متاسفانه در نیم قرن اخیر در تهران بیشتر از هرچیز بودجه شهرداری خرج ساختن بزرگراه شده است. این در حالی است که ما نمونههای خوبی در شهرهای دیگر کشورمان داریم؛ مانند میدان شهرداری رشت و خیابان اطرافش، میدان نقش جهان اصفهان، مجموعه کریمخانی شیراز و بسیاری مراکز شهری کوچکترمان... که طی دهههای گذشته توسط شهرسازان نامدارمان طراحی شده و با پیادهراه به سامان رسیدهاند.
«در لطف پیادهراه برای جامعه تهرانی» عنوان یادداشت روزنامه اعتماد به قلم ترانه یلدا است که در آن آمده:چندی پیش بود که خبر آمد صادقخان؛ شهردار لندن، معروفترین خیابان لندن را پیادهراه کرده است. اکسفورد استریت پساز پاکسازی اولیه از خودرو، به پیادهراه تبدیل شد و با اعلام ممنوعیت دایمی عبور خودرو در مسافتی از آن، امکان تردد امن و آزادانه شهروندان بهصورت پیادهروی در مسیر فراهم شد. فرید قدیری در پستش نوشته بود: خیابان آکسفورد مملو از فروشگاههای بزرگ خردهفروشی است، اما در سالهای اخیر به خاطر ترافیکهای خودرویی، این واحدهای تجاری با افت جریان فروش روبهرو شده بودند. ترافیک باعث اُفت کیفیت فضای عمومی و ازدحام در این خیابان شده بود. شهردار لندن با تحویل خیابان آکسفورد به شهروندان قصد دارد سرعت حرکت مردم در سطح شهر را کمتر کند تا فرصت برای تعامل اجتماعی، ماندن در فضای عمومی با کیفیت و گپوگفت شهروندان با هم بیشتر شود. بله. مدتهاست همه در دنیا میخواهند با کاستن از معابر خودرویی به سمت شهرهای پاک حرکت کنند. و طرح صادقخان برای آکسفورد استریت نیز نوعی طرحترافیک است که به جای بزرگراهسازی بیشتر یا احداث پلهای جدید و دوربرگردانهای اضافی در خیابانها، باعث کاهش حجم ترددهای خودرویی و بازگرداندن شهر به شهروندان میشود. در تهران نیز ما درگیر همین مسائلیم. در خیابان لالهزار تهران که زمانی معروفترین خیابان تهرانِ مدرن و دارای امنیت و جذابیت برای شهروندان تهرانی در دوران قاجار و سپس پهلوی بوده، مشکل ترافیک و تردد پیاده همچنان باقیاست. عملا نه حرکت خودرو روان است، نه پیادهروها وضع درستی دارند، زیرا موتورها در 6 ردیفِ به هم چسبیده در دو سوی خیابان پارک شدهاند و تردد را بند آوردهاند. ظاهرا خود کسبه هم از این وضعیت شکایتی ندارند، وگرنه اقدامی میکردند یا بین خودشان قراری میگذاشتند تا موتورها و پیکها به داخل پارکینگها بروند. در جایجای شهر تهران مسائل مشابهی داریم. مثلا مهمترین خیابان تهران، یعنی خیابان انقلاب، به خاطر نردههای جداکننده خط BRT در وسط آن، با اینکه دوطرفه است، از چهره مدنی قدیمش فاصله گرفته است.
