اراک - ایرنا - تامین نیازهای زیستی و روانی کودکان و ایجاد فضایی متناسب با توانمندی‌های آنان، بسترساز تربیت نسلی پویا، مسئولیت‌پذیر و کارآمد برای آینده کشور است.
به گزارش ایرنا، آمارها نشان می‌دهد که بیش از ۲ میلیارد کودک در سراسر جهان زندگی می‌کنند که این جمعیت حدود یک‌سوم از کل ساکنان کره خاکی را تشکیل می‌دهد و سیاست‌گذاری‌های کلان بین‌المللی بر ضرورت صیانت از حقوق و آموزش آنان برای تضمین آینده جوامع تمرکز دارد.
در سطح ملی، ایران نیز با بهره‌مندی از جامعه جوان و نوجوان به عنوان مهمترین سرمایه انسانی، ظرفیت‌های بی‌بدیلی برای توسعه در اختیار دارد که شکوفایی این استعدادها مستلزم برنامه‌ریزی دقیق در ابعاد آموزشی، بهداشتی و اجتماعی است تا با بهره‌گیری از این فرصت‌های انسانی، مسیر پیشرفت کشور هموار شود.
در استان مرکزی نیز توجه به وضعیت رفاهی، سلامت و شکوفایی استعدادهای کودکان به عنوان اولویتی راهبردی برای کنشگران اجتماعی و متولیان استانی مطرح است تا با شناسایی نیازهای این نسل و فراهم‌سازی فرصت‌های برابر، زمینه رشد همه‌جانبه آنان در راستای اعتلای فرهنگی و اجتماعی منطقه فراهم شود.
یک آموزگار باسابقه مقطع ابتدایی در استان مرکزی گفت: تربیت نسل جدید نیازمند هم‌گرایی خانه و مدرسه است و نباید به مدرسه صرفا به عنوان یک واحد آموزشی نگریست.
راضیه توکلی افزود: دانش‌آموزان برای شکوفایی خلاقیت خود نیاز به بسترهای غیردرسی و فعالیت‌های گروهی دارند که متاسفانه در بسیاری از برنامه‌های جاری مغفول مانده و اولویت بر حافظه‌محوری قرار گرفته است.
یک مادر خانه‌دار ساکن اراک با اشاره به چالش‌های فضای مجازی گفت: بسیاری از کودکان امروز به جای بازی‌های حرکتی و تعاملات اجتماعی، بیشتر وقت خود را در دنیای دیجیتال سپری می‌کنند.
این شهروند بیان کرد: کمبود مراکز تفریحی و ورزشی ایمن در محلات حاشیه‌ای سبب شده است خانواده‌ها برای پر کردن اوقات فراغت کودکان خود با محدودیت‌های جدی مواجه باشند و ضرورت دارد فضاهای عمومی شهرها به گونه‌ای طراحی شود که امکان بازی و فعالیت آزادانه برای کودکان فراهم باشد.
یک پدر کارگر که دارای ۲ فرزند است، دغدغه‌های اقتصادی را مانع اصلی برای بهره‌مندی کودکان از کلاس‌های فوق‌برنامه دانست و گفت: هزینه‌های سنگین آموزش‌های هنری و ورزشی باعث شده است که تنها خانواده‌های مرفه امکان پرورش استعدادهای فرزندان خود را داشته باشند.
وی افزود: عدالت در دسترسی به امکانات آموزشی و ورزشی باید به شکلی باشد که فرزندان خانواده‌های کم‌درآمد نیز بتوانند در مسیر رشد استعدادهای خود گام بردارند.
یک شهروند بازنشسته با مقایسه وضعیت کودکان در دهه‌های گذشته با شرایط کنونی، گفت: در گذشته بازی‌های محلی و تعاملات همسایگی نقش مهمی در اجتماعی‌شدن کودکان داشت اما اکنون با تغییر سبک زندگی و آپارتمان‌نشینی، کودکان دچار انزوای اجتماعی شده‌اند.
