ساری - ایرنا - پاسداشت هویت مازندران با برگزاری چند جشنواره، پخت غذاهای محلی و نواختن موسیقی بومی محقق نمی‌شود؛ این مناسبت باید فرصتی برای بازخوانی میراث تاریخی و فرهنگی استان و مطالبه اقدام‌های ماندگار در حفاظت از جنگل‌های هیرکانی، معماری بومی، مفاخر، میراث تاریخی و ظرفیت‌های گردشگری هویتی و حتی کمک به اقتصاد استان بر اساس این ظرفیت‌ها باشد؛ ضرورتی که در سایه رویدادزدگی و برنامه‌های نمادین، همچنان مغفول مانده است.
۱۴ آبان، روز مازندران، بار دیگر آمد و رفت. باز هم تقویم‌ها ورق خوردند، جشنواره‌ها برپا شدند، چند قطعه موسیقی محلی نواخته شد، بوی آش و نان کماج در چند مدرسه و سالن پیچید، پیام‌های تبریک رسمی دست‌به‌دست شد و در نهایت، پرونده این روز تا آبان سال بعد بسته شد.
در این میان البته نباید چشم بر اتفاقات درخشان بست؛ گل سرسبد همه برنامه‌های روز مازندران امسال، بدون شک برگزاری کنسرت بزرگ علیرضا قربانی در ساری بود. رویدادی کم‌نظیر از حیث شکوه، تعداد پرشمار جمعیت و گستره بازتابی که در فضای مجازی و افکار عمومی کشور ایجاد کرد. وقتی هنرمندی در تراز علیرضا قربانی با تبریک صمیمانه روز مازندران روی صحنه می‌ایستد و چنین موج پرشوری از توجه و غرور را به سمت مازندران و ساری جلب می‌کند، باید قدردانی کرد.
اما دقیقاً همین رویداد بزرگ است که یک پرسش بنیادین را پیش روی ما می‌گذارد: آیا همه برنامه‌های روز مازندران توانسته‌اند چنین توجهی را به عمق هویت و ظرفیت‌های این دیار جلب کنند، یا این‌که کلیت این روز در سطح برنامه‌های موسمی و روزمرگی‌های نمایشی متوقف مانده است؟
واقعیت این است که ما روز مازندران را به سطح نازلی از خرده‌برنامه‌های تکراری و نمادین تقلیل داده‌ایم. آموزش و پرورش ما در روز مازندران تمام درک خود از تاریخ و فرهنگ این دیار کهن را به پختن آش یا نان محلی در حیاط مدرسه خلاصه می‌کند. اما آیا هویتی که نسل جدید باید به آن ببالد، با یک بار پختن آش، نان یا کماج در ذهن دانش‌آموز بارور می‌شود؟
غذا، بخشی از فرهنگ است؛ اما وقتی این توجه به جریان تبدیل می‌شود که از گلوگاه تا رامسر، منوی رستوران‌های ما میزبان اصیل‌ترین غذاهای بومی مازندران باشد تا هر مسافری با ورود به این استان، طعم هویت ما را بچشد، نه این‌که یک‌بار در سال در حیاط مدرسه آش رشته بپزیم!
جریان‌سازی یعنی چه؟ یعنی روز مازندران ویترین یک کارنامه یک‌ساله برای نجات و بقای این سرزمین باشد:
۱. در حوزه محیط‌زیست و منابع طبیعی: در سرزمینی که تنفس آن به جنگل‌های هیرکانی وابسته است، چرا نباید یک پویش یا نهضت فراگیر راه بیفتد که هر مازندرانی در روز مازندران، درختی بومی به نام خود ثبت و غرس کند؟
۲. در حوزه هویت معماری و شهرسازی: بافت اصیل و بوم‌آورد روستاهای ما ویران شده است. در حالی که دنیا کالبد سنتی خود را حفظ می‌کند و فناوری و هوش مصنوعی را در دل بافت‌های کهن به خدمت بهینه‌سازی مصرف انرژی درمی‌آورد، ما روستاهای‌مان را با سیمان و ستون‌های نامأنوس رومی و یونانی زخمی کرده‌ایم! نظام مهندسی و شهرداری‌های ما کجای معادلات روز مازندران ایستاده‌اند؟ چرا نباید روز مازندران روزی باشد که اعلام کنند ۱۰ یا ۲۰ بسته تشویقی و پروانه ساخت منطبق بر الگوی معماری بومی تبرستان صادر کرده‌اند؟
۳. در حوزه زیرساخت‌های موزه‌ای و مفاخر: ما مدعی پایتختی کشتی ایران و جهانیم، اما پس از بیش از ۴ دهه و رفت‌وآمد ده‌ها استاندار و مدیرکل، هنوز یک موزه کشتی در این استان نداریم تا مدال‌های افتخار قهرمانان‌مان به جای خاک خوردن در کنج خانه‌ها، پیش چشم فرزندان این دیار بدرخشد. ما در مرکز استان هنوز یک موزه بزرگ و شایسته تمدن تبرستان نداریم؛ خانه تاریخی کلبادی، صرفاً یک بنای قاجاری است، نه موزه‌ای جامع برای صدها شیء باستانی ارزشمندی که سال‌هاست در انبارها محبوس مانده‌اند. در غرب استان هنوز کاخ اجابیت و قلعه مارکوه و در شرق مازندران نیز گوهرتپه و کاخ صفی‌آباد بهشهر به مقصد زنده گردشگری هویتی تبدیل نشده‌اند.
۴. در حوزه گردشگری ادبی: ما با افتخار از نیما یوشیج—پدر شعر نو فارسی—نام می‌بریم، اما در شهر نور یا یوش چه کرده‌ایم؟ چرا بلده و زادگاه نیما نباید همانند تبریزِ شهریار یا شیرازِ حافظ، به قطب پررونق گردشگری ادبی ایران تبدیل شود؟
مازندران سرزمینی است با تشکیل نخستین حکومت علویان، با تاریخی سرشار از مقاومت و هویتی سترگ. اما این هویت با تغییر کاربری شالیزارها، فروش خاک به غریبه‌ها و تقلیل آیین‌ها به تیرگان و لال‌شو بدون پیوست هویتی، دارد ذره‌ذره تهی می‌شود.
وقت آن رسیده که دستگاه‌های اجرایی، مدیران فرهنگی، شوراهای شهر و رسانه‌ها از پوسته رویدادزدگی بیرون بیایند.
روز مازندران، روز ژست گرفتن و عکس یادگاری با لباس محلی نیست؛ روز مازندران باید روز مطالبه‌گری، خردورزی کلان و ثبت اقدامات عینی برای نجات خاک، معماری، زبان، میراث کهن و امید نسل آینده این استان باشد.
*فعال فرهنگی، پژوهشگر و ایده‌پرداز صنعت گردشگری