خط سلامت: وقتی درباره ارتباط کم شنوایی و دمانس صحبت می کنیم، پرسش مهم این است: اگر کم شنوایی یکی از عوامل خطر قابل تغییر دمانس باشد، آیا درمان آن می تواند به حفظ توانایی های شناختی کمک کند؟
به گزارش خط سلامت، پاسخ کوتاه این است که درمان کم شنوایی برای ارتباط و کیفیت زندگی اهمیت دارد و ممکن است برای سلامت شناختی هم مفید باشد. اما هنوز نمی توان گفت استفاده از سمعک به طور قطعی از آلزایمر یا دمانس پیشگیری می کند.
گزارش کمیسیون لنست در سال ۲۰۲۴، کم شنوایی را در میان ۱۴ عامل خطر قابل تغییر دمانس قرار داد. قابل تغییر بودن یک عامل به این معناست که می توان آن را شناسایی کرد و برای کاهش اثرات آن اقدام کرد؛ اما تضمین نمی کند که درمان آن حتما از ابتلا به آلزایمر جلوگیری می کند. PMC
اگر کم شنوایی داریم، اولین قدم چیست؟
اولین قدم لزوما خرید سمعک نیست. ابتدا باید مشخص شود آیا فرد واقعا کم شنوایی دارد و علت و شدت آن چیست. احساس ضعیف شدن شنوایی ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود؛ از جمله جرم گوش، عفونت، بیماری های گوش میانی، بعضی داروها یا اختلال در بخش های دیگر دستگاه شنوایی.
به همین دلیل، ارزیابی پزشکی و شنوایی باید پیش از انتخاب درمان انجام شود. پس از تشخیص، متخصص می تواند درباره مداخله مناسب، مانند درمان علت زمینه ای، استفاده از سمعک یا روش های دیگر تصمیم بگیرد.
کاهش شنوایی را نباید فقط بخشی طبیعی از بالا رفتن سن دانست. اگر فرد یا اطرافیانش متوجه تغییر شنوایی شده اند، بررسی آن می تواند به تشخیص مشکلات قابل درمان و انتخاب راهکار مناسب کمک کند.
آیا سمعک می تواند از دمانس جلوگیری کند؟
پژوهش های مشاهده ای نتایج امیدوارکننده ای نشان داده اند. یک مرور نظام مند و فراتحلیل در JAMA Neurology، ۳۱ مطالعه با مجموع ۱۳۷ هزار و ۴۸۴ شرکت کننده را بررسی کرد. در این مجموعه، استفاده از وسایل توانبخشی شنوایی با کاهش ۱۹ درصدی خطر آماری افت شناختی در بلند مدت همراه بود. این نتیجه بر پایه مجموعه ای از مطالعات بود که بیشتر آنها مشاهده ای بودند؛ بنابراین نشان دهنده ارتباط است و به تنهایی ثابت نمی کند که سمعک علت کاهش افت شناختی بوده است.
این عدد به معنای آن نیست که سمعک خطر آلزایمر را ۱۹ درصد کاهش می دهد. پیامد بررسی شده در این تحلیل، افت شناختی در بلند مدت بود و این مفهوم با تشخیص آلزایمر یا پیشگیری قطعی از دمانس یکسان نیست.
از سوی دیگر، افرادی که از سمعک استفاده می کنند ممکن است از نظر سلامت عمومی، میزان تحصیلات، وضعیت اقتصادی، دسترسی به خدمات درمانی و ارتباطات اجتماعی با کسانی که از سمعک استفاده نمی کنند تفاوت داشته باشند. این تفاوت ها می توانند بر نتایج مطالعه اثر بگذارند.
پس بیان دقیق تر این است: استفاده از وسایل توانبخشی شنوایی در بعضی مطالعات با کاهش خطر افت شناختی ارتباط داشته است، اما هنوز معلوم نیست چه مقدار از این ارتباط مستقیما به اثر درمان مربوط می شود.
مطالعه ACHIEVE چه چیزی را بررسی کرد؟
پژوهشگران مطالعه کارآزمایی بالینی ACHIEVE پرسشی را بررسی کردند که مطالعات مشاهده ای به تنهایی نمی توانستند به آن پاسخ دهند: آیا مداخله برای کم شنوایی می تواند سرعت افت شناختی را کاهش دهد؟
در این کارآزمایی، سالمندان دارای کم شنوایی به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه مداخله شنوایی دریافت کرد که شامل استفاده از سمعک و پیگیری های مرتبط بود. گروه دیگر در یک برنامه آموزش و حمایت عمومی سلامت شرکت کرد.
