کاوش‌های تازه در بخش شرقی محوطه باستانی ریپارو موکی، پناهگاهی صخره‌ای در نزدیکی مرز امروزی فرانسه و ایتالیا، نشان می‌دهد شکارچی‌گردآورندگان عصر یخبندان که از اسپانیا حرکت کرده بودند، بسیار زودتر از برآوردهای پیشین وارد ایتالیا شدند. کاوش‌های انجام‌شده در قرن بیستم در ریپارو موکی، ارتباط این محوطه با فرهنگ نوآیلیان را مشخص کرده بودند.
کاوش‌های تازه در بخش شرقی محوطه باستانی ریپارو موکی، پناهگاهی صخره‌ای در نزدیکی مرز امروزی فرانسه و ایتالیا، نشان می‌دهد شکارچی‌گردآورندگان عصر یخبندان که از اسپانیا حرکت کرده بودند، بسیار زودتر از برآوردهای پیشین وارد ایتالیا شدند.
کاوش‌های انجام‌شده در قرن بیستم در ریپارو موکی، ارتباط این محوطه با فرهنگ نوآیلیان را مشخص کرده بودند. این فرهنگ به دوره گراوتین میانه تعلق دارد و ابزارهای سنگی خاص آن، به‌ویژه نوعی ابزار کوچک و تخصصی به نام قلم نوآی، شناخته می‌شود. شواهد باستان‌شناسی پیشین نشان می‌دادند که این فرهنگ از شمال اسپانیا و فرانسه به سمت شرق و ایتالیا گسترش یافته است. ریپارو موکی به دلیل قرار گرفتن در گذرگاه باریک ساحلی میان فرانسه و ایتالیا، موقعیت مهمی برای بررسی دوباره آثار باستانی این منطقه با روش‌های امروزی داشت.
پژوهشی تازه که در نشریه Journal of Archaeological Science: Reports منتشر شده، نتایج کاوش‌های جدید این محوطه را بررسی کرده است. باستان‌شناسان در جریان این عملیات، چندین اثر ارزشمند از جمله یک آتشدان باستانی دست‌نخورده را کشف کردند که صدف‌های دریایی، قلم‌های نوآی و ابزارهای مورد استفاده برای فعالیت‌های روزمره و قصابی در اطراف آن قرار داشتند.
بررسی یافته‌ها با میکروسکوپ‌های دیجیتال قدرتمند، آثار ساییدگی و تراشه‌های بسیار ریزی را روی ابزارهای کشف‌شده آشکار کرد. این نشانه‌ها اطلاعات تازه‌ای درباره کاربرد واقعی وسایل در اختیار پژوهشگران گذاشتند. باستان‌شناسان پیش‌تر تصور می‌کردند قلم‌های سنگی برای حکاکی یا ایجاد شیار روی مواد سختی مانند استخوان و شاخ حیوانات طراحی شده‌اند و نوک تیز آن‌ها نقش اصلی را در این کار بر عهده داشته است.
اما بررسی‌های میکروسکوپی هیچ نشانه‌ای از ساییدگی روی لبه‌های نوک‌تیز این ابزارها نشان نداد. در عوض، آثار فرسودگی روی لبه‌های جانبی بلند و بسیار تیز آن‌ها دیده شد؛ موضوعی که احتمال استفاده از این ابزارها برای بریدن بافت‌های نرم حیوانی، از جمله گوشت و پوست را تقویت می‌کند.
صدف دریایی کشف‌شده در رسوبات اطراف آتشدان نیز سرنخ مهم دیگری در اختیار پژوهشگران قرار داد. آزمایش تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان داد قدمت این صدف به حدود ۳۰ هزار تا ۳۰ هزار و ۸۰۰ سال پیش می‌رسد. این نتیجه، زمان حضور فرهنگ نوآیلیان در این محوطه را حدود ۲ هزار سال به عقب‌تر برد.
بر اساس این یافته‌ها، ریپارو موکی اکنون قدیمی‌ترین محوطه شناخته‌شده مرتبط با حضور فرهنگ نوآیلیان در ایتالیا به شمار می‌رود.
بازنگری در شواهد پنهان زیر خاک
شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهند فرهنگ نوآیلیان به‌تدریج از غرب به شرق حرکت کرده و از شمال اسپانیا و فرانسه به ایتالیا رسیده است. به همین دلیل، ریپارو موکی اهمیت ویژه‌ای دارد. گذرگاه باریک ساحلی در مرز فرانسه و ایتالیا احتمالاً همان مسیری بوده که گراوتی‌ها برای ورود به ایتالیا از آن عبور می‌کردند. گراوتی‌ها جمعیت‌هایی از شکارچی‌گردآورندگان دوره پارینه‌سنگی جدید بودند که در عصر یخبندان در بخش‌هایی از اروپا زندگی می‌کردند.
