نمایش اخیر راکت انداز ماژولار PHL-191 و به کارگیری راکت های 370 میلی متری با قابلیت انفجار در هوا، ابعاد جدیدی از توانمندی توپخانه ای ارتش چین را به تصویر کشیده است.
عصر ایران؛ مجله تصویری سلاح - چین اخیرا ویدئویی از شلیک مهمات با قابلیت انفجار در هوا یا هواانفجاری (Airburst) از سامانه راکت انداز چندگانه، دوربرد و ماژولار پی اچ ال-191 (PHL-191) را در جریان یک رزمایش زنده منتشر کرده است. این اقدام نشان دهنده تاکید روزافزون پکن بر سرکوب اهداف پراکنده در میدان نبرد، به جای اتکای صرف بر ضربات نقطه ای و دقیق است.
تصاویر منتشر شده در تاریخ 19 ژوئیه 2026 توسط رسانه چینی China Military Online و وزارت دفاع ملی این کشور نشان می دهد که ارتش چین در حال گسترش گزینه های پشتیبانی آتش دوربرد خود است. این مهمات جدید به گونه ای طراحی شده اند که نیروهای پیاده، سایت های پدافند هوایی و تجهیزات با زره سبک را در مساحتی گسترده مختل کرده و توانایی چین را برای شکل دهی به میدان نبرد پیش از آغاز عملیات اصلی تقویت کنند.
الگوی ترکش زایی ناشی از انفجار هوایی در کنار معماری پرتابگر ماژولار در سامانه پی اچ ال-191، نشان دهنده سیستمی است که می تواند متناسب با ماموریت های مختلف، بین راکت های هدایت شونده و موشک های تهاجمی دوربردتر تغییر حالت دهد. اگرچه چین هنوز نوع راکت یا مشخصات فنی دقیق آن را افشا نکرده است، اما این رزمایش، الگوی کلی حرکت به سمت «آتش دقیق دوربرد شبکه محور» را تایید می کند؛ سامانه هایی که سرکوب میدان نبرد را افزایش داده، مانور دشمن را پیچیده می سازند و عملیات های شکل دهی عمیق را در نبردهای شدید آینده تقویت می کنند.
در 19 ژوئیه 2026، نیروی زمینی ارتش چین ویدئویی از یک واحد توپخانه ای منتشر کرد که در حال انجام تمرینات شلیک زنده با سامانه پی اچ ال-191 بود. این ویدئو که تحت عنوان «تمرین شلیک زنده MLRS PHL-191» منتشر شد، شلیکی همزمان و به دنبال آن انفجارهای متمرکز در منطقه هدف را نشان می دهد.
مهم ترین بخش این تصاویر، کارکرد مهمات در بالای سطح یا بلافاصله بر فراز زمین است که ترکش ها را در شعاعی وسیع پخش می کند، به جای اینکه تنها به آثار ناشی از برخورد مستقیم به نقطه هدف متکی باشد. با وجود اینکه مقام های چینی نام راکت، فیوز، کلاهک جنگی، فاصله شلیک یا دقت اندازه گیری شده را اعلام نکرده اند، اما آثار مشهود نشان دهنده توجه ویژه ارتش چین به سرکوب دوربرد میدان نبرد است.
سامانه پی اچ ال-191 یک راکت انداز توپخانه ای چرخ دار و ماژولار است که بر اساس پروفایل ماموریت و مهمات انتخابی، توانایی پذیرش ماژول های پرتابگر مختلف را دارد. نام گذاری این سیستم در منابع عمومی متفاوت است:
پایگاه داده اودین (ODIN) ارتش آمریکا: آن را در خانواده PHL-16/PCL-191 قرار داده و یک نمونه 370 میلی متری از آن را شناسایی کرده است.
ارزیابی دفاعی 2025 آمریکا: از خانواده ماژولار PHL-16/PCH-191/AR-3 به عنوان بخشی از تجهیزات مدرن پشتیبانی آتش نیروی زمینی چین یاد می کند.