حال باید پرسید چرا شهرداران مناطق میترسند بعضی خیابانها را پیادهراه بکنند، وقتی خود کسبه حاضرند و آماده! چرا پلیس راهور به این مسائل ورود نمیکند؟ چند ماه پیش ازاین، شهرداری منطقه ۱۲ اعلام کرد میخواهد از تیرماه یک تکه بالای لالهزار (جنوبی) را پیادهراه بکند. میدانستیم کوچه برلن و کوچه مهران و کوچه رفاهی، سالهاست پیادهراهاند و به این ایده کمک میکنند. پس جلسهای در عمارت بلدیه شهرداری در میدان امام (توپخانه) گذاشتیم و بزرگان صنف الکتریک، شهردار منطقه، همراهان، کسبه لاله زار و متخصصان را دعوت کردیم تا این کار سر بگیرد! متاسفانه شهردار منطقه که در لیست سخنرانان بودند، تشریف نیاوردند و فقط معاون ترافیک منطقه آمدند. در موعد مقرر در مردادماه نیز هیچ اتفاقی نیفتاد. بعد هم نیفتاد! تابستان گذشته که هر هفته در کافه ایوان لالهزار برنامه قصهخوانی داشتیم، آقای ایلخانی از کسبه قدیم لالهزار مرتبا سر میزدند. قصهها را گوش میدادند. دست آخرهم میپرسیدند: پس چی شد پیاده راه!؟ سکوت و بس! تازه نه قرار بود خرجی کنند نه هیچی! نه سنگفرش خیابان، نه محل نشستن. فقط قرار بود راه را ببندند به ماشینها... نشد که نشد! و این داستان تنها مربوط به امسال نیست. از دهه 70 و 80 شهرداری میخواسته لالهزار را پیاده راه بکند... کارشناسان شهری معتقدند، بین کیفیت محیطهای باز شهری و پیادهراهها با سرزندگی در «محلات » ارتباط مستقیم وجود دارد. البته این برای محلات متراکم تجاری مثل لالهزار نیست، بلکه برای محلات 352گانه تهران است که باید هرکدامشان یک پیادهراه متناسب با مرکز یا محور محله داشته باشند تا مردم بتوانند در زندگی محلشان شرکت کنند. پیاده رفتن بچهها به مدرسه محل و زمین بازی محل، امن باشد و کسی هوس نکند برای خرید نان سوار خودرو شود. محله خوب است «محله » باشد. جای آسودگی، سلام علیک و تعامل شهروندان. یک جامعه مدنی بالاخره روزی باید به بلوغ خود نزدیک شود. متاسفانه در نیم قرن اخیر در تهران بیشتر از هرچیز بودجه شهرداری خرج ساختن بزرگراه شده است. این در حالی است که ما نمونههای خوبی در شهرهای دیگر کشورمان داریم؛ مانند میدان شهرداری رشت و خیابان اطرافش، میدان نقش جهان اصفهان، مجموعه کریمخانی شیراز و بسیاری مراکز شهری کوچکترمان... که طی دهههای گذشته توسط شهرسازان نامدارمان طراحی شده و با پیادهراه به سامان رسیدهاند. من قبول دارم که بین ایده و اجرای ایده فاصله هست! خیابانهای ناصرخسرو و باب همایون را پیادهراه کردند. همه راضی بودند، چون کار با نظر و کمک کسبه و ساکنان انجام شد. اما متاسفانه تجربه شکست خوردن پیادهراه کردن محور ۱۷ شهریور در دوره شهرداری آقای قالیباف همه را تلخکام گذاشت. خیابان سیتیر هم که دورهای با فودکورتاش محبوب بود، آنقدر بد اداره شد که آخرسر برچیده شد. بهنظر من حتی خیابانهای پرطرفدار سنایی و ایرانشهر را هم میتوان در ساعاتی از روز بست و پیادهراه کرد تا مردم راحتترپیاده بروند. من ایدههایی دارم که خیلیها قبولشان ندارند. مثلا بستن برخی خیابانهای شرقیغربی تهران برای دوچرخهسواری در روزهای جمعه، با اطلاع قبلی. شک ندارم که دوستداران رفت و آمدِ پاک خوشحال میشوند. البته من کاملا واقفم که اینها هر کدامش از مهمترین مسیرها و گلوگاههای شبکه شهری هستند و این ایدهها باید پشتوانه مطالعاتی داشته باشد و برایش طرح و پروژه تعریف بشود. بار آخر که این حرفها را میزدم، دوستی گفت: بهخدا زیپ کاپشن رو نمیشه آنقدر راحت بالا کشید که شما دارید از بستن این خیابانها حرف میزنید! گفتم: سخت است، اما شدنی است! ما تهرانی زیبا، تندرست و سرخوش میخواهیم. با تجارتی توانا و ترافیکی روان! مردم عادتهایشان را عوض میکنند.
