هاکان فیدان هشدار داد که رویارویی نظامی در دریای سیاه و ناامنی فزاینده در اطراف تنگه هرمز و باب المندب، خطرات جدی برای تجارت بین‌المللی، تأمین انرژی و امنیت غذایی ایجاد می‌کند.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در سخنرانی خود در مجمع جهانی TRT در استانبول خواستار ابتکار جهانی برای حفاظت از گلوگاه‌های دریایی حیاتی و تقویت ارتباطات بین‌المللی شد و هشدار داد که تنش‌های فزاینده ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجاری حیاتی، ثبات اقتصادی و امنیتی جهانی را تهدید می‌کند.
به گزارش فرارو به نقل از آناتولی، فیدان گفت: جامعه بین‌المللی باید چارچوب‌های جدیدی برای همکاری مبتنی بر اعتماد متقابل، منافع مشترک و مالکیت منطقه‌ای ایجاد کند.
وی افزود: هیچ کشوری، هر چقدر هم قدرتمند، نمی‌تواند خود را از عواقب یک محیط بین‌المللی تکه‌تکه و ناامن مصون نگه دارد. امنیت غیرقابل تفکیک است.
وزیر خارجه ترکیه تصریح کرد: امنیت شما نمی‌تواند به قیمت امنیت دیگران حفظ شود.
وی بر لزوم ترتیبات عملی که از اولویت‌های کشورهای مربوطه ناشی می‌شود، نه از خارج تحمیل شده، تأکید کرد.
فیدان هشدار داد که رویارویی نظامی در دریای سیاه و ناامنی فزاینده در اطراف تنگه هرمز و باب المندب، خطرات جدی برای تجارت بین‌المللی، تأمین انرژی و امنیت غذایی ایجاد می‌کند.
او با اشاره به اینکه حملات به کشتی‌های تجاری و اختلال در ترافیک دریایی، جابجایی کالاهای اساسی، به ویژه محموله‌های غلات را تهدید می‌کند، گفت: دریای سیاه به طور فزاینده‌ای به عرصه رویارویی نظامی تبدیل شده است.
او گفت چالش‌های مشابه در خاورمیانه، آسیب‌پذیری‌های جهانی را تشدید می‌کند.
فیدان گفت: سیاست‌های توسعه‌طلبانه اسرائیل، حمله مداوم آن به کشورهای همسایه و نسل‌کشی در غزه، ثبات منطقه‌ای و چشم‌انداز صلح عادلانه و پایدار در منطقه را تضعیف می‌کند.
وزیر خارجه تأکید کرد که جلوگیری از تشدید تنش و رسیدگی به ریشه‌های درگیری‌ها برای محافظت از شبکه‌هایی که اقتصاد جهانی را حفظ می‌کنند، ضروری است.
ترکیه یک چارچوب همکاری جهانی پیشنهاد می‌دهد
فیدان با برجسته کردن اهمیت استراتژیک رو به رشد گلوگاه‌های دریایی، گفت که تمرکز تجارت جهانی و جریان انرژی در امتداد تعداد محدودی از مسیرها، آسیب‌پذیری‌های ساختاری ایجاد می‌کند.
او گفت: یک خط کشتیرانی می‌تواند به میدان نبرد تبدیل شود، همانطور که در دریای سیاه دیده‌ایم. یک خط لوله انرژی می‌تواند به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل شود. یک گلوگاه واحد می‌تواند زنجیره‌های تأمین و اقتصاد هزاران کیلومتر دورتر را مختل کند.
وی افزود: اتصال بیشتر نباید به یک رقابت ژئوپلیتیکی با حاصل جمع صفر تبدیل شود و در عوض خواستار شبکه‌های قوی‌تر موجود و کریدورهای حمل و نقل جایگزین برای کاهش وابستگی‌های بیش از حد شد.
او گفت: تنوع‌بخشی به معنای جایگزینی یک وابستگی با وابستگی دیگر نیست؛ بلکه به معنای ایجاد گزینه‌ها، کاهش آسیب‌پذیری‌ها و اطمینان از این است که هیچ اختلال واحدی نمی‌تواند سیستم گسترده‌تر را فلج کند.
فیدان به کریدور میانی ترکیه که آسیا و اروپا را از طریق منطقه خزر و قفقاز جنوبی به هم متصل می‌کند، و همچنین پروژه جاده توسعه که خلیج فارس را از طریق عراق و ترکیه به اروپا متصل می‌کند، اشاره کرد.
او گفت که این پروژه‌ها بخشی از یک استراتژی گسترده‌تر برای تقویت ادغام اقتصادی منطقه‌ای و تاب‌آوری زنجیره تأمین هستند.
فیدان با اشاره به آینده همکاری‌های بین‌المللی، یک ابتکار جهانی جدید با تمرکز بر حفاظت از مسیرهای دریایی و جلوگیری از تسلیحاتی شدن زیرساخت‌های حیاتی پیشنهاد داد.