مقایسه فریم به فریم پرتابگر موجود در ویدئوی اخیر با سامانه های تایپ 191 (Type 191) نمایش داده شده در رژه نظامی چین، نشان می دهد که این خودرو به احتمال زیاد به پیکربندی راکت 370 میلی متری مجهز بوده است. چیدمان ظاهری پرتابگر شامل دو ماژول چهار-راکتی است که با ترکیب 8 غلاف مرتبط با بارگذاری 370 میلی متری مطابقت دارد؛ نه ماژول های پنج تایی مربوط به راکت های کوچک تر 300 میلی متری و نه ماژول های تک سلولی مورد استفاده برای موشک های تاکتیکی بزرگتر.
این پیکربندی هشت تایی پیش تر در رژه روز ملی چین در سال 2019 به نمایش درآمد و دو نوع از سیستم ماژولار تایپ 191 نیز در رژه روز پیروزی در سپتامبر 2025 معرفی شدند. البته این تحلیل بصری یک ارزیابی کارشناسی است و نه تایید رسمی؛ چرا که زوایای دوربین، پوشش های پرتابگر و زمان کوتاه ویدئو مانع از اندازه گیری دقیق محفظه ها یا بدنه راکت می شود.
با این حال، اگر این ارزیابی درست باشد، این ویدئو یک نمایش نادر از به کارگیری مهمات ترکش زا و هواانفجاری کلاس 370 میلی متری توسط سامانه پی اچ ال-191 در یک تمرین عملیاتی است. این معماری ماژولار به یک آتشبار اجازه می دهد تا بین راکت های هدایت شونده برای اهداف نقطه ای یا منطقه ای، و موشک های تاکتیکی بزرگتر برای اهداف عمیق تر و مستحکم تر سوییچ کند.
ارزش عملیاتی ویدئوی منتشرشده در ترکیب «تحویل متمرکز مهمات» و «آثار هواانفجاری تکرارپذیر» نهفته است. چندین انفجار در ارتفاع و مواضع نسبتا یکسانی بر فراز منطقه هدف رخ می دهند؛ الگویی که کاملا با یک کلاهک ترکش زا برای توزیع مخرب روی نیروهای پیاده، خودروهای سبک، تجهیزات راداری و سایر دارایی های پراکنده مطابقت دارد.
مزیت انفجار هوایی: یک انفجار هوایی بهینه سازی شده می تواند پنهان کاری ناشی از عوارض زمین را کاهش داده و از هدر رفتن بخشی از انرژی انفجار (که در حالت عادی صرف ایجاد گودال در زمین می شود) جلوگیری کند.
البته این مهمات علیه هر هدفی برتری مطلق ندارند. سنگرهای مستحکم، مراکز فرماندهی زیرزمینی و خودروهای کاملا زره پوش معمولا نیازمند کلاهک های متفاوت یا ضربات برخورد مستقیم هستند. همچنین از روی ویدئو نمی توان تشخیص داد که نقطه انفجار توسط فیوز زمانی قابل برنامه ریزی ایجاد شده یا سنسورهای مجاورتی، و میزان خطای دایره ای سیستم نیز قابل محاسبه نیست.
در سطح پرتابگر، سامانه پی اچ ال-191 تحرک جاده ای و ویژگی های «شلیک و فرار» سریع مشابه سامانه آمریکایی ام142 هایمارز (M142 HIMARS) را با ظرفیت آماده شلیک دو پد (مشابه M270A2) ترکیب کرده است؛ هرچند نباید آن را معادل مستقیم هیچ یک از این سامانه ها دانست.
