تهران- ایرنا- دولت چهاردهم با عبور از الگوهای متمرکز و دستوری مدیریت مصرف انرژی، به دنبال جلب مشارکت مردم در سطح محلات است. رویکردی که با فعال‌سازی ظرفیت مساجد، سازماندهی ۱۵۰ هزار یاور انرژی و واگذاری نقش بیشتر به نهادهای محلی، می‌کوشد صرفه‌جویی در مصرف برق و گاز را به مسئولیتی اجتماعی و همگانی تبدیل کند.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، مدیریت مصرف انرژی در ایران سال‌ها است که بیشتر از مسیر بخشنامه‌های دولتی، محدودیت‌های دستوری و سیاست‌گذاری‌های متمرکز دنبال شده است. این اقدامات در برخی مواقع توانسته مصرف را کنترل کند.
با ین حال، تجربه ناترازی‌های پیاپی برق و گاز نشان داده که بدون همراهی مستقیم مردم، راه‌حل پایدار برای حل آن شکل نمی‌گیرد. حالا دولت چهاردهم با تاکید بر حکمرانی محله‌محور و فعال‌سازی ظرفیت مساجد، تلاش کرده تا مدیریت مصرف سوخت و انرژی را از یک ماموریت دستگاهی به مسئولیت مشترک اجتماعی تبدیل کند.
او با اشاره به وجود حدود ۸۰ هزار مسجد در کشور گفت: این مراکز ظرفیتی ارزشمند برای مشارکت مردم در حل مشکلات جامعه هستند..
پزشکیان به موضوع ناترازی انرژی نیز اشاره کرد و به مشکلات ایجادشده در تولید گاز پس از حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی پرداخت. او مدیریت مصرف را به‌ویژه در ماه‌های سرد سال ضروری دانست و خواست تا همه تلاش کنند با صرفه‌جویی، برق و گاز صنایع قطع نشود و تولید کشور آسیب نبیند.
رئیس‌جمهور از مساجد خواست خود الگو شوند و مردم را به کاهش مصرف تشویق کنند.
صرفه‌جویی ۱۰۰ میلیون متر مکعبی گاز با یاوران انرژی
ناترازی گاز که در سال‌های قبل هم وجود داشت، در زمستان امسال بعد از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به چند پالایشگاه پارس جنوبی تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب در روز برآورد می شود و هدف نهایی از توصیه پزشکیان به همراهی مردم، ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا و جلوگیری از انتقال کمبود به بخش تولید است.
مدیریت مصرف بخش خانگی و تجاری در روزهای سرد، فشار را از شبکه سراسری کم می‌کند و پایداری تامین گاز نیروگاه‌ها و صنایع را افزایش می‌دهد. بنابراین طرح حکمرانی مسجدمحور فراتر از توصیه فرهنگی، تلاشی برای پیوند دادن رفتار روزمره خانوارها با منافع اقتصادی و تولیدی کشور است.
در این مسیر البته پزشکیان تنها نیست. حجت‌الاسلام والمسلمین حسین طائب، رئیس سازمان بسیج مستضعفین نیز از اجرای طرح ملی صرفه‌جویی در مصرف برق و گاز با مشارکت ۱۵۰ هزار بسیجی آموزش‌دیده خبر داد.
این نیروها با عنوان یاوران انرژی و در همکاری با وزارت نیرو، وزارت نفت و شرکت ملی گاز، ماموریت آموزشی و ترویجی دارند و قرار است با حضور در عرصه‌های مردمی، فرهنگ کاهش مصرف و پیشگیری از هدررفت را ترویج کنند. هدف‌گذاری اعلام‌شده، صرفه‌جویی ۱۰۰ میلیون مترمکعبی انرژی است.
طائب تاکید کرده است که بخشی از منافع حاصل از این اقدامات نیز می‌تواند در مسیر طرح‌های مواسات و حمایت از معیشت اقشار نیازمند هزینه شود. به این ترتیب صرفه‌جویی از رفتار فردی به اقدامی با آثار اقتصادی و اجتماعی گسترده‌تر تبدیل می‌شود.
حرکت از مدیریت متمرکز به سمت حکمرانی مشارکتی
اهمیت ورود مساجد به این موضوع را باید فراتر از یک برنامه مقطعی برای عبور از زمستان دید. دولت چهاردهم در کنار تفویض اختیارات بیشتر به استانداران، همواره بر تغییر شیوه اداره کشور و استفاده از ظرفیت‌های محلی تاکید داشته است. در این الگو، بخشی از مسئولیت تصمیم‌گیری و حل مسائل متناسب با شرایط هر منطقه به سطوح استانی و محلی منتقل می‌شود تا مدیریت از حالت متمرکز فاصله بگیرد.
واقعیت این است که بسیاری از مسائل کشور، از مدیریت مصرف انرژی گرفته تا اشتغال، آسیب‌های اجتماعی، محرومیت‌زدایی و خدمات عمومی، در نهایت در سطح محله و زندگی روزمره مردم بروز پیدا می‌کنند.
سیاستی که در مرکز طراحی می‌شود برای آنکه به نتیجه برسد، نیازمند همراهی و اجرای متناسب با شرایط هر منطقه است. در چنین شرایطی استانداران به‌عنوان مدیران اجرایی استان‌ها و نهادهایی مانند مساجد، شوراهای محلی و گروه‌های مردمی می‌توانند نقش مکمل یکدیگر را ایفا کنند.
