یکی از نام‌های شناخته‌شده در حوزه انتشار کتاب‌های نفیس هنری و ایران‌شناسی تبدیل شد.
برای بسیاری از فعالان حوزه نشر و کتاب و فرهنگ، «ناصر میرباقری»، مدیر نشر و کتابفروشی گویا، نامی آشناست؛ کسی که سال‌ها در حوزه کتاب تلاش کرده و چهاردهه است که هنر و فرهنگ ایران را در قاب کتاب روایت می‌کند، داستان او، روایت عشق به کتاب و تلاشی طولانی برای ماندگار کردن هنر ایران است.
در هفته کتاب و لابه‌لای شلوغی عنوان خبری کتاب، در دل تهران و خیابان کریم‌خان‌زند که به یکی از راسته‌های معروف کتاب تهران تبدیل شده است، ساعتی مهمان او و برادرش احسان میرباقری بودیم، ناصر میرباقری از روزهای آغاز نشر گویا تا همکاری با بزرگان هنر ایران، از فراز و نشیب چهاردهه فعالیت در دنیای کتاب می‌گوید.
او در این گفت‌وگو از مسیری سخن می‌گوید که با تعطیلی دانشگاه و فاصله گرفتن از رشته معماری آغاز شد، با انتخاب جسورانه خیابان کریمخان برای تأسیس کتابفروشی ادامه یافت و سرانجام به همکاری با بزرگان هنر ایران، ازجمله استاد محمود فرشچیان، رسید؛ مسیری که امروزه زیر فشار دشواری‌های اقتصادی نشر، با چالش ادامه تولید آثار نفیس روبه‌روست.
از معماری تا کتاب؛ مسیری که با تعطیلی دانشگاه آغاز شد
در خیابان کریمخان، کمی پایین‌تر از هیاهوی مانتوفروشی‌های میدان هفت‌تیر، جایی که نزدیک به دو دهه است عطر کاغذ و کتاب جای خود را در میان رفت‌وآمدهای شهر باز کرده و به راسته‌ای برای کتاب‌دوستان بدل شده، مردی زندگی می‌کند که انگار زمان را به شیوه‌ای دیگر تجربه می‌کند. مردی که در میان انبوهی از کتاب‌ها، کاغذها و یادگارهای روزگاران دور، گوشه‌ای دنج برای خود ساخته است؛ جایی که هر شیء، هر قاب و هر برگ کاغذ، قصه‌ای از گذشته را در دل خود پنهان کرده است.
اتاق کارش بیش از آنکه یک محل کار باشد، موزه‌ای زنده از تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران است؛ موزه‌ای که نه پشت ویترین‌های سرد، بلکه در میان زندگی روزمره مردی شکل گرفته که گویی تمام عمرش را به جست‌وجوی ردپای تاریخ در لابه‌لای کاغذها و کتاب‌ها گذرانده است.
میرباقری متولد سال ۱۳۴۰ است، او سال ۱۳۵۸ دانشجوی رشته معماری دانشگاه اصفهان بود؛ اما تعطیلی دانشگاه‌ها در جریان انقلاب فرهنگی، مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. با این حال، ورود او به دنیای کتاب، چندان هم اتفاقی نبود. خانواده میرباقری از گذشته با حرفه کتابفروشی و نشر آشنایی داشتند و همین پیشینه خانوادگی، در کنار علاقه شخصی او به کتاب و هنر، زمینه ورودش به این حرفه را فراهم کرد.
او درباره آغاز فعالیتش می‌گوید: «خانواده ما سابقه‌ای نزدیک به صد سال در حوزه کتاب و نشر داشتند. عموزاده‌ها و بستگانم سال‌ها در تهران کتاب‌فروشی‌هایی مانند سقراط، بزرگمهر، شرق و بنیاد را اداره کرده بود. من هم بعد از تعطیلی دانشگاه، به دلیل همین علاقه و پیشینه خانوادگی، وارد حوزه کتاب شدم.»
