بیرجند - ایرنا - رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی با تاکید بر ضرورت سازگاری بخش کشاورزی با تغییرات اقلیمی گفت: اصلاح الگوی کشت، مدیریت بهینه منابع آب و استفاده از دانش و فناوری‌های نوین، از الزامات پایداری تولید محصولات کشاورزی در شرایط نوسانات دما و بارندگی است.
علیرضا مقری‌فریز روز چهارشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: با توجه به محدودیت منابع آب، خشکسالی‌های متوالی، بارندگی‌های نامنظم و تبخیر بالا در خراسان جنوبی، ادامه فعالیت‌های کشاورزی بدون توجه به ظرفیت منابع آبی و شرایط اقلیمی هر منطقه می‌تواند پایداری تولید را با چالش مواجه کند.
وی با اشاره به پدیده ال‌نینو افزود: این پدیده طبیعی و جهانی از طریق تغییر الگوهای گردش جو می‌تواند بر دما و بارندگی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد، اما پیامدهای آن در همه مناطق یکسان نیست و نمی‌توان صرفا بر اساس وقوع آن درباره میزان بارندگی ایران و به‌ویژه خراسان جنوبی قضاوت کرد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی ادامه داد: شرایط سامانه‌های جوی، الگوهای منطقه‌ای و سایر عوامل اقیانوسی و جوی نیز در تعیین وضعیت آب‌وهوایی نقش دارند؛ بنابراین وقوع ال‌نینو لزوما به معنای تجربه زمستانی پربارش در استان نیست.
وی تغییر میزان و پراکندگی بارندگی، نوسانات دمایی، تغییر وضعیت رطوبت خاک و منابع آب و تأثیر بر آفات و بیماری‌های گیاهی را از مهم‌ترین زمینه‌های اثرگذاری نوسانات اقلیمی بر بخش کشاورزی برشمرد.
مقری‌فریز بیان کرد: کاهش بارندگی می‌تواند موجب افت رطوبت خاک، محدود شدن تغذیه منابع آب زیرزمینی و افزایش فشار بر چاه‌های کشاورزی شود و از سوی دیگر، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت نیز لزوماً به معنای تأمین مناسب آب کشاورزی نیستند؛ زیرا ممکن است بخش زیادی از آب به شکل رواناب از دسترس خارج شده و موجب فرسایش خاک شود.
وی افزایش دما را از دیگر عوامل مؤثر بر تولید محصولات کشاورزی دانست و گفت: بالا رفتن دما موجب افزایش تبخیر از سطح خاک و منابع آبی و بیشتر شدن نیاز آبی گیاهان می‌شود و در صورت بروز تنش گرمایی، فرآیند گل‌دهی، تشکیل میوه و عملکرد محصولات نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی با اشاره به تأثیر تغییرات دما و رطوبت بر آفات و بیماری‌های گیاهی افزود: افزایش رطوبت و ماندگاری آب روی برگ‌ها می‌تواند احتمال بروز برخی بیماری‌های قارچی را افزایش دهد و گرمای بیشتر نیز ممکن است چرخه زندگی و تعداد نسل برخی آفات را تغییر دهد؛ بنابراین پایش مستمر مزارع و باغ‌ها ضروری است.
تأثیر نوسانات اقلیمی بر محصولات راهبردی استان
وی با اشاره به حساسیت محصولات زراعی به تغییرات دما و رطوبت اظهار کرد: گندم و جو در مراحل مختلف رشد از جمله جوانه‌زنی، پنجه‌زنی و تشکیل دانه به شرایط رطوبتی و دمایی حساس هستند و کمبود بارندگی در مراحل حساس می‌تواند موجب کاهش استقرار بوته‌ها و افت عملکرد شود.
مقری‌فریز افزود: بارندگی‌های شدید در زمان نامناسب نیز ممکن است موجب خوابیدگی محصول، فرسایش خاک و اختلال در عملیات برداشت شود.
وی با اشاره به جایگاه زعفران در اقتصاد کشاورزی استان گفت: این محصول با وجود نیاز آبی کمتر نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی، در مراحل مختلف رشد به مدیریت مناسب رطوبت خاک وابسته است و تأخیر یا نامنظمی بارندگی‌های پاییزه و تنش خشکی می‌تواند بر زمان گل‌دهی، تعداد گل‌ها و عملکرد آن تأثیر بگذارد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، زرشک را نیز از محصولات راهبردی و اقتصادی خراسان جنوبی دانست و اظهار کرد: تنش آبی و تغییرات دمایی ممکن است رشد شاخه‌ها، تشکیل و رشد میوه و کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین بارندگی شدید و رطوبت نامناسب در زمان رسیدگی و برداشت می‌تواند موجب افت کیفیت محصول شود.
وی درباره سایر محصولات باغی استان نیز گفت: درختان عناب، پسته و دیگر محصولات باغی به کمبود آب و تغییرات دمایی حساس هستند و تنش آبی می‌تواند موجب کاهش رشد، اختلال در تشکیل میوه و افت کیفیت محصول شود. همچنین وقوع سرمای دیررس بهاره در زمان گل‌دهی و تشکیل میوه ممکن است خسارت‌هایی به باغداران وارد کند.
مقری‌فریز در ادامه عنوان کرد: این پیامدها آثار احتمالی تنش‌های اقلیمی هستند و نباید همه این تغییرات را به‌صورت قطعی به ال‌نینو نسبت داد؛ از این رو برای تصمیم‌گیری در بخش کشاورزی باید مجموعه شرایط اقلیمی و پیش‌بینی‌های معتبر هواشناسی مورد توجه قرار گیرد.
