مازندران - ایرنا - ریزش سنگ در محدوده کمرزرد جاده چالوس، سالها جان مسافران این محور پرتردد را تهدید میکرد و این مخاطره با ورود دادگستری مازندران در راستای صیانت از حقوق عامه و پیگیری مطالبات مردم و مسئولان محلی، به احداث تونل انجامید و این طرح که در کمتر از ۶ ماه به سرانجام رسید، نمونهای از پیوند مطالبهگری اجتماعی، پیگیری قضایی و اقدام اجرایی برای رفع یکی از مشکلات زیرساختی است.
گروه جامعه ایرنا- جاده چالوس، یکی از شناختهشدهترین و پرترددترین محورهای ارتباطی شمال کشور، علاوه بر نقش مهم در جابهجایی مسافران و اتصال مناطق مختلف، به دلیل ویژگیهای خاص جغرافیایی و اقلیمی، همواره با مخاطرات طبیعی متعددی روبهرو بوده است.
کوهستانی بودن مسیر، شیبهای تند، بارندگیهای فصلی، تغییرات دمایی و احتمال ریزش سنگ و رانش زمین، شرایطی ایجاد کرده که ایمنی تردد در برخی مقاطع این جاده را به یکی از دغدغههای جدی مردم و متولیان حملونقل تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، محدوده کمرزرد به دلیل سابقه ریزش سنگ و احتمال سقوط قطعات سنگی از ارتفاعات مشرف به جاده، از جمله نقاط پرخطر محور چالوس به تهران به شمار میرود و این محدوده که عبور روزانه خودروهای سواری، اتوبوسها و وسایل نقلیه سنگین را دارد، ضرورت رفع مخاطرات آن را دوچندان کرده است.
ریزش سنگ در جادههای کوهستانی صرفاً یک حادثه طبیعی نیست که بتوان با اقدامات مقطعی و هشدارهای ترافیکی از کنار آن عبور کرد؛ بلکه تهدیدی مستمر برای جان شهروندانی است که ناگزیرند برای تردد میان شهرهای شمالی و پایتخت از این مسیر استفاده کنند. از این منظر، ایمنسازی نقاط حادثهخیز باید بهعنوان بخشی از مسئولیت حاکمیت در تأمین امنیت عمومی و صیانت از حقوق شهروندان مورد توجه قرار گیرد.
ورود دستگاه قضایی از منظر احیای حقوق عامه
در مواجهه با این وضعیت، دادگستری استان مازندران با ورود به موضوع ریزش سنگ و مخاطرات محدوده کمرزرد، مسئله را از منظر حقوق عامه و مسئولیت دستگاههای متولی دنبال کرد.
در سومین روز از تور نظارتی قوه قضاییه که با حضور خبرنگاران رسانههای مختلف در استان مازندران برگزار شد، عباس پوریانی رئیس کل دادگستری استان مازندران همراه با خبرنگاران با حضور در محل احداث تونل کمرزرد اظهار کرد: این بخش از جاده چالوس به سمت تهران که به کمر زرد معروف است، در گذشته هنگام بارندگی یا برف، به دلیل شرایط خاکی منطقه، شاهد ریزش سنگ و خاک بود و متأسفانه در سالهای گذشته بسیاری از مسافرانی که وارد استان مازندران میشدند، به دلیل ریزش سنگ جان خود را از دست داده بودند.
وی تصریح کرد: با ورود دادگستری و پیگیریهای انجامشده از طریق سازمان راهداری کشور، مسئولان استانی و پیمانکار پروژه، تونلی به طول تقریبی ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر احداث شد و اکنون مردم و خودروها با خیال راحت در این مسیر تردد میکنند.
پوریانی با اشاره به سرعت اجرای این طرح، گفت: این اتفاق مهم بود و بسیاری از مردم که وارد مازندران میشدند، سنگها بر روی خودروهایشان سقوط میکرد. دادگستری استان با همراهی مدیران استانی، راهداری و وزارت راه و شهرسازی، در کمتر از ۶ ماه این کار را به انجام رساند و خواسته درست و منطقی مردم اجابت شد.
رئیس کل دادگستری مازندران با اشاره به وضعیت ترافیک استان، گفت: امروز شاهد حجم بالای تردد خودروها هستید و دیگر روزهای اول هفته و آخر هفته وجود ندارد؛ حجم ورود خودرو به مازندران بهگونهای است که ترافیک ایجاد میشود. مدیران و مسئولان حاکمیت وظیفه دارند هم جادهسازی مناسب انجام دهند و هم نگذارند برای مردم مشکلی ایجاد شود.
پوریانی با اشاره به ایمنسازی نقاط حادثهخیز، گفت: تاکنون با ورود دادگستری و صدور دستورات قضایی، بسیاری از مشکلات موجود در استان حل شده است. کیفیت کار انجامشده در این پروژه بسیار خوب است و تاکنون با وجود ریزشها، حتی یک مورد گزارش خسارت به خودرو یا مصدومیت گزارش نشده است. ۱۴ نقطه حادثهخیز در محورهای استان شناسایی شده که نیازمند حمایت و رفع موانع برای تسریع در ایمنسازی است.
