قرارگیری در معرض تابش‌های سفر به مریخ ممکن است با افزایش بافت اسکار در قلب، خطر نارسایی قلبی را بالا ببرد.
پژوهشی تازه روی موش‌ها نشان می‌دهد قرارگیری طولانی‌مدت در معرض پرتوهای کیهانی ممکن است خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را در فضانوردان افزایش دهد. در این مطالعه، موش‌هایی که در معرض تابش شبیه‌سازی‌شده مریخ قرار گرفتند، پس از حدود یک سال، بافت جوشگاه بیشتری در اطراف رگ‌های قلب داشتند. این بافت اضافی احتمالاً نشانه فیبروز قلبی است و ریسک نارسایی قلبی را افزایش می‌دهد.
البته از آن‌جا که آزمایش روی موش‌ها انجام شده است، نمی‌توان نتایج آن را به‌طور قطعی به انسان‌ها تعمیم داد. طول عمر انسان بسیار بیشتر از موش است و ممکن است پیامدهای مشاهده‌شده در موش‌ها، در انسان‌ها پس از چند دهه آشکار شود.
پرتوهای کیهانی چه تأثیری بر قلب می‌گذارند؟
به گزارش لایوساینس، ارتباط میان تابش و مشکلات قلبی پیش از این شناخته‌شده بود. هرچند فضانوردان تاکنون برای مدت طولانی در معرض پرتوهای کیهانی‌ای که از خارج منظومه شمسی می‌آیند، قرار نگرفته‌اند. به همین دلیل، هنوز مشخص نیست این تابش‌ها دقیقاً چه تأثیری بر قلب انسان دارند.
در مطالعه جدید، پژوهشگران از شبیه‌ساز پرتوهای کیهانی ناسا استفاده کردند که امکان بازسازی دقیق‌تر شرایط تابش در سفرهای طولانی‌مدت فضایی را فراهم می‌کند.
موش‌ها فقط چند دقیقه در معرض تابش متناسب با اندازه بدن خود قرار گرفتند و شرایط یک سفر رفت‌وبرگشت به مریخ شبیه‌سازی شد. برای شبیه‌سازی بی‌وزنی نیز پاهای عقب برخی موش‌ها معلق نگه داشته شد.
پس از ۳۶۰ روز، میزان بافت جوشگاه در اطراف مویرگ‌های قلب موش‌های در معرض پرتوهای کیهانی، دو برابر موش‌های گروه کنترل بود. به گفته «جان بیکر» (John Baker)، استاد جراحی در آزمایشگاه زیست‌پرتوشناسی کالج پزشکی ویسکانسین، این تجمع بافت ممکن است مانع از انبساط کافی قلب شود و در نتیجه خطر نارسایی قلبی را افزایش دهد.
این آسیب در موش‌هایی که فقط شرایط بی‌وزنی را تجربه کرده بودند، مشاهده نشد. این نشان می‌دهد که عامل اصلی آسیب قلبی، تابش بود. بااین‌حال، بررسی‌های طولانی‌مدت در گروه بی‌وزنی، کاهش برخی سلول‌های مهم سیستم ایمنی را نشان داد. این یعنی احتمالاً بی‌وزنی نیز در بلندمدت بر جنبه‌هایی از سلامت تأثیر می‌گذارد.
این مطالعه دستاوردی ارزشمند در زیست‌شناسی فضایی است. موش‌ها و انسان‌ها، با وجود تفاوت‌های زیستی، بیش از ۹۰ درصد اطلاعات ژنتیکی مشترک دارند و از نظر ساختار قلب نیز شباهت‌هایی میان آن‌ها وجود دارد.
بااین‌حال، برای درک بهتر اثرات تابش بر قلب و دیگر اندام‌های حیاتی، آزمایش‌های بیشتری لازم است؛ به‌ویژه پژوهش‌هایی که تأثیر قرارگیری مداوم در معرض پرتوها را بررسی کنند.
پژوهشگران امیدوارند یافته‌های آینده به ناسا کمک کند تا راهکارهایی برای محافظت از فضانوردان در مأموریت‌های طولانی‌مدت طراحی کند؛ از جمله استفاده از داروهای قلبی یا بهبود پوشش محافظ فضاپیما در برابر تابش.
پژوهشگران نتایج مطالعه خود را در در ژورنال PLOS One منتشر کرده‌اند.