اقتصادنیوز: قطر و ترکیه در نشست کمیته راهبردی عالی در استانبول پیمان دفاعی مشترکی امضا کردند که دو کشور را به اتخاذ موضع مشترک در برابر حمله مسلحانه خارجی به هر یک متعهد می‌کند.
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از الجزیره، قطر و ترکیه در نشست کمیته راهبردی عالی در استانبول، به ریاست رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، پیمان دفاعی مشترکی را امضا کردند. بر اساس این پیمان، دو کشور در برابر هرگونه حمله مسلحانه خارجی به یکی از آن‌ها یا هر دو، موضع مشترک اتخاذ می‌کنند.
این توافق در شرایطی اعلام شد که منطقه با پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز روبه‌رو است. نشست استانبول دوازدهمین دور این کمیته بود.
پیمان چه می‌گوید؟
بر اساس بیانیه مشترک، این توافق با هدف تقویت دفاع جمعی، ارتقای امنیت منطقه و ایجاد موضع مشترک در برابر حملات مسلحانه خارجی علیه یکی از دو کشور یا هر دو تنظیم شده است. در این بیانیه آمده است که پیمان، تعهد دو طرف به حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی خود و همچنین دیدگاه مشترکشان برای کمک به نظم منطقه‌ای امن‌تر و با ثبات‌تر را نشان می‌دهد.
دو کشور توافق کردند درباره تهدیدهای امنیتی و سیاست دفاعی با یکدیگر رایزنی کنند. گسترش رزمایش‌های نظامی مشترک، همکاری در صنایع دفاعی و تبادل آموزش نیروها از دیگر محورهای توافق است.
با این حال، بیانیه مشترک مشخص نکرده است چه شرایطی می‌تواند این پیمان را فعال کند یا واکنش مشترک دو کشور چه شکلی خواهد داشت. به گزارش روزنامه الرایه قطر، در این نشست توافق‌های دیگری نیز در حوزه‌های آموزش، حمایت از مصرف‌کننده و صلح، آشتی و حل مناقشه به دست آمد.
اتحاد نظامی تهاجمی نیست
عبدالله بندر العتیبی، استاد دستیار گروه امور بین‌الملل دانشگاه قطر، به الجزیره گفت هدف این پیمان تشکیل اتحادی علیه یک کشور خاص نیست. به گفته او، هدف افزایش هزینه هرگونه تجاوز احتمالی است تا دیگران از اقدام به آن بازداشته شوند.
او افزود همکاری دو کشور از پیش بر یک مشارکت نظامی گسترده، از جمله حضور نظامی ترکیه، آموزش مشترک و تولیدات دفاعی مشترک استوار است. به گفته العتیبی، این مشارکت بر پایه نزدیک شدن دکترین‌های امنیتی و دیدگاه مشترک درباره منشأ تهدیدها و شیوه مقابله با آن‌ها به سطح پیشرفته‌تری منتقل می‌شود.
چرا زمان‌بندی اهمیت دارد؟
به گفته العتیبی، منطقه برای افزایش تنش نظامی آماده می‌شود و بیم تشدید دوباره درگیری‌ها، کشورها را به تقویت دفاع و بازدارندگی سوق داده است. این پیمان در شرایطی امضا شد که موضع نظامی اسرائیل و تردیدها درباره آینده اتکا به چتر امنیتی آمریکا بیشتر شده است.
کشورهای منطقه به اتحادهای تازه‌ای گرایش پیدا کرده‌اند که بر بازدارندگی، تولید مشترک تسلیحات و کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی استوار است. در بیانیه مشترک، آنکارا و دوحه تأکید کردند جنگ علیه ایران و پیامدهای منطقه‌ای آن باید از راه گفت‌وگو و دیپلماسی حل شود. آن‌ها خواستار از سرگیری سریع و کامل عبور ایمن و بدون مانع از تنگه هرمز شدند.
اهمیت تولید دفاعی
زنجیره‌های تأمین به نقطه ضعف تبدیل شده‌اند. العتیبی گفت اختلال در کشتیرانی هرمز اتکا به زنجیره‌های تأمین نظامی خارجی را دشوارتر کرده است. به گفته او، تولید سلاح در داخل و تأمین قطعات یدکی اکنون یک ضرورت راهبردی است، نه فقط یک انتخاب اقتصادی.
محجوب الزویر، پژوهشگر و کارشناس سیاست خاورمیانه، به الجزیره گفت حرکت به سمت تولید مشترک نشانه ورود به مرحله راهبردی پیشرفته‌تری است. به گفته او، صنایع نظامی به سرمایه‌گذاری میلیاردها دلاری و تعهدهای بلندمدت و همچنین اعتماد متقابل برای انتقال فناوری نیاز دارد.
او افزود جنگ نشان داد چرا کشورها به ظرفیت تولید داخلی نیاز دارند و در این زمینه به ایران اشاره کرد که با تولید بخش زیادی از تسلیحات خود در داخل به جنگ ادامه داد.
بیانیه مشترک همچنین از یادداشت بدر استقبال کرد که ترکیه، قطر، پاکستان و اندونزی آن را امضا کرده‌اند. این بیانیه آن را گامی به سوی دفاع جمعی از طریق توسعه توانمندی‌های بومی، شامل تولید مشترک، توسعه فناوری، تبادل اطلاعات و زنجیره‌های تأمین قوی‌تر توصیف کرد.
روابط قطر و ترکیه
روابط دو کشور بسیار نزدیک است. کمیته راهبردی عالی بر اساس توافقی در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۴ تشکیل شد و نشست روز جمعه دوازدهمین دور آن بود. روزنامه الرایه این کمیته را چارچوبی کلیدی برای پیگیری توافق‌ها و گسترش همکاری توصیف کرد.
الزویری گفت پیمان تازه سطح بالایی از اعتماد میان دوحه و آنکارا را پس از مجموعه‌ای از آزمون‌های سیاسی و امنیتی از سال ۲۰۱۴ نشان می‌دهد. روابط دو کشور فراتر از حوزه دفاعی است. بر اساس بیانیه مشترک، شرکت‌های ترکیه‌ای ۲۰۶ پروژه به ارزش ۲۰.۸ میلیارد دلار در قطر اجرا کرده‌اند.
دو کشور همچنین بر هدف افزایش تجارت دوجانبه به ۵ میلیارد دلار و همکاری نزدیک‌تر در حوزه انرژی، به‌ویژه گاز طبیعی مایع، تأکید کردند. آن‌ها در حوزه امنیت نیز متعهد شدند با تروریسم در همه اشکال و جلوه‌های آن مقابله کنند.
گام‌های احتمالی بعدی
اوزجان تیکیت، تحلیلگر امور خارجی در آنادولو، گفت این مشارکت تخصص صنعتی و نظامی ترکیه را با قدرت مالی و دیپلماتیک قطر ترکیب می‌کند. او انتظار دارد همکاری به سامانه‌های دفاع موشکی، پهپادها و خودروهای زرهی گسترش یابد و قطر احتمالاً به پروژه‌های پیشرفته پدافند هوایی ترکیه بپیوندد.
به گفته او، چند پروژه تولیدی نیز ممکن است به عربستان سعودی و پاکستان گسترش یابد. با این حال، او تأکید کرد که این‌ها امکان‌های آینده هستند و جزئیاتشان در این توافق اعلام نشده است.