|
ویژگی / سامانه |
PHL-191 (چین) |
HIMARS / M270 (آمریکا) |
|
کالیبرهای اصلی |
300 و 370 میلیمتر (و 750 میلیمتر) |
227 میلیمتر (و موشک های ATACMS / PrSM) |
|
برد راکت های معمولی/هدایت شونده |
300 میلیمتر: 150 کیلومتر 370 میلیمتر: 280 تا 350 کیلومتر |
ER-GMLRS: 150 کیلومتر |
|
برد موشک تاکتیکی |
750 میلیمتر: 480 تا 500 کیلومتر |
PrSM: بیش از 400 کیلومتر |
|
نوع مهمات منطقه ای |
راکت های هواانفجاری ترکش زا |
M30A1 GMLRS (تنگستنی) |
سامانه های هایمارز و ام270 می توانند راکت های M30A1 GMLRS با کلاهک جایگزین را شلیک کنند که با پخش کردن قطعات تنگستن بدون نیاز به بمب بسته های منفجرشونده، پوشش منطقه ای ایجاد می کنند. تصاویر منتشر شده از چین نیز اثری مشابه در سرکوب منطقه ای را نشان می دهد، اما نبود داده های مستقل در مورد برد، سیستم هدایت و الگوی ترکش زایی موجب می شود مقایسه فنی دقیق یا رتبه بندی عملکرد این سامانه ها زود باشد.
این ویدئو نشان دهنده تمرکز بیشتر بر «سرکوب» به عنوان یک ماموریت مستقل است. مهمات ترکش زای هواانفجاری می توانند برای اختلال در مانور دشمن، خنثی سازی یگان های پراکنده، آسیب به اجزای در دسترس سامانه های پدافند هوایی و محدود کردن حرکت در مسیرهای تاکتیکی استفاده شوند.
در برابر سایت های پدافند هوایی: سرکوب موفق نیازی به نابودی کامل تک تک پرتابگرها ندارد. آسیب به آنتن رادار، خودروی ارتباطی، ژنراتور یا خدمه می تواند موجب از کار افتادگی موقت ماموریت شده و روزنه ای برای حملات بعدی هواپیماها یا موشک ها ایجاد کند.
پیش از حملات مکانیزه: اثرات مشابه می تواند مدافعان را مجبور به سنگرگرفتن کرده، سرعت جا به جایی آنها را کاهش داده و امدادرسانی را پیچیده کند. این مساله کاملا با عملیات شکل دهی عمیق (Deep Shaping Operations) همخوانی دارد.
ارزش واقعی این سامانه به ادغام آن در یک شبکه گسترده تر بستگی دارد. یک پرتابگر ماژولار تنها زمانی می تواند از برد مهمات خود استفاده کند که توسط این عوامل پشتیبانی شود:
اطلاعات هدف گیری باکیفیت
ارتباطات مقاوم و پایدار
سامانه های مدیریت آتش و پهپادها
ارزیابی خسارت پس از حمله
زنجیره لوجستیک قوی برای بارگذاری مجدد و تغییر موقعیت
ابعاد بزرگ و امضای پرتاب پی اچ ال-191 می تواند آن را پس از شلیک در معرض رادارهای ضدتوپخانه، شناسایی هوایی و حملات دقیق قرار دهد. بنابراین، ارزش آن در میدان نبرد به همان اندازه که به برد اسمی بستگی دارد، به تاکتیک های شلیک و فرار، کنترل انتشار امواج، پنهان کاری و ذخایر مهمات وابسته است.
اگرچه در این رزمایش اشاره مستقیمی به تایوان نشده است، اما این نمایش برای ارزیابی توانمندی ها در تنگه تایوان کاملا مرتبط است. فرماندهی جبهه شرقی ارتش چین مسئول عملیات در دریای چین شرقی و سناریوهای مربوط به تایوان است و بخش عمده ای از توان موشکی متعارف چین در این فرماندهی مستقر است.
استفاده از سامانه هایی نظیر پی اچ ال-191 با مهمات هواانفجاری در یک درگیری احتمالی می تواند برای موارد زیر به کار رود:
سرکوب آرایش های نظامی پراکنده
هدف قرار دادن مناطق استقرار توپخانه و گره های فرماندهی
فلج کردن بخش های در دسترس شبکه های پدافند هوایی
این مهمات قادرند نیروهای مدافع را مجبور به پراکندگی یا پناه گرفتن کنند، در حالی که سایر سامانه های ضربتی به اهداف سنگین تر و مستحکم تر حمله می کنند.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور