رامسر- ایرنا-بهشهر را تصور کنید که در فاصله نزدیک به ذخیره‌گاه زیست‌کره میانکاله، میراث جهانی باغ عباس‌آباد و جنگل‌های ارزشمند هزارجریب قرار گرفته؛ جاذبه‌هایی که می‌توانند مبنای تعریف بسته‌های متنوع گردشگری باشند. اما سهم این منطقه از جریان سفر و سرمایه‌گذاری گردشگری مازندران با ظرفیت‌هایش فاصله دارد. در استانی با چنین تنوعی، گردشگران عمدتاً به سمت غرب سرازیر می‌شوند؛ وضعیتی که به شکل‌گیری گردشگری انبوه و افزایش فشار بر زیرساخت‌ها انجامیده، در حالی که شرق استان به دلیل کمبود زیرساخت‌های اقامتی، هنوز نتوانسته زنجیره ارزش گردشگری خود را کامل کند
به گزارش ایرنا، تمرکز گردشگری مازندران در دهه‌های گذشته عمدتاً بر مناطق غربی استان بوده است؛ تمرکزی که بیش از آنکه ناشی از ضعف ظرفیت‌های گردشگری در شرق مازندران باشد، ریشه در پیشینه تاریخی شکل‌گیری گردشگری در این استان دارد.
در واقع، رونق گردشگری مازندران از دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی و با شکل‌گیری نخستین زیرساخت‌های اقامتی و تفریحی در مناطقی مانند رامسر آغاز شد و به‌تدریج در امتداد نوار ساحلی به سمت شرق گسترش یافت. دسترسی مناسب‌تر از مسیر جاده چالوس، برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و شکل‌گیری نخستین مجموعه‌های اقامتی و شهرک‌های گردشگری نیز در تثبیت این روند نقش مؤثری داشتند. به همین دلیل، مناطقی مانند چالوس، نوشهر و رامسر زودتر از سایر نقاط استان به مقاصد شناخته‌شده گردشگری تبدیل شدند.
این روند در دهه‌های بعد، به‌ویژه با فراگیر شدن سفرهای داخلی، گسترش ویلاسازی و ورود اقشار مختلف جامعه به چرخه گردشگری، شدت بیشتری گرفت؛ به‌گونه‌ای که بخش قابل توجهی از ظرفیت سرمایه‌گذاری گردشگری همچنان در غرب مازندران متمرکز ماند. امروزه بسیاری از این مناطق از نظر زیرساخت‌های گردشگری و اقامتی به سطحی از توسعه رسیده‌اند که می‌توان از اشباع نسبی ظرفیت آنها سخن گفت؛ در حالی که شرق مازندران، با وجود برخورداری از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی قابل توجه، همچنان با کمبود زیرساخت‌های اقامتی استاندارد و باکیفیت مواجه است.
شهرستان‌هایی مانند گلوگاه، بهشهر، نکا، ساری، میاندرود، قائم‌شهر، جویبار، سیمرغ و حتی بابل، ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه گردشگری دارند؛ اما در بسیاری از این مناطق، زیرساخت اقامتی متناسب با ظرفیت‌های موجود شکل نگرفته است. این کمبود حتی در شهری مانند بابل که از نظر اقتصادی و جمعیتی یکی از شهرهای مهم استان به شمار می‌رود، به‌وضوح قابل مشاهده است. از سوی دیگر، آمل نیز با وجود قرار گرفتن در مجاورت جاذبه‌های طبیعی شناخته‌شده‌ای مانند جنگل‌های هیرکانی و برخورداری از ظرفیت قابل توجه گردشگری طبیعت‌محور، همچنان با محدودیت در زیرساخت‌های اقامتی حرفه‌ای روبه‌روست.
اهمیت این موضوع تنها به گردشگران تفریحی محدود نمی‌شود. کمبود مراکز اقامتی استاندارد، حتی در میزبانی از رویدادهای ورزشی نیز چالش ایجاد کرده است؛ به‌طوری‌که گاهی تیم‌های لیگ برتری که برای مسابقات به مازندران سفر می‌کنند، امکان اقامت مناسب در شهر محل برگزاری مسابقه را ندارند و ناچارند در شهرهای دیگر مستقر شوند. این مسئله نشان می‌دهد که ضعف زیرساخت‌های اقامتی، صرفاً یک مسئله مرتبط با گردشگری تفریحی نیست، بلکه بر ظرفیت استان برای میزبانی از رویدادهای اقتصادی، فرهنگی و ورزشی نیز تأثیر می‌گذارد.
در مقابل، تجربه تاریخی برخی مقاصد گردشگری مازندران نشان می‌دهد که شکل‌گیری زیرساخت‌های اقامتی چگونه می‌تواند به رونق یک منطقه کمک کند. بابلسر نمونه‌ای از این تجربه است؛ شهری که از دهه‌های گذشته و به واسطه فعالیت‌های بندری، شیلاتی و اقتصادی، میزبان بازرگانان و مسافران بود و به‌تدریج با شکل‌گیری مراکز اقامتی و تفریحی، جایگاه خود را در گردشگری استان تثبیت کرد. بنابراین، توسعه گردشگری در مناطق مختلف مازندران صرفاً به برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی وابسته نیست؛ بلکه وجود زیرساخت‌های مناسب و سرمایه‌گذاری هدفمند نیز نقشی تعیین‌کننده در تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به مقصدهای گردشگری دارد.