در تحلیل کل شرکت کنندگان، تفاوت معنی داری در سرعت افت شناختی میان دو گروه مشاهده نشد. اما در یک تحلیل از پیش تعیین شده، نتیجه برای زیرگروهی از شرکت کنندگان متفاوت بود: در افراد حاضر در گروهی که خطر افت شناختی بیشتری داشت، مداخله شنوایی با کند شدن ۴۸ درصدی افت شناختی طی سه سال همراه بود. در گروه دیگر، چنین اثری مشاهده نشد.
این نتیجه امیدوارکننده است، اما باید با دقت بیان شود. نتیجه زیرگروه به این معنا نیست که سمعک برای همه افراد از دمانس پیشگیری می کند. همچنین پیامد اصلی مطالعه، تغییر در عملکرد شناختی بود؛ نه اثبات پیشگیری از تشخیص آلزایمر.
اگر کم شنوایی تنها علت افت شناختی بود، انتظار می رفت درمان آن برای همه افراد اثر مشابهی داشته باشد. اما نتیجه ACHIEVE چنین چیزی را نشان نداد. این تفاوت نشان می دهد کم شنوایی احتمالا یکی از چندین عامل موثر بر سلامت شناختی است. فرد ممکن است هم زمان کم شنوایی، فشار خون بالا، دیابت، کم تحرکی، اختلال خواب، افسردگی یا انزوای اجتماعی داشته باشد. اثر درمان یک عامل ممکن است به وضعیت عمومی سلامت فرد و ترکیب عوامل خطر دیگر وابسته باشد. بنابراین نمی توان انتظار داشت که درمان شنوایی به تنهایی همه مسیرهای منتهی به افت شناختی را متوقف کند.
سمعک فقط صدا را بلندتر نمی کند
سمعک مناسب می تواند دنبال کردن گفت و گو را آسان تر کند و به فرد کمک کند در مکالمات خانوادگی و جمعی حضور فعال تری داشته باشد. وقتی شنیدن بهتر می شود، فرد ممکن است برای فهم گفتار به تلاش کمتری نیاز داشته باشد و ارتباط خود را با اطرافیان حفظ کند.
حفظ ارتباط و مشارکت اجتماعی اهمیت دارد؛ زیرا کناره گیری از گفت و گوها و جمع ها می تواند زندگی روزمره فرد را محدود کند. این موضوع یکی از مسیرهای احتمالی ارتباط میان درمان شنوایی و سلامت شناختی است، اما پژوهش ها هنوز سهم دقیق هر مسیر را مشخص نکرده اند.
آیا سمعک مغز را جوان می کند؟
خیر. این تعبیر علمی نیست. سمعک وسیله ای برای بهبود شنوایی است؛ درمان آلزایمر نیست و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد با استفاده از آن آسیب های مرتبط با آلزایمر از مغز پاک می شوند.
اگر اصلاح شنوایی به فرد کمک کند گفت و گوها را بهتر دنبال کند، فعالیت های اجتماعی خود را ادامه دهد و برای فهم گفتار تلاش کمتری کند، ممکن است از برخی پیامدهای کم شنوایی بکاهد. اما این امکان با درمان یا پیشگیری قطعی از آلزایمر تفاوت دارد.
کم شنوایی با دمانس و آلزایمر چه ارتباطی دارد؟
شواهد مشاهده ای درباره ارتباط کم شنوایی و سلامت شناختی در حال افزایش است. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴، ۵۰ مطالعه کوهورت با بیش از ۱.۵ میلیون نفر را بررسی کرد. در این تحلیل، کم شنوایی با افزایش خطر دمانس، اختلال شناختی خفیف، افت شناختی و دمانس ناشی از آلزایمر ارتباط داشت. همچنین هر ۱۰ دسی بل بدتر شدن شنوایی با حدود ۱۶ درصد افزایش نسبی خطر دمانس همراه بود. این یافته ها ارتباط آماری را نشان می دهند، اما به تنهایی ثابت نمی کنند که کم شنوایی علت مستقیم این بیماری هاست. به همین دلیل، عبارت کم شنوایی با افزایش خطر دمانس ارتباط دارد دقیق تر از این ادعاست که کم شنوایی باعث آلزایمر می شود.