در واقع، مطالبه اصلی در این پیگیریها، ایجاد شرایطی بود که تردد خودروها در این محدوده بدون مواجهه مستمر با خطر سقوط سنگ و ریزش کوه امکانپذیر شود؛ موضوعی که تحقق آن نیازمند همکاری دستگاه قضایی، مدیران اجرایی استان، مجموعه راهداری و وزارت راه و شهرسازی بود.
دادگستری مازندران در این مسیر تلاش کرد با پیگیری موضوع و مطالبهگری از دستگاههای مسئول، زمینه توجه جدیتر به این نقطه حادثهخیز را فراهم کند تا ایمنسازی آن از سطح اقدامات موقت فراتر رفته و به اجرای یک طرح عمرانی مؤثر منجر شود.
تونل ۲۰۰ متری؛ راهکاری برای کاهش مخاطرات
نتیجه این پیگیریها و همراهی دستگاههای مسئول، احداث تونلی به طول حدود ۲۰۰ متر در محدوده کمرزرد بود؛ طرحی که با هدف عبور ایمن خودروها از محدوده در معرض ریزش سنگ اجرا شد و در مدت حدود ۶ ماه به بهرهبرداری رسید.
احداث تونل در چنین محدودهای، علاوه بر ایجاد یک مسیر ایمنتر برای عبور خودروها، میتواند نقش مهمی در کاهش مواجهه مستقیم مسافران با خطر سقوط سنگ از ارتفاعات مشرف به جاده داشته باشد. اهمیت این اقدام زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم جاده چالوس در بسیاری از روزهای سال، نه تنها تعطیلات و مناسبتهای خاص بلکه در بیشتر ایام، با حجم بالای تردد خودروها مواجه است و هرگونه حادثه در نقاط حادثهخیز آن میتواند علاوه بر خسارتهای جانی و مالی، موجب انسداد مسیر و ایجاد ترافیک سنگین شود.
در این میان، اجرای پروژه در مدت حدود ۶ ماه نشان میدهد که با پیگیری مستمر، هماهنگی میان دستگاههای مسئول و اولویتبندی مطالبات ضروری مردم، میتوان برخی از مشکلات قدیمی زیرساختی را در بازه زمانی قابل قبول برطرف کرد.
البته اهمیت چنین طرحهایی تنها به ساخت یک تونل یا اصلاح یک مقطع جادهای محدود نمیشود؛ بلکه پیام اصلی آن، ضرورت تغییر نگاه به ایمنی جادهها و توجه به پیشگیری به جای واکنش پس از وقوع حادثه است.
ایمنی جاده؛ مسئولیتی فراتر از مدیریت حوادث
جاده چالوس به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی خاص، همواره در معرض مخاطرات طبیعی قرار دارد. بارشهای شدید، تغییرات آبوهوایی، فرسایش دامنهها و ناپایداری سازندهای زمینشناسی میتوانند در مقاطع مختلف این محور زمینهساز ریزش سنگ و رانش کوه شوند. از این رو، ایمنسازی این مسیر نیازمند برنامهای مستمر و فراتر از اجرای چند پروژه مقطعی است.
حاکمیت و دستگاههای مسئول وظیفه دارند در کنار توسعه و نگهداری راهها، امنیت جانی استفادهکنندگان از این زیرساختها را نیز تضمین کنند. این مسئولیت بهویژه در محورهایی مانند جاده چالوس که به دلیل ویژگیهای طبیعی و حجم بالای تردد، با خطرات بیشتری مواجه هستند، اهمیت مضاعف دارد.
احداث تونل کمرزرد را میتوان نمونهای از پیوند مطالبهگری اجتماعی، پیگیری قضایی و اقدام اجرایی برای رفع یکی از مشکلات زیرساختی دانست و این تجربه نشان میدهد ورود دستگاه قضایی به موضوع حقوق عامه، صرفاً به رسیدگی به پروندهها و برخورد با تخلفات محدود نمیشود و در موارد ضروری میتواند با مطالبهگری از دستگاههای مسئول، زمینه اجرای طرحهایی را فراهم کند که نتیجه مستقیم آن بهبود زندگی و افزایش امنیت مردم است.
با این حال، پایان یافتن یک پروژه عمرانی نباید به معنای پایان نظارت بر ایمنی مسیر باشد. پایش مستمر وضعیت دامنهها، بررسی نقاط مستعد ریزش، نگهداری سازههای حفاظتی و شناسایی سایر محدودههای پرخطر، از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار دستگاههای متولی قرار گیرد.
در نهایت، آنچه در محدوده کمرزرد جاده چالوس اهمیت دارد، فراتر از احداث یک تونل ۲۰۰ متری است؛ این پروژه یادآور این ضرورت است که حفظ جان مسافران و تأمین امنیت تردد در جادهها، حقی عمومی و مسئولیتی غیرقابل چشمپوشی برای دستگاههای متولی است؛ مسئولیتی که تحقق آن به هماهنگی، نظارت و پیگیری مستمر نیاز دارد.