از سوی دیگر، نبود هتل‌ها و مراکز اقامتی استاندارد در برخی مناطق، زمینه را برای گسترش پدیده خانه‌های دوم و ویلاسازی نیز فراهم کرده است. در مناطقی مانند چمستان و بخش‌هایی از اطراف آمل، افزایش ساخت‌وسازهای ویلایی و شکل‌گیری شهرک‌های متعدد، نشان‌دهنده رشد جمعیت شناور و تقاضای اقامت در این مناطق است. در واقع، زمانی که امکان اقامت مناسب و باکیفیت برای مسافران فراهم نباشد، بخشی از تقاضای گردشگری به سمت خرید زمین و ساخت ویلا سوق پیدا می‌کند؛ اتفاقی که می‌تواند به‌جای ایجاد درآمد پایدار از محل خدمات اقامتی، منابع و ظرفیت‌های گردشگری منطقه را به سمت توسعه خانه‌های دوم هدایت کند.
البته در سال‌های اخیر، اقامتگاه‌های بوم‌گردی و واحدهای اقامتی کوچک در برخی مناطق شرق استان توسعه یافته‌اند و نقش مؤثری در معرفی جاذبه‌های کمترشناخته‌شده داشته‌اند؛ اما این مراکز به‌تنهایی نمی‌توانند جایگزین هتل‌های استاندارد و مجموعه‌های اقامتی بزرگ شوند. برای قرار گرفتن شهرهای شرق مازندران در برنامه سفر تورهای گردشگری، میزبانی از گروه‌های بزرگ، جذب گردشگران با توان اقتصادی بالاتر و حتی فراهم شدن زمینه حضور در شبکه سفرهای بین‌المللی، وجود هتل‌های چندستاره و زیرساخت‌های حرفه‌ای ضروری است.
این ضرورت در شرایط فعلی اقتصاد گردشگری کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. افزایش هزینه سفرهای خارجی، محدودیت‌های پروازی و کاهش امکان سفر خارجی برای بخشی از جامعه، در کنار افزایش تمایل به سفرهای داخلی، فرصتی برای استان‌های گردشگرپذیری مانند مازندران ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری در ساخت هتل‌های استاندارد، مراکز پذیرایی و زیرساخت‌های مکمل گردشگری می‌تواند زمینه بهره‌برداری بهتر از این فرصت را فراهم کند؛ به‌ویژه در شرق مازندران که همچنان از کمبود این امکانات رنج می‌برد.
نکته قابل توجه اینکه بخش مهمی از ظرفیت اقامتی موجود در نوار ساحلی شرق استان، به پلاژها و مجموعه‌های اقامتی دولتی اختصاص دارد. این مجموعه‌ها اگرچه ظرفیت قابل توجهی برای اسکان کارکنان و گروه‌های خاص فراهم می‌کنند، اما لزوماً پاسخگوی نیاز گردشگرانی نیستند که با هدف تجربه یک سفر باکیفیت و پرداخت هزینه برای خدمات اقامتی استاندارد به مازندران سفر می‌کنند. به بیان دیگر، وجود ظرفیت اقامتی دولتی به معنای برخورداری از بازار متنوع و رقابتی هتلداری نیست و نمی‌تواند جای خالی سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این حوزه را پر کند.
از این منظر، توسعه متوازن گردشگری مازندران نیازمند تغییر نگاه به جغرافیای سرمایه‌گذاری در استان است. اگر قرار است درآمدهای حاصل از گردشگری در مناطق مختلف مازندران توزیع شود و شرق استان نیز سهم متناسبی از این ظرفیت اقتصادی داشته باشد، باید توسعه زیرساخت‌های اقامتی و جذب سرمایه‌گذاران برای احداث هتل‌های استاندارد و چندستاره در اولویت قرار گیرد.
موضوعی که در اظهارنظرهای اخیر مسئولان حوزه گردشگری نیز مورد تأکید قرار گرفته و ضرورت حرکت مازندران به سمت توسعه هتل‌های پنج‌ستاره و جذب سرمایه‌گذاری در بخش هتلداری را برجسته کرده است.
ضرورت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نوین گردشگری مازندران
ضرورت توسعه زیرساخت‌های اقامتی در مازندران، موضوعی است که در اظهارات اخیر مسئولان حوزه گردشگری نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
علی‌اصغر شالبافیان، معاون وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در دیدار اخیر خود با استاندار مازندران، توسعه هتل‌های پنج‌ستاره و مجموعه‌های اقامتی مدرن را از اولویت‌های سرمایه‌گذاری در استان دانست و بر ضرورت ارتقای کیفیت و تنوع مراکز اقامتی متناسب با حجم ورود مسافران تأکید کرد.