به این صورت که دولت با تعیین سیاست و هدف کلان با برنامه ریزی استانداران، نهادهای محلی را برای ارتباط مستقیم با مردم و مشارکت آن‌ها همراهی می‌کنند. این مسیر حرکت از مدیریت متمرکز به سمت حکمرانی مشارکتی است؛ الگویی که در آن دولت به جای مجری و متولی تمام امور بودن، از ظرفیت نهادهای اجتماعی برای اجرای سیاست‌های عمومی استفاده می‌کند.
البته این به معنای کنار رفتن مسئولیت دستگاه‌های دولتی نیست. وزارتخانه‌های نفت و نیرو همچنان مسئول تامین و مدیریت زیرساخت‌های انرژی هستند و استانداران باید زمینه هماهنگی دستگاه‌های اجرایی را فراهم کنند. نقش مساجد و گروه‌های مردمی در این میان کمک به فرهنگ‌سازی، شناسایی ظرفیت‌های محلی و جلب مشارکت شهروندان است.
ایجاد شبکه ظرفیت‌های محلی برای شناسایی مشکلات
این ساختار نشان می‌دهد هدف از فعال‌سازی مساجد، استفاده از آن‌ها برای اجرای یک برنامه تبلیغی نیست بلکه ایجاد شبکه‌ای از ظرفیت‌های محلی برای شناسایی مشکلات و پیگیری راه‌حل‌ها است.
در حوزه انرژی نیز این ظرفیت می‌تواند به شکل‌های مختلفی از آموزش خانواده‌ها درباره روش‌های کاهش مصرف گاز و برق گرفته تا شناسایی ساختمان‌های پرمصرف، ترویج استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و اطلاع‌رسانی درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه به کار گرفته شود.
موفقیت این برنامه اما به نحوه اجرا بستگی دارد. همراهی مردم زمانی شکل می‌گیرد که صرفه‌جویی به‌عنوان مسئولیت مشترک و اقدامی دارای منفعت عمومی و نه مطالبه‌ای یک‌طرفه از خانوارها تبدیل شود. همچنین آموزش‌ها باید کاربردی، مستمر و متناسب با شرایط اقتصادی و امکانات خانوارها باشد.
از سوی دیگر اگر قرار است اطلاعات مشترکان پرمصرف مبنای برنامه‌های آموزشی قرار گیرد، رعایت حریم خصوصی شهروندان ضروری است و باید میان آموزش و اقناع با برخوردهای سلیقه‌ای یا ایجاد فشار تفاوت روشنی وجود داشته باشد.
سازماندهی ظرفیت‌های مردمی در سطح محلات
در همین راستا، رئیس سازمان بسیج مستضعفین از برنامه‌ریزی برای تشکیل شوراهای محلی در استان‌ها و مناطق مختلف کشور در دوم آذرماه خبر داده است. مرحله‌ای که به گفته او با فاز جدید برنامه‌ریزی برای توسعه حکمرانی محلی همراه خواهد بود و قرار است با حضور رئیس‌جمهور در سطح ملی افتتاح شود.
این برنامه در صورت تحقق می‌تواند بستری برای سازماندهی ظرفیت‌های مردمی در سطح محلات ایجاد کند و مدیریت مصرف انرژی تنها یکی از حوزه‌های فعالیت آن خواهد بود.
دولت با توجه به محدودیت منابع و گستردگی مسائل اقتصادی و اجتماعی به دنبال آن است که بخشی از توان جامعه را در کنار ظرفیت دستگاه‌های اجرایی قرار دهد. مدیریت مصرف سوخت و انرژی نیز از جمله پروژه‌هایی است که بدون تغییر رفتار میلیون‌ها مصرف‌کننده به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
از این منظر ورود مساجد به موضوع صرفه‌جویی را باید بخشی از تلاش برای تغییر رابطه دولت و جامعه در اداره امور کشور دانست که در آن مردم فقط دریافت‌کننده خدمات یا مخاطب توصیه‌های دولت نیستند و می‌توانند در شناسایی مسئله، طراحی راهکار و اجرای برنامه‌ها نقش داشته باشند.
با این حال میزان موفقیت این الگو را نه تعداد مساجد فعال و نیروهای آموزش‌دیده، بلکه نتایج ملموس آن در زندگی مردم می‌توان سنجید.
مدیریت ناترازی انرژی دیگر مسئله وزارتخانه‌های نفت و نیرو نیست و به مسئله‌ای ملی تبدیل شده که حل آن به همکاری دولت، مدیریت استانی و مشارکت واقعی مردم نیاز دارد.
زیرا در شرایطی که فشارهای خارجی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و اقدامات نظامی دشمنان بر زیرساخت‌های انرژی اثر گذاشته، تکیه بر سرمایه اجتماعی و شبکه‌های محلی می‌تواند بخشی از تاب‌آوری کشور را تقویت کند. مساجد با ارتباط مستمر با ساکنان محله، شبکه‌های اجتماعی و اعتماد بخشی از جامعه، یکی از ظرفیت‌هایی هستند که دولت برای تحقق این الگو روی آن حساب باز کرده است.
اگر این ظرفیت به‌درستی و با حفظ اعتماد عمومی فعال شود، می‌تواند حلقه اتصال سیاست‌های کلان با زندگی روزمره مردم باشد و مدیریت مصرف انرژی را از یک چالش فنی به موضوعی با ابعاد اجتماعی و مشارکتی تبدیل کند.