نخستین تجربه جدی کتابفروشی او در تهران و با همکاری پسرعمویش «جواد میرباقری» شکل گرفت. ناصر میرباقری مدتی در کتابفروشی نوبل در قلهک فعالیت کرد و پس از آن، با همراهی یکی دیگر از بستگانش، کتابفروشی بزرگمهر را در خیابان شریعتی، حوالی میرداماد، تاسیس کرد. این کتابفروشی فضایی حدود ۱۰۰ متر داشت و در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۶۰ از کتاب‌فروشی‌های شناخته‌شده تهران به شمار می‌رفت، اما اختلاف سلیقه میان شرکا موجب شد او در سال ۱۳۶۰ مسیر مستقلی را در پیش بگیرد؛ تصمیمی که بعدها به یکی از نقاط عطف فعالیت حرفه‌ای او تبدیل شد.
انتخاب کریمخان؛ آغاز یک جریان در کتاب‌فروشی‌های تهران
انتخاب خیابان کریم‌خان‌زند برای تاسیس کتابفروشی، در آن سال‌ها تصمیمی غیرمتعارف به نظر می‌رسید، مرکز اصلی کتاب‌فروشی‌های تهران در خیابان انقلاب، جمهوری و بخش‌هایی از ناصرخسرو قرار داشت و کریمخان هنوز به راسته شناخته‌شده کتاب تبدیل نشده بود. میرباقری با این حال، آینده متفاوتی برای این خیابان تصور می‌کرد. او در سال ۱۳۶۰ کتابفروشی بزرگی با حدود ۲۰۰ متر فضا در کریمخان تاسیس کرد؛ کتاب‌فروشی‌ای که به گفته خودش، نخستین کتابفروشی فارسی‌زبان این خیابان بود.
نام «گویا» نیز از علاقه شخصی او به هنر و نقاشی انتخاب شد. او می‌خواست نامی مرتبط با دنیای هنر داشته باشد و در عین حال، به دلیل ملاحظات صنفی و شرایط آن زمان، از انتخاب نام خارجی پرهیز کرد. میرباقری درباره سرمایه اولیه این فعالیت توضیح می‌دهد که بخشی از سرمایه تاسیس کتابفروشی از محل فروش ملکی در خوانسار تأمین شد. پدرش در این شهر به حرفه فرش‌فروشی اشتغال داشت و خانواده نیز در آنجا املاکی داشتند که فروش بخشی از آنها امکان سرمایه‌گذاری در تهران را فراهم کرد.
به مرور انتخاب کریمخان نتیجه داد؛ از سال‌های ۱۳۶۳ و ۱۳۶۴ ناشران و کتاب‌فروشی‌های دیگری نیز به این خیابان آمدند؛ ازجمله نشر نقره، چشمه، مرغ آمین، کسری و بعدها ثالث. به این ترتیب، کریمخان به‌مرور به یکی از قطب‌های مهم کتاب در تهران تبدیل شد؛ خیابانی که امروزه هویت فرهنگی و کتاب‌محور آن برای اهالی نشر و کتاب‌خوانان شناخته‌شده است.
ریشه‌های خوانساری در تاریخ نشر ایران
در روایت میرباقری از تاریخ کتابفروشی در ایران، خوانسار جایگاه ویژه‌ای دارد. او معتقد است بخش قابل‌توجهی از پیشینه حرفه کتابفروشی و نشر در تهران با خانواده‌هایی پیوند خورده که ریشه در این شهر دارند. به گفته او، حدود ۱۱۰ سال پیش، افرادی از خانواده‌های کتاب‌فروش خوانساری به تهران آمدند و در بازار حلبی‌سازها و تیمچه حاجب‌الدوله کتاب‌فروشی‌هایی تأسیس کردند. از جمله این افراد، میرزا محمود کتابچی و میرزا انیس و میرزا اسماعیل بودند؛ چهره‌هایی که از پیشگامان این حرفه به شمار می‌روند.
این جریان بعدها به خیابان ناصرخسرو و سپس خیابان جمهوری گسترش یافت و خانواده‌هایی مانند علمی، اشرفی، میرباقری، کتابچی، بخشی و ریاحی نیز، نقش‌آفرین شدند. میرباقری با اشاره به این پیشینه می‌گوید: «خوانسار واقعاً نقش بزرگی در تاریخ نشر و کتاب ایران داشته است. بسیاری از خانواده‌های فعال در این حوزه ریشه خوانساری دارند و این ارتباط به نسل‌های گذشته بازمی‌گردد.»