با این حال، تاریخ‌گذاری‌های قدیمی‌تر تناقضی در این الگوی مهاجرت ایجاد کرده بودند. بر اساس آن نتایج، فرهنگ نوآیلیان از حدود ۳۱ هزار تا ۳۰ هزار سال پیش در جنوب ایتالیا حضور داشت، اما در ریپارو موکی که فاصله بسیار کمتری با فرانسه دارد، تنها حدود ۲۸ هزار سال پیش ظاهر شده بود.
این اختلاف زمانی به معنای آن بود که این فرهنگ حدود ۲ هزار تا ۳ هزار سال پیش از رسیدن به دروازه احتمالی ورود خود، در مناطق جنوبی ایتالیا حضور داشته است؛ فرضیه‌ای که از نظر مسیر مهاجرت منطقی به نظر نمی‌رسید.
بخش عمده اطلاعات پیشین درباره ریپارو موکی از کاوش‌هایی به دست آمده بود که بین سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۵۹ انجام گرفتند. در چند دهه اخیر، روش‌های باستان‌شناسی پیشرفت چشمگیری داشته‌اند. پژوهشگران امروزه به‌جای برداشتن خاک در لایه‌های مصنوعی و گسترده، مرزهای طبیعی میان رسوبات را دنبال می‌کنند. در کاوش‌های قدیمی نیز رسوبات ریزدانه به‌ندرت از الک عبور داده می‌شدند.
برای دستیابی به تصویری دقیق‌تر از گذشته این محوطه، گروه پژوهشی بار دیگر به ریپارو موکی بازگشت و کاوش‌ها را با روش‌های مدرن انجام داد. آن‌ها مختصات سه‌بعدی دقیق هر اثر باستانی را ثبت کردند و تمام خاک‌های استخراج‌شده را با استفاده از آب و الک‌های بسیار ریز شست‌وشو دادند.
این روش امکان کشف قطعات بسیار کوچک استخوان، تیغه‌های سنگی ظریف و بقایای حاصل از تراش سنگ را فراهم کرد؛ آثاری که احتمالاً در کاوش‌های قدیمی شناسایی نمی‌شدند.
پژوهشگران همچنین بیش از ۷۵۰۰ قطعه سنگی کوچک، از جمله هسته‌های سنگی، تیغه‌ها، تراشه‌های دورریز و بقایای حاصل از ساخت ابزار را در اطراف آتشدان و لایه‌های مجاور بررسی کردند تا شیوه تولید ابزارهای سنگی را بهتر بشناسند.
تغییر در جدول زمانی مهاجرت انسان‌های عصر یخبندان
شواهد تازه نشان می‌دهند زمان ورود فرهنگ نوآیلیان به ریپارو موکی حدود ۲ هزار تا ۳ هزار سال زودتر از برآوردهای قبلی بوده است.
نویسندگان پژوهش احتمال می‌دهند این فرهنگ به‌عنوان مجموعه‌ای کامل از رفتارها، مهارت‌ها و شیوه‌های زندگی وارد منطقه شده و به‌سرعت الگوهای محلی پیشین را جایگزین کرده باشد، نه اینکه به‌تدریج با آن‌ها درآمیزد.
این موضوع از فرضیه مهاجرت واقعی گروه‌های انسانی به مناطق ساحلی کم‌جمعیت حمایت می‌کند. بر این اساس، گسترش فرهنگ نوآیلیان صرفاً نتیجه تجارت و انتقال ابزارها میان جوامع مختلف نبوده، بلکه با جابه‌جایی خود انسان‌ها ارتباط داشته است.
بررسی میکروسکوپی آثار استفاده روی ابزارهای اطراف آتشدان نیز اطلاعات بیشتری درباره کاربرد آن‌ها ارائه داد. برای نمونه، ابزارهای سنگی موسوم به میکروگراوت‌ها روی دسته‌هایی نصب می‌شدند و به‌عنوان نوک سلاح‌های شکار مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
ابزارهای خراش‌دهنده و گوه‌های سنگی نیز برای شکل دادن به دسته‌های چوبی و شکافتن استخوان کاربرد داشتند. انسان‌ها از این روش برای استخراج مغز استخوان یا تهیه قطعات اولیه موردنیاز برای ساخت ابزارهای استخوانی استفاده می‌کردند.
ورود شکارچی‌گردآورندگان به گذرگاه ریپارو موکی با دوره اقلیمی گرینلند استادیال ۵.۱، در حدود ۳۰ هزار و ۵۰۰ سال پیش، هم‌زمان بوده است. در آن مقطع، آب‌وهوای اروپا به‌طور ناگهانی سردتر و خشک‌تر شد.
پژوهشگران احتمال می‌دهند این شرایط سخت اقلیمی، انسان‌ها را به مهاجرت در مسیر شرق و در امتداد سواحل دریای مدیترانه سوق داده باشد؛ مسیری که آن‌ها را به مناطق معتدل‌تر ایتالیا و پناهگاه‌های اقلیمی مناسب‌تر می‌رساند.