قزوین- تولید سالانه نزدیک به ۴۰ هزار تن زیتون در قزوین، این استان را به یکی از قطب‌های مهم این محصول تبدیل کرده و توسعه صنایع فرآوری مسیر تازه‌ای برای افزایش ارزش اقتصادی آن گشوده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: استان قزوین به‌ویژه منطقه طارم سفلی، از مهم‌ترین مناطق تولید زیتون کشور به شمار می‌رود؛ محصولی که در کنار نقش اقتصادی در معیشت باغداران، طی سال‌های اخیر با توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، جایگاه متفاوتی در اقتصاد کشاورزی استان پیدا کرده است.
از مجموع ۱۵۲ روستای بخش طارم سفلی، زیتون در ۵۶ روستا به محصول اصلی و محور معیشت خانوارها تبدیل شده و زندگی بخش قابل توجهی از مردم این منطقه با کشت و تولید این محصول پیوند خورده است. تولید زیتون در استان قزوین در سال‌های مناسب به حدود ۴۰ هزار تن می‌رسد و بخشی از این محصول علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، به کشورهای عراق، ارمنستان، روسیه، افغانستان و پاکستان صادر می‌شود.
با این حال، اهمیت زیتون تنها به میزان تولید و سطح باغات محدود نمی‌شود؛ چراکه فرآوری محصول، روغن‌کشی، کنسروسازی و نگهداری استاندارد آن، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش ارزش افزوده و حضور پایدارتر زیتون قزوین در بازارهای داخلی و خارجی دارد.
فرآوری زیتون؛ حلقه مهم تکمیل زنجیره تولید
مدیرکل جهاد کشاورزی استان قزوین در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در کنار ظرفیت قابل توجه باغات زیتون، زیرساخت‌های صنعتی مناسبی نیز برای فرآوری این محصول در استان شکل گرفته و بیش از ۳۰ واحد صنعتی کوچک و بزرگ در زمینه فرآوری زیتون و ۱۴ واحد روغن‌کشی فعالیت می‌کنند.
فرامرز حریری‌مقدم با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های نگهداری محصول افزود: در منطقه طارم ظرفیت ذخیره‌سازی بیش از ۷۰۰ تن روغن زیتون خام در مخازن تمام‌استیل و استاندارد فراهم شده است که می‌تواند به حفظ کیفیت روغن و مدیریت بهتر عرضه محصول کمک کند.
وی توسعه روش‌های نوین باغداری را یکی از راهکارهای افزایش تولید و بهره‌وری دانست و گفت: در حال حاضر بیش از هزار هکتار از باغات زیتون استان به شیوه متراکم و فوق‌متراکم احداث شده که میزان برداشت در این باغات از هشت تن در هکتار فراتر می‌رود.
مدیرکل جهاد کشاورزی استان قزوین با تأکید بر نقش فناوری در ارتقای کیفیت محصولات زیتون تصریح کرد: استفاده از ارقام تجاری جدید، تجهیزات پیشرفته روغن‌کشی و مخازن استاندارد نگهداری می‌تواند کیفیت محصول نهایی را افزایش دهد و زمینه رقابت بهتر تولیدات استان در بازارهای صادراتی را فراهم کند.
حریری‌مقدم تکمیل زنجیره ارزش، ارتقای فناوری صنایع فرآوری و بهبود کیفیت روغن زیتون را از نیازهای مهم این بخش برشمرد و خاطرنشان کرد: تقویت این زیرساخت‌ها علاوه بر افزایش درآمد باغداران، زمینه ایجاد اشتغال پایدار و ارتقای جایگاه زیتون قزوین در بازارهای داخلی و خارجی را فراهم می‌کند.
کشت فوق‌متراکم؛ گامی برای افزایش بهره‌وری باغات زیتون
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به آغاز فصل برداشت زیتون و اهمیت مدیریت تولید این محصول اظهار کرد: در کنار باغات سنتی، توسعه کشت متراکم و فوق‌متراکم به‌عنوان یکی از روش‌های نوین باغداری در استان مورد توجه قرار گرفته است.
محمد پیله‌فروش با بیان اینکه در روش فوق‌متراکم امکان کاشت حدود ۸۰۰ تا یک‌هزار و ۸۰۰ اصله نهال زیتون در هر هکتار وجود دارد، افزود: در این شیوه از ارقام روغنی ویژه‌ای استفاده می‌شود که نسبت به ارقام سنتی زودتر به مرحله باردهی می‌رسند و امکان بهره‌برداری اقتصادی سریع‌تر از باغ را فراهم می‌کنند.
وی با اشاره به تفاوت شیوه برداشت و مصرف زیتون در استان بیان کرد: بخشی از محصول در مرحله سبز و برای تولید فرآورده‌های کنسروی برداشت می‌شود و پس از انتقال به واحدهای صنایع تبدیلی، در فرآیند فرآوری و بسته‌بندی قرار می‌گیرد؛ در مقابل، بخشی دیگر از محصول با هدف استخراج روغن برداشت و به واحدهای روغن‌کشی منتقل می‌شود.