وی همچنین بهره‌گیری ضابطه‌مند از ظرفیت بلندمرتبه‌سازی، توسعه گردشگری دریایی و تسهیل شرایط حضور سرمایه‌گذاران را از الزامات تقویت زیرساخت‌های گردشگری مازندران برشمرد.
شالبافیان با اشاره به ظرفیت‌های حمایتی و اعتباری دولت، استفاده از منابع و تسهیلات موجود را فرصتی برای پیشبرد طرح‌های بزرگ گردشگری در استان عنوان کرد؛ که نشان می‌دهد توسعه زیرساخت‌های اقامتی مازندران، به‌ویژه با هدف پاسخگویی به تقاضای رو به رشد سفر، یکی از ضرورت‌های جدی این بخش به شمار می‌آید.
ظرفیت‌های گردشگری شرق مازندران پشت دیوار کمبود زیرساخت
توسعه زیرساخت‌های گردشگری، به‌ویژه مراکز اقامتی و هتل‌های استاندارد، یکی از پیش‌نیازهای اصلی رونق صنعت گردشگری و تبدیل ظرفیت‌های بالقوه هر منطقه به فرصت‌های اقتصادی است. وجود هتل‌های مجهز و متناسب با استانداردهای گردشگری، علاوه بر افزایش ماندگاری مسافران و جذب گردشگران داخلی و خارجی، زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و ارتقای کیفیت خدمات سفر است. از این رو، بهره‌مندی از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی به‌تنهایی کافی نیست و توسعه زیرساخت‌های اقامتی باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی برنامه‌ریزی گردشگری مورد توجه قرار گیرد.
تارا رادی با بیان اینکه بسیاری از گردشگران با جذابیت‌های طبیعی، تاریخی و گردشگری شرق مازندران آشنایی کافی ندارند، افزود: برای تغییر این وضعیت، در کنار معرفی گسترده‌تر جاذبه‌ها، باید برنامه‌ریزی منسجمی برای توسعه زیرساخت‌های اقامتی، بهبود راه‌های دسترسی، ایجاد امکانات رفاهی و خدمات گردشگری و ترغیب سرمایه‌گذاران به اجرای طرح‌های متناسب با ظرفیت هر منطقه انجام شود. همچنین طراحی بسته‌های سفر متنوع، برگزاری تورهای آشناسازی برای آژانس‌ها و فعالان گردشگری و معرفی مسیرهای جدید می‌تواند زمینه افزایش ورود گردشگران به این مناطق را فراهم کند.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: زیرساخت‌های گردشگری در غرب مازندران به دلیل پیشینه طولانی‌تر گردشگرپذیری، توسعه بیشتری یافته است؛ در حالی که ایجاد امکانات مناسب در مرکز و شرق استان، علاوه بر رونق اقتصادی این مناطق، به توزیع متوازن سفر در استان کمک می‌کند و می‌تواند از تمرکز گردشگران، ترافیک سنگین، چادرخوابی و پیامدهای گردشگری انبوه در مناطق پرتردد بکاهد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های شاخص شرق استان نظیر بهشهر از جمله ذخیره‌گاه زیست‌کره میانکاله، میراث جهانی باغ عباس‌آباد و جنگل‌های هزارجریب و مسیر راه‌آهن را فرصتی ارزشمند برای توسعه گردشگری کم‌شتاب و عمیق در شرق استان معرفی کرد و گفت؛ این ظرفیت برنامه‌ریزی برای ایجاد ایستگاه‌ها و خدمات مورد نیاز گردشگران، طراحی مسیرهای ترکیبی و پیوند دادن جاذبه‌های طبیعی و تاریخی می‌تواند به شکل‌گیری تجربه‌های متفاوت سفر منجر شود.
این فعال حوزه گردشگری، همچنین هفته ملی مازندران در سال‌های آینده را نیز فرصت مناسبی برای معرفی ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده استان دانست و گفت: می‌توان از این رویداد برای برگزاری تورهای آشناسازی، دعوت از فعالان صنعت گردشگری و معرفی جاذبه‌ها و مسیرهای جدید سفر استفاده کرد تا در کنار تبلیغات هدفمند، زمینه جذب سرمایه‌گذار و توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز در شرق و مرکز مازندران فراهم شود.
به گزارش ایرنا، شرق مازندران برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های مهم گردشگری استان، بیش از هر چیز نیازمند توسعه زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی، به‌ویژه احداث هتل‌های استاندارد و جذب سرمایه‌گذاران است. توسعه گردشگری در این منطقه و توزیع متوازن مسافران در سطح استان، علاوه بر رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال، می‌تواند از فشار مضاعف بر زیرساخت‌های غرب مازندران بکاهد.
از سوی دیگر، تکیه بر گردشگری انبوه به دلیل پیامدهایی همچون ترافیک سنگین، چادرخوابی، افزایش تقاضای سوداگرانه برای زمین و آسیب به منابع طبیعی، دیگر نمی‌تواند الگوی مطلوب توسعه گردشگری باشد. از این رو، حرکت به سمت گردشگری متوازن، هدفمند و پایدار، همراه با توسعه زیرساخت‌های استاندارد اقامتی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای آینده گردشگری مازندران است.