از کتاب‌های عمومی تا ورود به دنیای ایران‌شناسی
فعالیت سال‌های نخست نشر گویا، بیشتر بر کتاب‌های عمومی و آثار ترجمه‌شده متمرکز بود، میرباقری، پس از جدایی از شریک خود و ادامه فعالیت در محل فعلی کتابفروشی در خیابان کریمخان، در سال‌های ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ فعالیت انتشاراتی را نیز جدی‌تر دنبال کرد.
ازجمله آثار آن دوره می‌توان به کتاب «از کلیسا تا کرملین» و «مارشال رومل» ترجمه دکتر هوشنگ کاووسی و جمعی دیگر، آثاری از نویسندگان خارجی اشاره کرد. با این حال، او به‌تدریج متوجه شد که در بازار نشر ایران، جای آثار جدی و باکیفیت در حوزه ایران‌شناسی و هنری خالی است و همین مسئله موجب شد از حدود سال ۱۳۷۰ به‌طور تخصصی وارد این حوزه شود.
کتاب‌هایی مانند «ایران، گهواره تمدن» و «ایران، سرزمین مهر» و ده‌ها اثر ایران‌شناسی دیگر ازجمله آثاری بودند که در این دوره متولد شدند. میرباقری تلاش می‌کرد تصویری جامع و چشم‌نواز از تاریخ، تمدن، معماری، جغرافیا و هنر ایران ارائه دهد؛ آثاری که صرفاً برای مطالعه روزمره طراحی نشده بودند، بلکه قرار بود نماینده‌ای از فرهنگ ایرانی در کتابخانه‌ها و محافل فرهنگی داخل و خارج از کشور باشند. این رویکرد به‌تدریج مسیر فعالیت نشر گویا را مشخص‌تر کرد و زمینه ورود آن به دنیای کتاب‌های نفیس را فراهم آورد.
از میانه دهه ۷۰، تمرکز اصلی نشر گویا به‌سمت کتاب‌های هنری و نفیس رفت، در این دوره، مجموعه‌هایی درباره حافظ، خیام، مولانا و نظامی در دستور کار قرار گرفت و پس از آن، انتشار آثار نقاشی، نگارگری، خوشنویسی و دیگر شاخه‌های هنرهای تجسمی، تخصصی دنبال شد. میرباقری درباره آن روزها می‌گوید: «در طول سال‌های فعالیت این بخش، حدود ۵۰۰ عنوان کتاب نفیس و هنری منتشر کرده‌اند؛ آثاری که تولید برخی از آنها دو تا چهار سال زمان می‌برد.
در این پروژه‌ها، کیفیت چاپ و صحافی، صرفاً یک ویژگی ظاهری نبود، بلکه بخشی از هویت اثر محسوب می‌شد. انتخاب کاغذ، مرکب، طراحی، صفحه‌آرایی، اجرای رنگ‌ها، کلیشه‌سازی و صحافی، همگی باید با حساسیت و دقت فراوان انجام می‌شدند. او تأکید می‌کند که در کتاب هنری، صرفاً استفاده از مواد اولیه گران‌قیمت تضمین‌کننده کیفیت نیست. شناخت اثر هنری، تسلط بر فرایند تولید، برنامه‌ریزی دقیق و نظارت مستمر بر مراحل چاپ، اهمیت بسیار زیادی دارد.»
میرباقری در این باره ادامه می‌دهد: «ما تلاش می‌کردیم هیچ‌چیزی از کیفیت کار کم نگذاریم. از خرید کاغذ و مرکب گرفته تا مراحل چاپ و صحافی، خودم و برادرم، احسان میرباقری، نظارت می‌کردیم. گاهی برای رسیدن به نتیجه مطلوب، بارها مراحل چاپ و رنگ را اصلاح می‌کردیم تا به کیفیتی برسیم که هنرمند از دیدن اثرش رضایت داشته باشد.»
او همچنین از همکاری با استادان برجسته صحافی و چاپ، ازجمله شهاب متین که خلاق و هنرمند بود و حمید پورکلباسی و دیگر فعالان این حوزه یاد می‌کند و معتقد است کیفیت آثار تولیدشده در آن سال‌ها حاصل همراهی مجموعه‌ای از متخصصان و هنرمندان بود. نتیجه این تلاش‌ها نیز موجب شد، نامش در میان ۱۰۰ چهره ماندگار صنعت چاپ کشور بدرخشد و در جشنواره‌های صنعت چاپ دیده شود؛ به گفته میرباقری، نشر گویا حدود ۱۴ تا ۱۵ سال متوالی در بخش‌هایی از این رویدادها موفق به کسب رتبه‌های برتر شده است.
اعتماد محمود فرشچیان؛ نقطه عطفی در تاریخ نشر گویا
در میان خاطرات متعدد میرباقری از سال‌های فعالیت در حوزه کتاب‌های نفیس، همکاری با استاد محمود فرشچیان جایگاهی ویژه دارد؛ همکاری‌ای که به گفته او، نه‌تنها اعتبار حرفه‌ای نشر گویا را افزایش داد، بلکه تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برایش رقم زد، پیش از آغاز این همکاری، استاد فرشچیان آثار چاپی نشر گویا را دیده بود و تا حدودی با کیفیت کار این مجموعه آشنایی داشت. با این حال، سپردن انتشار آثار هنرمندی در جایگاه او، مسئولیتی بزرگ و همراه با نگرانی بود.
میرباقری روایت می‌کند که آماده‌سازی نخستین کتاب از مجموعه آثار استاد فرشچیان دو تا سه سال زمان بُرد. بخشی از آثار، جدید و منتشرنشده بودند و بخشی دیگر از میان آثار پیشین او انتخاب شدند. طراحی، انتخاب تصاویر، گرافیک و آماده‌سازی کتاب با حساسیت فراوان انجام شد و خود استاد نیز در مراحل چاپ بر کار نظارت داشت، در آن دوره محمد زمانیان و افشین صادقی نیز تلاش‌های زیادی در انتشار این آثار داشتند.
اما مهم‌ترین بخش ماجرا، زمانی رقم خورد که کتاب آماده شد، میرباقری با یادآوری آن روز می‌گوید: «وقتی کتاب آماده شد، آن را با نگرانی به منزل استاد بردم. برایم خیلی مهم بود که ایشان از نتیجه کار راضی باشند. استاد کتاب را دیدند و ناگهان به سجده رفتند و خدا را شکر کردند. گفتند نگران بوده‌اند که مبادا کتاب آن چیزی نشود که در ذهنشان بوده، اما نتیجه حتی بهتر از انتظارشان شده است.»
این واکنش برای میرباقری فراتر از یک تأیید حرفه‌ای بود؛ رضایت هنرمندی که آثارش در سطح جهانی شناخته شده بود، به معنای موفقیت پروژه‌ای چندساله محسوب می‌شد، پس از انتشار کتاب، مراسم رونمایی در تالار وحدت برگزار شد و بیش از ۱۵۰۰ نفر در آن حضور یافتند.
در سال‌های بعد همکاری با استاد فرشچیان ادامه پیدا کرد و نشر گویا جلدهای پنجم، ششم و هفتم مجموعه آثار او را نیز منتشر کرد، افزون بر این، آثاری از فرشچیان در کتاب‌های مرتبط با ادبیات و شاعران کلاسیک ایران نیز استفاده شد، میرباقری این همکاری را یکی از افتخارات بزرگ دوران فعالیت خود می‌داند؛ تجربه‌ای که به اعتقاد او نشان داد، توان فنی و تخصصی صنعت چاپ و نشر ایران، اگر امکانات و شرایط مناسب فراهم باشد، می‌تواند با استانداردهای جهانی رقابت کند.
همراهی با بزرگان هنر ایران
موفقیت در انتشار آثار استاد فرشچیان، اعتماد دیگر هنرمندان را نیز به نشر گویا جلب کرد، به‌تدریج هنرمندان شناخته‌شده‌ای از حوزه‌های نگارگری، نقاشی و خوشنویسی آثار خود را برای انتشار به این مجموعه سپردند؛ ازجمله این هنرمندان می‌توان به استاد شکیبا، استاد آقامیری، استاد کابلی خوانساری، استاد جلیل رسولی و استاد اسرافیل شیرچی اشاره کرد. به گفته میرباقری، هنرمندان زمانی حاضر می‌شوند آثارشان را برای انتشار در اختیار یک ناشر قرار دهند که اطمینان داشته باشند کتاب نهایی به کیفیت و ظرافت اثر اصلی نزدیک خواهد بود.
در واقع، کتاب هنری باید بتواند جزئیاتی را منتقل کند که در اثر اصلی اهمیت دارند؛ از ظرافت خطوط و ترکیب رنگ‌ها گرفته تا بافت، نور و جزئیات بصری. اگر کیفیت چاپ نتواند این ویژگی‌ها را بازتاب دهد، بخش مهمی از ارزش اثر از بین می‌رود. او می‌گوید: «هنرمند دوست دارد وقتی اثرش چاپ می‌شود، به کار خودش نزدیک باشد. سعی می‌کردیم بهترین کیفیت ممکن را ارائه کنیم و چیزی را فدای سرعت یا کاهش هزینه نکنیم.»
همین نگاه موجب شد دوران اوج فعالیت نشر گویا در حوزه کتاب‌های نفیس، از حدود سال ۱۳۸۰ به بعد شکل بگیرد؛ دوره‌ای که به گفته او، بازار کتاب نیز از رونق اقتصادی و نشاط فرهنگی بیشتری برخوردار بود و همان دوران نیز گالری آثار هنری در بالاترین طبقه کتابفروشی به مدیریت منا میرباقری ایجاد و ارتباط بین هنرمندان و نشر گویا تقویت شد.
کتاب؛ سفیر فرهنگ ایران در جهان
یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های میرباقری برای ورود به حوزه کتاب‌های نفیس، معرفی فرهنگ و تمدن ایران به مخاطبان بین‌المللی بوده است، او معتقد است کتاب‌های هنری و ایران‌شناسی می‌توانند تصویری متفاوت و عمیق‌تر از ایران به جهان ارائه دهند؛ تصویری که فراتر از اخبار روزمره و کلیشه‌های رایج، بر تاریخ، معماری، هنر و میراث فرهنگی این سرزمین تکیه دارد.
نشر گویا در سال‌های فعالیت خود بارها در نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت و برخی نمایشگاه‌های دیگر در اروپا شرکت کرد. میرباقری می‌گوید چندین سال، مستقل در نمایشگاه فرانکفورت حضور داشته و آثار نفیس ایرانی را به مخاطبان و ناشران خارجی معرفی کرده است.
کتاب «ایران، گهواره تمدن» یکی از مهم‌ترین تجربه‌های او در معرفی فرهنگ ایرانی بوده است؛ کتابی حدوداً ۷۰۰ صفحه‌ای، با نزدیک به ۸۰۰ تصویر که آماده‌سازی آن حدود چهار سال طول کشید. برای تهیه این اثر، مجموعه بزرگی از تصاویر معماری، آثار تاریخی و جلوه‌های تمدنی ایران بررسی شد. عکاس کتاب، افشین بختیار، مجموعه‌ای گسترده از تصاویر در اختیار داشت و از میان حدود ۳۰ هزار اسلاید، تصاویر منتخب پس از بررسی و انتخاب‌های متعدد برای انتشار در کتاب آماده شدند.
ماجرا از این قرار بود که پیش از آن، همسرش در یکی از غرفه‌های دیگر نمایشگاه کتابی درباره ایران دیده بود که تصویری منفی و محدود از ایران ارائه می‌کرد. او با دیدن آن کتاب، از همسر ایرانی خود درباره کشورش سؤال کرده بود و مرد پاسخ روشنی برای دفاع از تصویر ارائه‌شده نداشت. اما وقتی کتاب «ایران، گهواره تمدن» را دید، توانست تصویری متفاوت از ایران به همسرش نشان دهد؛ تصویری از تخت جمشید، مسجد جامع اصفهان، معماری تاریخی، آثار هنری و گستره تمدن ایرانی.
میرباقری می‌گوید آن مرد که جراح قلب و ساکن آلمان بود، از او تشکر کرد و تأکید داشت که این کتاب کمک کرده است تا همسرش با بخش دیگری از هویت فرهنگی ایران آشنا شود و چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که کتاب می‌تواند نقشی فراتر از یک محصول فرهنگی داشته باشد و به ابزاری برای معرفی هویت ملی تبدیل شود.
هنر نگارگری ایران؛ میراثی که نیازمند معرفی جهانی است
بخش مهمی از فعالیت نشر گویا به معرفی هنر نگارگری و مینیاتور ایرانی اختصاص داشته است. میرباقری معتقد است ایران در این زمینه دارای مکتبی ریشه‌دار و صاحب هویت است؛ مکتبی که در کنار نمونه‌های هنری کشورهای دیگری مانند چین، هند و مصر، ویژگی‌های متمایز و پیشینه تاریخی خاص خود را دارد. او استاد فرشچیان را از چهره‌های شاخص و تأثیرگذار این هنر می‌داند و معتقد است آثار هنرمندان ایرانی ظرفیت درخورتوجهی برای معرفی در سطح بین‌المللی دارند.
با این حال، از نگاه او، تلاش‌ها برای معرفی این میراث فرهنگی متناسب با جایگاه آن نبوده است. میرباقری بر این باور است که رایزنان فرهنگی، نهادهای مرتبط با فرهنگ و مجموعه‌های مسئول معرفی هنر ایران می‌توانند با برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و ارائه آثار هنری، زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان خارجی با هنر ایرانی را فراهم کنند. او می‌گوید نشر گویا تلاش کرده است از طریق کتاب، این خلأ را تا اندازه‌ای جبران کند؛ چراکه کتاب‌های نفیس می‌توانند آثار هنری را در قالبی ماندگار و قابل‌انتقال به مخاطبان کشورهای مختلف عرضه کنند.
یکی از مشکلاتی که نشر گویا در سال‌های نخست تولید کتاب‌های نفیس با آن مواجه بود، محدودیت امکانات چاپخانه‌ها بود. میرباقری می‌گوید با وجود همکاری با چاپخانه‌های مختلف، همیشه این نگرانی وجود داشت که کیفیت نهایی چاپ دقیقاً مطابق انتظار نباشد.
میرباقری توضیح می‌دهد که در چاپ کتاب‌های نفیس، کیفیت کاغذ، مرکب و ماشین‌آلات اهمیت زیادی دارند، اما نقش اپراتورها، برنامه‌ریزی، طراحی و نحوه اجرای کار نیز به همان اندازه تعیین‌کننده است. او معتقد است گاهی تولید یک کتاب هنری باکیفیت، مستلزم ماه‌ها آزمون و اصلاح است و نمی‌توان انتظار داشت با یک‌بار عبور از دستگاه چاپ، نتیجه مطلوب به دست آید.
توقف تولید کتاب‌های نفیس
دوران رونق نشر گویا در حوزه کتاب‌های هنری، سرانجام با دشواری‌های اقتصادی و افزایش هزینه‌های تولید روبه‌رو شد. افزایش قیمت کاغذ، مرکب، مواد اولیه، هزینه چاپ و صحافی، تولید کتاب‌های نفیس را به فعالیتی بسیار پرهزینه تبدیل کرده است. میرباقری با تأسف از شرایط فعلی می‌گوید در یکی دو سال اخیر امکان تولید بسیاری از آثار جدید را نداشته‌اند و بخش زیادی از کتاب‌های موجود نیز به فروش رفته یا به پایان رسیده است. برخی آثار باقی‌مانده صرفاً در قالب نسخه‌های آرشیوی نگهداری می‌شوند.
او تأکید می‌کند که در کتاب‌های نفیس، پایین آوردن کیفیت راه‌حل مناسبی نیست؛ چراکه اساساً ارزش چنین آثاری به کیفیت تولید و وفاداری به اثر هنری وابسته است. به گفته او، تولید یک کتاب نفیس در شرایط کنونی می‌تواند به سرمایه‌ای چندین میلیارد تومانی نیاز داشته باشد؛ رقمی که تأمین آن برای بسیاری از ناشران مستقل دشوار است.
میرباقری، همچنین از نبود حمایت کافی از ناشران تخصصی هنر نیز انتقاد می‌کند و معتقد است کتاب‌های نفیس نباید صرفاً به‌عنوان کالاهایی تزئینی یا لوکس دیده شوند، او می‌گوید: «این کتاب‌ها شناسنامه فرهنگی یک کشور هستند. وقتی یک کتاب هنری ایرانی به خارج از کشور می‌رود، مخاطب تازه متوجه می‌شود که ایران چه پیشینه‌ای در هنر، معماری و تمدن دارد. این آثار می‌توانند نگاه بسیاری از مردم جهان را نسبت به ایران تغییر دهند.»