پیله‌فروش ادامه داد: توسعه باغات متراکم و فوق‌متراکم در کنار تقویت صنایع تبدیلی می‌تواند بهره‌وری تولید را افزایش دهد و زمینه استفاده بهتر از ظرفیت باغات را فراهم کند. به‌ویژه در ارقام روغنی، انتخاب رقم مناسب و بهره‌گیری از روش‌های نوین کاشت و مدیریت باغ نقش مهمی در افزایش عملکرد و کیفیت محصول دارد.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین تأکید کرد: افزایش تولید به‌تنهایی برای تقویت اقتصاد زیتون کافی نیست و باید متناسب با ظرفیت باغات، صنایع فرآوری و روغن‌کشی نیز توسعه پیدا کنند تا محصول تولیدی با ارزش افزوده بیشتری به بازار عرضه شود.
ظرفیت جذب سالانه بیش از ۶۵ هزار تن زیتون در صنایع تبدیلی
مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از ظرفیت قابل توجه واحدهای صنعتی مرتبط با زیتون خبر داد و گفت: مجموع ظرفیت جذب و فرآوری زیتون در واحدهای صنایع تبدیلی و غذایی استان به ۶۵ هزار و ۳۳۰ تن در سال می‌رسد و ظرفیت تولید محصولات فرآوری‌شده نیز سالانه ۲۷ هزار و ۷۱۹ تن است.
سید ابرادات مصلایی با تشریح وضعیت مجوزهای صادرشده در این حوزه اظهار کرد: تاکنون ۹ فقره مجوز برای تولید روغن خام زیتون با ظرفیت سالانه ۶ هزار و ۱۰۴ تن صادر شده و ۲۰ فقره مجوز نیز با ظرفیت تولید سالانه ۶ هزار و ۶۸۰ تن به فرآوری و بسته‌بندی زیتون اختصاص دارد.
وی افزود: همچنین یک فقره مجوز با ظرفیت سالانه ۱۰ هزار تن برای فرآوری تفاله زیتون و تولید کود گیاهی صادر شده است که نشان‌دهنده توجه به استفاده از محصولات جانبی و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت تولید این محصول است.
مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین با اشاره به تغییر رویکرد در مصرف و فرآوری زیتون بیان کرد: در گذشته بخش عمده زیتون تولیدی به شکل خام یا با فرآوری محدود مصرف می‌شد، اما امروز صنایع تبدیلی به دنبال تبدیل این محصول به فرآورده‌های متنوع و افزایش ماندگاری آن هستند.
مصلایی ادامه داد: روغن‌کشی، تولید محصولات کنسروی، بسته‌بندی و نگهداری بلندمدت از جمله اقداماتی است که امکان عرضه زیتون و فرآورده‌های آن را در تمام طول سال فراهم کرده و وابستگی بازار به فصل برداشت را کاهش داده است.
وی با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان بخش تولید و صنایع پایین‌دستی خاطرنشان کرد: توسعه ظرفیت واحدهای فرآوری در کنار افزایش تولید باغات، می‌تواند به جذب مناسب محصول، کاهش ضایعات و افزایش ارزش اقتصادی زیتون کمک کند. همچنین باید با تقویت زیرساخت‌های بازاریابی و صادرات، زمینه حضور گسترده‌تر فرآورده‌های زیتون قزوین در بازارهای هدف فراهم شود.
فرآوری و صادرات؛ مسیر پیش‌روی اقتصاد زیتون قزوین
ظرفیت تولید نزدیک به ۴۰ هزار تن زیتون در سال، فعالیت ده‌ها واحد فرآوری و روغن‌کشی و برخورداری از زیرساخت‌های نگهداری استاندارد، مجموعه‌ای از مزیت‌های اقتصادی را برای استان قزوین ایجاد کرده است؛ مزیت‌هایی که در صورت اتصال مؤثر بخش باغداری به صنایع تبدیلی و بازارهای صادراتی می‌توانند به فرصتی پایدار برای توسعه اقتصادی منطقه تبدیل شوند.
اکنون مسئله اصلی تنها افزایش سطح باغات یا تولید محصول بیشتر نیست، بلکه چگونگی تبدیل زیتون خام به فرآورده‌هایی با ارزش افزوده بالاتر، ارتقای کیفیت تولید، توسعه بسته‌بندی و دسترسی به بازارهای جدید اهمیت دارد. تکمیل این زنجیره می‌تواند ضمن تقویت درآمد باغداران و ایجاد اشتغال در مناطق تولیدکننده، جایگاه زیتون قزوین را از یک محصول فصلی به یک ظرفیت اقتصادی و صادراتی در تمام طول سال ارتقا دهد.