آیا استفاده از سمعک همه خطر را برطرف می کند؟
خیر. درمان کم شنوایی فقط یکی از بخش های مراقبت از سلامت شناختی است. فردی که از سمعک استفاده می کند ممکن است همچنان عوامل خطر دیگری مانند فشار خون بالا، دیابت، کم تحرکی، سیگار، اختلال خواب، افسردگی یا انزوای اجتماعی داشته باشد. سمعک جایگزین رسیدگی به این عوامل نیست. پیشگیری از دمانس به یک اقدام واحد محدود نمی شود. شناسایی و مدیریت مجموعه ای از عوامل خطر، در کنار مراقبت پزشکی مناسب، اهمیت دارد.
اگر فرد دمانس دارد و هم زمان کم شنواست، سمعک چه فایده ای دارد؟
شواهد درباره اثر سمعک بر عملکرد شناختی افراد مبتلا به دمانس هنوز محدود است. یک مرور نظام مند در سال ۲۰۲۴ فقط پنج مطالعه واجد شرایط پیدا کرد و نتیجه گرفت که برای داوری درباره اثر سمعک بر توانایی های شناختی این افراد شواهد کافی وجود ندارد. با این حال، بعضی از مطالعات بهبود کیفیت زندگی را گزارش کرده اند.
بهبود کیفیت زندگی با درمان دمانس یکسان نیست، اما می تواند برای فرد و مراقبانش اهمیت زیادی داشته باشد. بهتر شنیدن ممکن است ارتباط روزمره را آسان تر کند و به فرد کمک کند در گفت و گوهای اطرافیان مشارکت داشته باشد. درباره مناسب بودن سمعک و شیوه استفاده از آن باید با پزشک یا متخصص شنوایی مشورت کرد.
چه زمانی ارزیابی شنوایی لازم است؟
اگر فردی در مکالمه ها مرتب درخواست تکرار می کند، صدای تلویزیون را بیش از حد بلند می کند یا در رستوران و محیط های شلوغ حرف دیگران را به سختی می فهمد، بهتر است شنوایی او بررسی شود. کنار کشیدن از گفت و گوهای گروهی یا دوری از جمع به دلیل دشواری شنیدن هم می تواند نشانه ای باشد که نیاز به ارزیابی دارد.
گاهی خانواده کاهش شنوایی را فقط به سن نسبت می دهد. اما افزایش سن به این معنا نیست که هر نوع اختلال شنوایی باید بدون بررسی پذیرفته شود. اگر مشکل قابل درمان یا اصلاح باشد، ارزیابی زودتر می تواند به انتخاب راهکار مناسب کمک کند.
مسیر عملی برای رسیدگی به کم شنوایی
اگر فرد متوجه کاهش شنوایی شده است، مسیر کلی می تواند چنین باشد: ارزیابی پزشکی و شنوایی، تشخیص نوع و شدت مشکل، انتخاب درمان مناسب، استفاده درست و پیگیری درمان. هدف این روند فقط شنیدن بهتر نیست؛ حفظ ارتباط، مشارکت در فعالیت های روزمره و استقلال فرد هم اهمیت دارد.
هم زمان باید دیگر عوامل مرتبط با سلامت عمومی و شناختی، از جمله فشار خون، دیابت، چربی خون، فعالیت بدنی، خواب و ارتباط اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرند.
سمعک داروی آلزایمر نیست و پیشگیری از دمانس با سمعک هنوز اثبات نشده است. با این حال، کم شنوایی را هم نباید نادیده گرفت. پژوهش ها آن را با خطر بیشتر دمانس و افت شناختی مرتبط دانسته اند و مطالعه ACHIEVE این احتمال را مطرح کرده است که درمان شنوایی در برخی افراد، به ویژه کسانی که در معرض خطر شناختی بیشتری هستند، بتواند به حفظ توانایی های شناختی کمک کند.
اگر خوب نمی شنوید، ارزیابی شنوایی را جدی بگیرید. درمان مناسب می تواند به بهتر شنیدن، حفظ ارتباط و ادامه فعالیت های روزمره کمک کند؛ فایده هایی که ارزش پیگیری دارند، حتی اگر پیشگیری قطعی از آلزایمر هنوز ثابت نشده باشد.