البته توقف نسبی تولید کتاب‌های نفیس به معنای کنار گذاشتن فعالیت نشر گویا نبود، میرباقری می‌گوید پس از آنکه شرایط اقتصادی تولید آثار هنری دشوار شد، با همراهی برادرش احسان میرباقری تصمیم گرفتند فعالیت خود را در حوزه کتاب‌های عمومی گسترش دهند.
این تصمیم از یک سو به دلیل علاقه شخصی به ادامه فعالیت در دنیای نشر و از سوی دیگر برای حفظ جریان تولید و حضور فعال در بازار کتاب اتخاذ شد. در نتیجه، نشر گویا وارد حوزه‌هایی مانند روان‌شناسی، ادبیات، شعر و رمان شد و در این مسیر بیش از دو هزار عنوان کتاب عمومی منتشر کرد. میرباقری می‌گوید در این حوزه نیز تلاش کرده‌اند فعالیت مستمری داشته باشند و از نظر تعداد عناوین چاپ اول، در میان ناشران فعال این بخش جایگاه قابل‌توجهی کسب کنند.
با این حال، علاقه اصلی او همچنان به کتاب‌های هنری و نفیس بازمی‌گردد؛ حوزه‌ای که بخش مهمی از هویت حرفه‌ای و خاطرات چند دهه فعالیتش را شکل داده است. او از اینکه امروز امکان تولید آثار جدید در این زمینه محدود شده، ابراز تأسف می‌کند و امیدوار است با بهبود شرایط اقتصادی، دوباره امکان بازگشت به روزهای پُررونق انتشار کتاب‌های هنری فراهم شود.
کتاب نفیس، زینت کتابخانه نیست؛ سند هویت فرهنگی ماست
میرباقری اما مهم‌ترین خواسته خود را توجه بیشتر به حوزه نشر، به‌ویژه کتاب‌های نفیس هنری و ایران‌شناسی عنوان می‌کند، او معتقد است ارزش این آثار را نباید صرفاً با میزان فروش یا قیمت تمام‌شده آنها سنجید. کتابی که تاریخ معماری ایران، هنر نگارگری، خوشنویسی، نقاشی و میراث تمدنی کشور را ثبت و معرفی می‌کند، بخشی از حافظه فرهنگی جامعه را حفظ می‌کند و امکان انتقال آن را به نسل‌های آینده فراهم می‌آورد.
به باور او، اگر این آثار امروز تولید نشوند، نسل‌های بعدی فرصت کمتری برای آشنایی با بسیاری از جلوه‌های هنر و تمدن ایران خواهند داشت، میرباقری می‌گوید: «من خواهشم این است که تا جایی که می‌توانند از حوزه کتاب، به‌خصوص کتاب‌های نفیس هنری، حمایت کنند. نباید فقط از نگاه تزئینی به این کتاب‌ها نگاه کرد. این آثار مُعرف شناسنامه فرهنگی ایران هستند. وقتی به خارج از کشور می‌روند و مردم آنها را می‌بینند، تازه متوجه می‌شوند که ایران، چه ظرفیت بزرگی در هنر و معماری دارد.»
گفت‌وگو، با قدم زدن کنار قفسه‌های کتاب به پایان می‌رسد، باران پاییزی، بی‌محابا بر آسفالت و پل کریمخان جاری است اما روایت او در میان دنیای کتاب و کاغذ به پایان می‌رسد. با اینکه هنوز سطرهای نانوشته‌ای از تجربیات کاری او باقی مانده است، روایت ناصر میرباقری از چهار دهه فعالیت در نشر، در حقیقت روایت پیوند میان علاقه شخصی، میراث خانوادگی و دغدغه حفظ هویت فرهنگی است؛ مسیری که از یک کتابفروشی در خیابان کریمخان آغاز شد، با همکاری بزرگان هنر ایران ادامه یافت و با وجود همه دشواری‌ها، همچنان بر یک باور استوار است: کتاب، به‌ویژه کتاب هنری، تنها وسیله انتقال اطلاعات نیست؛ حافظه تصویری و فرهنگی یک ملت است.