وی خاطرنشان کرد: باید با احیای برنامه‌های فرهنگی در پارک‌ها و اماکن عمومی، زمینه بازگشت کودکان به فضاهای جمعی و تقویت روحیه مشارکت‌جویی فراهم شود.
یک دانشجوی فعال اجتماعی در حوزه کودک هم گفت: نباید نگاه به کودک را فقط از زاویه نیازهای مادی دید بلکه توجه به سلامت روان و نیازهای عاطفی این قشر باید در اولویت برنامه‌ریزی‌های فرهنگی قرار گیرد.
اشکان رضایی‌منش افزود: برگزاری جشنواره‌های محلی و نمایشگاه‌های خلاقیت با محوریت کودکان می‌تواند ضمن ایجاد نشاط اجتماعی، بستر مناسبی برای شناسایی استعدادهای نهفته در مناطق مختلف استان باشد.
یک پژوهشگر آسیب‌های اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی اراک گفت: برای دستیابی به شاخص‌های توسعه پایدار در حوزه کودکان، نیازمند تغییر رویکرد از اقدامات مقطعی به برنامه‌های راهبردی هستیم.
مریم صالحی افزود: وجود نابرابری در توزیع امکانات ورزشی و فرهنگی در مناطق شهری و روستایی، زنگ خطری برای آینده عدالت آموزشی است و سیاست‌گذاران باید با استفاده از ظرفیت‌های محلی، فضاهای امن و دسترس‌پذیر را برای تمامی کودکان فارغ از وضعیت اقتصادی خانواده‌هایشان ایجاد کنند.
این کارشناس حوزه سلامت کودک بیان کرد: مداخله در آسیب‌های اجتماعی کودکان باید پیشگیرانه باشد و ایجاد اتاق‌های فکر با حضور متخصصان علوم تربیتی و جامعه‌شناسان برای تدوین برنامه‌های جامع کودک الزامی است.
صالحی با تاکید بر اینکه زیربنای شخصیت انسان در دوران کودکی شکل می‌گیرد، افزود: سلامت روان کودک در گرو کیفیت تعاملات عاطفی با والدین و محیط پیرامون است.
وی بیان کرد: افزایش سطح اضطراب و کاهش تاب‌آوری در کودکان نتیجه مستقیم فشارها و استرس‌های محیطی و عدم آموزش مهارت‌های زندگی به آنان است.
این متخصص پیشنهاد کرد: نهادهای متولی با برگزاری دوره‌های آموزشی رایگان برای والدین، به توانمندسازی خانواده‌ها در حوزه فرزندپروری مثبت بپردازند.
صالحی افزود: ایجاد شبکه‌های حمایتی در محلات و استفاده از ظرفیت‌های داوطلبانه برای ارایه خدمات مشاوره و روان‌درمانی به کودکان در معرض آسیب، ضرورتی انکارناپذیر برای ارتقای سلامت عمومی جامعه است.
زیست کودک امروز نیازمند تغییر نگاه از تصدی‌گری به همیاری است
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان مرکزی گفت: تفاوت‌های بنیادین کودکان امروز با دهه‌های گذشته ضرورت تغییر نگرش جامعه و دستگاه‌ها را از رویکرد متولی‌گرایانه و تصدی‌گری به نگاه مشاوره‌ای و همیاری اجتناب‌ناپذیر کرده است.
احسان منصوری افزود: کودکان امروز با نسل‌های پیشین تفاوت‌های ظاهری و بنیادین دارند که نخستین مولفه آن، پیوند عمیق و جدایی‌ناپذیر با فناوری است، در حالیکه در دهه‌های گذشته فاصله میان کودک و ابزارهای فناورانه بسیار زیاد بود و فناوری نقشی در زندگی آنان نداشت، اما امروز فرزندان از دوران نوزادی و طفولیت در ارتباط مداوم با ابزارهای نوین ارتباطی رشد می‌کنند.