وی گفت: با این رویکرد، ترکیه معتقد است که زمان آن فرا رسیده است که یک ابتکار جهانی اختصاص داده شده به حفاظت از نقاط گلوگاه دریایی و تقویت تاب‌آوری اتصال بین‌المللی را در نظر بگیریم.
او خاطرنشان کرد: این ابتکار پیشنهادی می‌تواند کشورها را برای حفظ آزادی ناوبری، تضمین جریان بی‌وقفه کالاهای اساسی، تنوع بخشیدن به کریدورهای حمل و نقل و انرژی و اولویت دادن به دیپلماسی در مقابله با تهدیدات نوظهور گرد هم آورد.
فیدان در ادامه افزود: این نباید تمرین دیگری برای ایجاد ساختارهای نهادی به خاطر خودشان باشد. باید چارچوبی عملی برای اقدام جمعی باشد که کشورها و ذینفعان بین‌المللی مربوطه را پیرامون مسئولیت‌های مشترک و نتایج ملموس گرد هم آورد.
مالکیت منطقه‌ای کلید امنیت پایدار
فیدان همچنین بر اهمیت سازوکارهای همکاری منطقه‌ای تأکید کرد و گفت که ترتیبات امنیتی باید بازتاب‌دهنده نیازها و اولویت‌های کشورهایی باشد که مستقیماً تحت تأثیر چالش‌های منطقه‌ای قرار دارند.
او به تلاش‌های دیپلماتیک ترکیه در چارچوب «ابتکار غلات دریای سیاه» به عنوان نمونه‌ای اشاره کرد که نشان می‌دهد چگونه تعامل مستمر می‌تواند حتی در دوران درگیری‌های مسلحانه، نتایج ملموسی به همراه داشته باشد.
وی گفت: تجربه ما در مورد ابتکار غلات دریای سیاه، ارزش دیپلماسی پایدار را نشان می‌دهد.
او همچنین به قالب‌های نوظهور همکاری منطقه‌ای با مشارکت ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر، و نیز هماهنگی با شرکای اروپایی، به عنوان سازوکارهایی برای رسیدگی به چالش‌های امنیتی مشترک اشاره کرد.
فیدان اظهار داشت: با درک این موضوع، ترکیه ابتکارهای مکمل همکاری منطقه‌ای را دنبال می‌کند. «ائتلاف دفاعی مکه» که ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان را گرد هم می‌آورد، با رویکردی فراگیر و پاسخگو به نیازهای امنیتی منطقه، به دنبال تقویت همکاری در حوزه دفاع جمعی است.
وی افزود: سازوکارهای «R۴» که شامل ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان سعودی است، بستر گسترده‌تری را برای تدوین رویکردهای مشترک و پیشبرد همکاری‌های عملی در مواجهه با چالش‌های منطقه‌ای فراهم می‌کند. علاوه بر این، قالب «R4-E4» - که کشورهای عضو R۴ را در کنار فرانسه، آلمان، ایتالیا و بریتانیا قرار می‌دهد - کانال دیگری برای گفتگو و هماهنگی میان شرکای منطقه‌ای و اروپایی ایجاد می‌کند.
او گفت: این ابتکارات نه با سایر سازوکارها رقابت می‌کنند و نه هدفشان ایجاد شکاف‌های جدید است. هدف آن‌ها گسترش فضای همکاری، تقویت ظرفیت‌های منطقه‌ای و پیوند دادن مراکز مختلفِ مسئولیت‌پذیری است.
فیدان خاطرنشان کرد که تغییرات در محیط بین‌المللی، فرصتی را برای ایجاد یک نظم جهانی فراگیرتر فراهم می‌کند که در آن بازیگران منطقه‌ای مسئولیت بیشتری بر عهده می‌گیرند.
او تصریح کرد: جهانی که فاقد یک کانون قدرتِ واحد و مسلط باشد، لزوماً به معنای جهانی بدون نظم نیست. نظم بین‌المللیِ در حال ظهور نباید صرفاً بر پایه سلطه عده‌ای معدود شکل بگیرد، بلکه باید مبتنی بر تواناییِ بسیاری از بازیگران برای ایفای نقش مسئولانه و جمعی باشد.
فیدان ضمن تأکید مجدد بر آمادگی ترکیه برای مشارکت در تلاش‌های بین‌المللی، گفت که هدف نهایی باید تبدیل «اتصالات و پیوندها» به ابزاری برای امنیت جمعی و رفاه مشترک باشد.
این وزیر افزود: ترکیه آماده است تا در چنین تلاشی مشارکت کند و با تمام شرکایی که در این چشم‌انداز سهیم هستند، همکاری نماید. این همان نوع رهبری است که زمانه ما می‌طلبد، و این همان مسئولیتی است که ترکیه آمادگی پذیرش آن را دارد.