تهران- ایرنا- دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی ریاست جمهوری با تأکید بر نقش دیپلماسی علمی در شتاب‌دهی به توسعه فناوری، اظهار داشت: علوم شناختی یکی از پویاترین حوزه‌ها برای تعاملات بین‌المللی ایران بوده است. میزبانی از بیش از ۱۵۰ استاد و پژوهشگر برجسته از ۳۰ کشور پیشرو جهان و اعطای کرسی یونسکو در حوزه علوم شناختی به ایران، نشان‌دهنده اعتبار و نفوذ علمی جمهوری اسلامی در عرصه‌های بین‌المللی است.
به گزارش روز یکشنبه گروه علمی ایرنا از ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، عطااله پورعباسی در نشست ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح این تعاملات بیان داشت: در چارچوب همکاری‌های راهبردی، ما در حال پیگیری الحاق آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز و مرکز ملی پرورش نخستی‌سانان ایران به شبکه زیرساختی GRAIN در پیمان بریکس هستیم و پیشنهاد تشکیل “کمیته علوم اعصاب و شناختی بریکس” را نیز ارائه کرده‌ایم.
وی افزود: علاوه بر این، دیپلماسی ما در سطوح دیگر نیز فعال است؛ از اجرای پروژه‌های مشترک و کنسرسیوم‌های فعال با چین، گرفته تا قراردادهای پژوهشی با موسسات معتبر برزیل (FAPESP و CAPES)، تفاهم‌نامه با انستیتو کورچاتوف روسیه و برنامه‌های تبادل دانشجو و پژوهشگر با دانشگاه‌های پیشرو سوئیس و آلمان که همگی در راستای انتقال دانش و ارتقای کیفیت پژوهش‌های داخلی طراحی شده‌اند.
کارنامه درخشان ۱۵ ساله؛ ایران در مسیر مرجعیت علمی با تکیه بر شبکه عظیم نخبگانی و پژوهشی
پورعباسی، ضمن تشریح مسیر طی شده از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، از موفقیت در «موج اول» توسعه این دانش خبر داد و گفت: جمهوری اسلامی ایران در یک بازه ۱۵ ساله، توانسته با ایجاد یک زیست‌بوم قدرتمند و هم‌افزایی بیش از ۶۰ نهاد ذی‌نفع، به جایگاه ۱۹ جهان و رتبه اول خاورمیانه در علوم اعصاب شناختی دست یابد؛ دستاوردی که نتیجه سیاست‌گذاری هوشمندانه و حمایت از ظرفیت‌های داخلی است.
دبیر ستاد علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به داده‌های مستند این دوره افزود: تولید بیش از ۳,۷۰۰ مقاله علمی در تراز بین‌المللی، هدایت ۲,۲۰۶ پایان‌نامه تخصصی و حمایت از ۵۰۱ طرح و هسته پژوهشی، تنها بخشی از خروجی‌های این مسیر است که با مشارکت فعال حدود دو هزار محقق در ۱۳۰ دانشگاه کشور محقق شده است. ایران در شاخه‌های تخصصی نیز در رده‌های برتر دنیا قرار دارد؛ کسب رتبه ۱۴ جهان در علوم اعصاب رفتاری، رتبه ۱۷ در علوم اعصاب سلولی و مولکولی و هوش مصنوعی در عصب‌شناسی، و همچنین جایگاه ۱۵ جهان و مقام نخست کشورهای اسلامی در فناوری‌های توانبخشی شناختی، گویای آن است که ما اکنون نه تنها یک بازیگر منطقه‌ای، بلکه در حال تبدیل به یک مرجع علمی در این فناوری‌های پیچیده هستیم.
از اپتوژنتیک تا رابط‌های مغز و رایانه؛ جهش ایران به سمت استقلال فناورانه در تجهیزات پیشرفته مغزی
پورعباسی در ادامه، از گذار موفق کشور به عرصه فناوری‌های همگرا و ابزارهای پیشرفته شناختی سخن گفت و تأکید کرد: هدف‌گذاری راهبردی ما رسیدن به استقلال کامل فناورانه در حوزه‌های حساسی همچون رابط‌های مغز-رایانه (BCI)، رابط‌های انسان-رایانه و فناوری‌های پیشرفته تحریک مغزی و نخاعی است.
وی با تبیین زیرساخت‌های ایجاد شده، گفت: شبکه ملی آزمایشگاه‌های علوم شناختی با ۷۴ آزمایشگاه تخصصی، امروز ستون فقرات تحقیقات پیشرفته کشور است. محققان ایرانی با بهره‌گیری از این ظرفیت، در مرزهای دانش جهان نظیر اپتوژنتیک، ارگانوئیدهای مغزی (مدل‌های آزمایشگاهی مغز) و تحریک عمقی مغز (DBS) فعالیت می‌کنند.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی تصریح کرد: ما صرفاً به دنبال پژوهش نیستیم، بلکه چرخه تجاری‌سازی را فعال کرده‌ایم؛ به‌طوری‌که با بیش از ۵۰ شرکت دانش‌بنیان، قراردادهای مستقیم پژوهشی و حمایتی منعقد شده و تجهیزات ارزیابی و توانبخشی بومی شناختی به بیش از ۵۰ مرکز درمانی و دانشگاهی در سطح کشور تزریق شده است. این یعنی کاهش وابستگی ارزی و ورود تکنولوژی‌های گران‌قیمت به سبد سلامت شهروندان.
علوم و فناوری‌های شناختی؛ محورِ اصلیِ امنیت ملی، ارتقای سلامت عمومی و اقتدار فناورانه در قرن ۲۱
وی با تبیین جایگاه بی‌بدیل «دانش مغز» در هندسه قدرت جهانی اظهار داشت: امروزه علوم و فناوری‌های شناختی از مرزهای دانش نظری فراتر رفته و به ارکانِ کلیدی توسعه انسانی، رفاه اجتماعی و امنیت ملی تبدیل شده‌اند. این حوزه نه تنها یک رشته دانشگاهی، بلکه ستون فقرات حکمرانی مدرن و ارتقای کیفیت زندگی بشر است.
پورعباسی با اشاره به اسناد راهبردی جهانی، به‌ویژه گزارش‌های یونسکو در زمینه حاکمیت و اخلاق فناوری‌های عصبی، افزود: ما با عصری مواجه هستیم که داده‌های عصبی و ذهنی شهروندان، به عنوان دارایی‌های بسیار حساس و استراتژیک شناخته می‌شوند که نیازمند چارچوب‌های دقیق اخلاقی و امنیتی است. ستاد راهبری توسعه علوم شناختی با درک این واقعیت، هم‌راستا با مفاد ماده ۹۹ برنامه هفتم پیشرفت کشور، فناوری‌های عصبی را در زمره حوزه‌های پیشران و اقتدارآفرین قرار داده است. هدایت هدفمند پژوهش‌ها در این بخش، مستقیماً با تاب‌آوری جامعه، ارتقای عملکردهای ذهنی نسل آینده و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان پیوند خورده است. رویکرد ما در این ستاد، انتقال از تحقیقات محض به سمت حل مسائل کلان کشور و ایجاد امنیت شناختی برای جامعه در برابر تهدیدات نوین است.