وی کاهش شمار اعضای خانواده را دومین مولفه دگرگونی زیست کودکان دانست و افزود: امروز اغلب خانواده‌ها به سمت تک‌فرزندی یا دست‌بالا ۲ فرزندی حرکت کرده‌اند که این پدیده دگرگونی‌های گسترده‌ای را در حوزه‌های روانشناختی و نیازسنجی تربیتی کودکان پدید آورده است.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان مرکزی ادامه داد: به رسمیت شناخته شدن دوران کودکی بیش از گذشته، مولفه سوم این تغییر است، به گونه‌ای که مجموعه‌هایی نظیر کانون پرورش فکری، آموزش و پرورش، بهزیستی و سازمان‌های مردم‌نهاد با ورود تخصصی به این عرصه، بخش عمده‌ای از اقتضائات این سنین را تمشیت و نظارت می‌کنند.
منصوری افزود: تفاوت‌های عمیق نسل نوپا در حوزه‌های رسانه‌ای، فناوری، رفاهی و الزامات حقوقی و قانونی ایجاب می‌کند تا نوع علایق، استعدادها، گرایش‌ها و سبک زیست کودکانه آنان با دقت و جدیت مد نظر قرار گیرد.
وی بیان کرد: باید کودک امروز، سلیقه‌ها و دیدگاه‌های او به رسمیت شناخته شود و رویکرد جامعه و نهادها از نگاهی متولی‌گرایانه به همراهی و همیاری با کودکان تغییر یابد تا زیست آنان به عنوان یک قشر و نسل تاثیرگذار جدی گرفته شود.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان مرکزی اضافه کرد: تحقق این امر مستلزم بازنگری در حوزه‌های زیرساختی، ساختاری، آموزشی و فرهنگی است تا مطالبات، نیازها و خواسته‌های کودکان در مدیریت محیط‌های شهری و برنامه‌ریزی‌های کلان حاکمیتی، دولتی و تشکل‌های مردمی با جدیت پیگیری و اجرایی شود.
تدارک ۴۰۰ عنوان برنامه هفته ملی کودک در استان مرکزی
وی بیان کرد: ۴۰۰ عنوان برنامه فرهنگی و آموزشی در سطح این استان همزمان با هفته ملی کودک از ۱۵ تا ۲۱ مهرماه با شعار «لبخند کودکان، الفبای وطن» و با تمرکز بر تقویت هویت ملی و باورهای اعتقادی در سطح کشور و مناطق مختلف استان مرکزی برگزار شد.
بهره‌مندی هزاران کودک استان مرکزی از خدمات حمایتی و توانبخشی بهزیستی
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی هم گفت: برنامه‌های این سازمان در سال جاری با هدف ارتقای کیفیت زندگی و کاهش آسیب‌های اجتماعی، چتر گسترده‌ای از خدمات تخصصی درمانی، توانبخشی و حمایتی را برای هزاران کودک و نوجوان تحت پوشش فراهم کرده است.
محمدعلی اله‌دادی افزود: حمایت از کودکان دارای معلولیت، فرزندان ایتام، کودکان کار و خیابانی و اجرای طرح‌های پیشگیرانه در سطوح مختلف، اولویت‌های اصلی بهزیستی این استان در سال جاری است که با همکاری خیرین و دستگاه‌های اجرایی اجرایی می‌شود.
وی بیان کرد: اکنون سه هزار و ۲۹۱ کودک دارای معلولیت تحت پوشش این نهاد هستند که از این تعداد، ۲ هزار و ۵۰۴ نفر مستمری ماهانه دریافت می‌کنند.
وی افزود علاوه بر پرداخت کمک‌هزینه معیشتی، ۱۸۰ کودک با اختلال طیف اوتیسم، ۳۷۵ کودک خانواده‌محور، ۱۶ کودک دارای ضایعه نخاعی و ۳۸ کودک مبتلا به بیماری‌های متابولیک از حق پرستاری و خدمات حمایتی برخوردار شده‌اند.
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی ادامه داد: یک‌هزار و ۲۲۸ کودک در طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) فعال هستند و در مراکز روزانه تخصصی نیز به ۴۳۲ کودک شامل ۱۳۲ نفر با معلولیت ذهنی، ۲۰۲ نفر با اختلال اوتیسم، ۱۶۶ نفر با معلولیت جسمی-حرکتی و ۱۴۷ نفر با معلولیت شنوایی خدمات توانبخشی ارایه می‌شود.
ارتقای شاخص‌های رفاهی در خانه‌های کودکان و نوجوانان
اله‌دادی در بخش دیگری از سخنان خود به حمایت از کودکان بدسرپرست و بدون سرپرست موثر اشاره کرد و گفت: در حوزه خانواده و بانوان، برای ۲۳۲ کودک یتیم، ۱۲۲ کودک دوقلو یا چندقلو، سه کودک با بیماری‌های خاص، ۱۲ کودک دارای والد زندانی و ۴۸ کودک در حوزه فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی کمک‌هزینه نگهداری پرداخت شده است.
وی افزود ۳۵۰ کودک در محلات هدف طرح ۲۰۲۰ نیز از خدمات تحصیلی و حمایتی بهره‌مند شده‌اند.
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی بیان کرد: در حال حاضر ۵۰ فرزند در خانه‌های کودکان و نوجوانان استان تحت مراقبت هستند و در سال جاری با اجرای طرح‌های تخصصی، ۱۲ نفر از فرزندان ۱۵ تا ۱۸ سال برای زندگی مستقل توانمند شده و ۲۶ نفر نیز به خانواده‌های زیستی یا جایگزین بازپیوند شده‌اند.
اله‌دادی گفت: ۱۸ کودک با طی مراحل قانونی به خانواده‌های متقاضی فرزندخواندگی سپرده شده‌اند و ۱۸۵ فرزند دیگر نیز با دریافت کمک‌هزینه، در خانواده‌های تحت سرپرستی مراقبت می‌شوند.
مداخله به‌هنگام و ساماندهی کودکان کار و خیابانی
وی، به اقدامات پیشگیرانه و مداخلات روانشناختی اشاره کرد و گفت: در راستای شناسایی زودهنگام اختلالات، ۴۷ هزار کودک در طرح غربالگری بینایی و ۱۱ هزار کودک در طرح شنوایی‌سنجی شرکت کردند و ۶۳۱ کودک پنج تا ۶ ساله نیز تحت غربالگری اضطراب قرار گرفتند.
مدیرکل بهزیستی استان مرکزی افزود: ۱۱۰ کودک کار شامل ۹۴ ایرانی و ۱۶ تبعه خارجی نیز در استان شناسایی شدند که با تعامل ۱۴ دستگاه عضو کمیته ساماندهی، زمینه توانمندی ۱۲ نفر از آنان فراهم شد.
اله‌داد اظهار کرد: در راستای بهبود شرایط این کودکان، ۲۰۰ ساعت مشاوره روانشناسی، ۲۰۰ ساعت خدمات مددکاری و ۱۲ کارگاه آموزشی برای کودکان و والدین آن‌ها برگزار شده و در مجموع ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال کمک‌های نقدی و غیرنقدی از سوی خیرین و مشارکت‌های مردمی برای حمایت از این قشر جمع‌آوری و هزینه شده است.
سخن آخر:
توسعه پایدار و بالندگی جامعه در گرو سرمایه‌گذاری هدفمند روی نسل آینده و توزیع عادلانه امکانات آموزشی، رفاهی و فرهنگی در میان همه اقشار است.
پاسخ به مطالبات نوپدید کودکان امروز، نیازمند گذار از نگاه‌های سنتی و مدیریتی به رویکرد همیارانه و توجه همه‌جانبه به سلامت روان و مهارت‌های فردی آنان است.
هم‌افزایی نهادهای حمایتی، نظام آموزشی و خانواده‌ها می‌تواند مسیر رفع تبعیض‌های اقتصادی و کاهش آسیب‌های اجتماعی را در زیست شهری و روستایی هموار سازد.
بسترسازی برای شکوفایی این سرمایه‌های انسانی زمانی محقق می‌شود که سیاست‌گذاری‌های کلان با نیازهای واقعی کودکان پیوند بخورد و فرصت رشد برابر برای همگان فراهم آید.