مدیریت آب و خاک، اولویت کشاورزی در مناطق خشک
وی در ادامه مدیریت بهینه منابع آب را از مهم‌ترین راهکارهای سازگاری با نوسانات اقلیمی دانست و گفت: حتی در سال‌هایی که میزان بارندگی مناسب است، نباید تصور کنیم مشکل کم‌آبی استان برطرف شده است؛ چراکه بارندگی یک فصل به‌تنهایی نمی‌تواند افت طولانی‌مدت منابع آب زیرزمینی را جبران کند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی استفاده از روش‌های نوین آبیاری، اصلاح شبکه‌های انتقال آب، جلوگیری از هدررفت منابع، مدیریت زمان آبیاری و افزایش مواد آلی خاک برای بهبود ظرفیت نگهداری رطوبت را از جمله اقدامات ضروری در این زمینه برشمرد.
وی با تاکید بر ضرورت مدیریت علمی آبیاری زعفران اظهار کرد: زمان و میزان آبیاری باید متناسب با مرحله رشد گیاه، رطوبت خاک، دمای هوا و توصیه کارشناسان تعیین شود و از آبیاری اضافی، غرقاب شدن زمین و ماندگاری آب در مزرعه جلوگیری شود.
مقری‌فریز به باغداران زرشک نیز توصیه کرد زمان برداشت محصول را با توجه به شرایط مزرعه و پیش‌بینی بارندگی مدیریت کنند و محصول برداشت‌شده را در محیط مناسب و دور از رطوبت و باران نگهداری کنند.
وی همچنین استفاده از ظرفیت سازه‌های آبخیزداری، بندسارها و سامانه‌های جمع‌آوری آب باران را از راهکارهای بهره‌برداری بهتر از بارندگی‌ها دانست و افزود: این اقدامات باید همراه با حفاظت از پوشش گیاهی، جلوگیری از تخریب خاک و رعایت اصول صحیح شخم و مدیریت اراضی انجام شود.
کشاورزی هوشمند راهکار سازگاری با تغییرات اقلیمی
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی با تاکید بر ضرورت حرکت به سمت کشاورزی هوشمند و سازگار با تغییرات اقلیمی اظهار کرد: انتخاب ارقام مقاوم‌تر به خشکی و تنش‌های دمایی، اصلاح الگوی کشت متناسب با منابع آبی، توسعه روش‌های نوین آبیاری، تقویت مواد آلی خاک و بهره‌گیری از سامانه‌های پیش‌آگاهی هواشناسی از اصول اساسی این رویکرد است.
وی افزود: کشاورزان با استفاده از پیش‌بینی‌های بارندگی و دما می‌توانند زمان کشت، آبیاری، کوددهی و برداشت محصولات را بهتر تنظیم کنند و با تبدیل اطلاعات هواشناسی به تصمیم‌های درست مدیریتی، خسارت‌های احتمالی را کاهش دهند.
مقری‌فریز با اشاره به ضرورت آمادگی باغداران برای مقابله با سرمازدگی گفت: پیگیری هشدارهای مربوط به یخبندان و سرمای دیررس بهاره و آماده‌سازی روش‌ها و تجهیزات استاندارد مقابله با سرمازدگی، متناسب با نوع محصول و توصیه کارشناسان، می‌تواند از بخشی از خسارت‌های احتمالی جلوگیری کند.
وی پایش آفات و بیماری‌های گیاهی را نیز ضروری دانست و افزود: کشاورزان باید پس از تغییرات دما و رطوبت، وضعیت مزارع و باغ‌های خود را به‌طور منظم بررسی کنند و از سم‌پاشی بدون تشخیص کارشناسی خودداری کرده و در صورت مشاهده علائم بیماری با کارشناسان گیاه‌پزشکی مشورت کنند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی توسعه بیمه محصولات کشاورزی را از دیگر راهکارهای کاهش ریسک اقتصادی کشاورزان عنوان کرد و گفت: بیمه محصولات زراعی و باغی می‌تواند بخشی از خسارت‌های مالی ناشی از مخاطرات طبیعی را جبران کند و بهره‌برداران باید از شرایط پوشش بیمه‌ای، مهلت ثبت‌نام و محصولات تحت پوشش اطلاع داشته باشند.
وی همچنین بر ضرورت پیگیری اخبار و هشدارهای رسمی هواشناسی تاکید کرد و افزود: کشاورزان باید پیش‌بینی‌های فصلی و کوتاه‌مدت و هشدارهای هواشناسی کشاورزی را از اداره کل هواشناسی استان و کارشناسان جهاد کشاورزی دریافت کنند و از تصمیم‌گیری بر اساس شایعات و اخبار غیرتخصصی فضای مجازی بپرهیزند.
مقری‌فریز اظهار کرد: نمی‌توان مانع وقوع پدیده‌هایی مانند ال‌نینو، خشکسالی و نوسانات اقلیمی شد، اما با برنامه‌ریزی، اصلاح الگوی کشت، مدیریت صحیح منابع آب و خاک و افزایش آگاهی کشاورزان می‌توان خسارت‌های احتمالی را کاهش داد.
وی افزود: در خراسان جنوبی هر قطره آب ارزشمند است و حفاظت از منابع آب و خاک، علاوه بر حفظ ظرفیت تولید کشاورزی، نقش مهمی در پایداری اقتصاد روستاها و تأمین امنیت غذایی نسل‌های آینده دارد.