خبرآنلاین: در جریان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه ایران توانست با قدرت موشکی و پهپادی، مقابل حملات اسرائیل و در جنگ دوم مقابل آمریکا و اسرائیل مقاومت کند. موشک‌ها و پهپادهایی که محصول ایران هستند و مسئول مقابله با حملات خارجی بودند و مسئولیت خود را هم طبق ماموریت انجام دادند.

خبرآنلاین قصد دارد در سلسله گزارش‌هایی به معرفی این موشک‌ها و پهپادها می‌پردازد. بخش‌های قبل که مربوط به معرفی موشک‌های خرمشهر ۴، سجیل، قدر، عماد، خیبرشکن، فتاح، حاج قاسم و پهپاد آرش-۲ بوده را در وبسایت خبرگزاری خبرآنلاین می‌توانید مطالعه کنید.

شاهد ۱۳۶، بلای جان پدافندها

پهپاد شاهد ۱۳۶ را می‌توان یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات صنعت پهپادی ایران در سال‌های اخیر دانست؛ پرنده‌ای بدون سرنشین که با طراحی نسبتاً ساده، قابلیت پرتاب از سکوهای متحرک و امکان طی مسافت‌های طولانی، به یکی از تجهیزات مهم تهاجمی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تبدیل شده است. این پهپاد که در رده مهمات پرسه‌زن یا پهپادهای انهدامی قرار می‌گیرد، برای برخورد مستقیم با هدف طراحی شده و برخلاف پهپادهای شناسایی و رزمی متعارف، پس از انجام مأموریت به پایگاه بازنمی‌گردد.

شاهد ۱۳۶ از محصولات خانواده پهپادهای شاهد است که در سال‌های گذشته با توسعه برنامه پهپادی ایران مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پرنده در مقایسه با نمونه کوچک‌تر خود، یعنی شاهد ۱۳۱، ابعاد بزرگ‌تری دارد و از ظرفیت بیشتری برای حمل سرجنگی برخوردار است. برد عملیاتی آن در اطلاعات منتشرشده از سوی منابع داخلی حدود ۲۰۰۰ کیلومتر عنوان شده و در برخی گزارش‌ها رقم ۲۵۰۰ کیلومتر نیز برای آن ذکر شده است. این پهپاد منشا الهام برای ساخت انواع روسی و آمریکایی آن با نام‌های «گران-۲» و «لوکاس» بود. این پهپاد پس از آنکه غربی‌ها گزارش دادند که از آن در جنگ روسیه علیه اوکراین استفاده شده است، بر سر زبان‌ها افتاد. ایران همواره تحویل و فروش این پهپادها را به روسیه تکذیب می‌کرد و تاکید داشت که جمهوری اسلامی در جنگ اوکراین به روس‌ها پهپاد نفروخته است. تا اینکه سرانجام شهید امیر عبداللهیان وزیر خارجه وقت در دولت ابراهیم رئیسی، تائید کرد که «ایران تعدادی پهپاد در اختیار روسیه گذاشته با این توضیح که این اقدام ماه‌ها پیش از جنگ اوکراین بوده است. امیرعبداللهیان در عین حال گفته بود «اگر برای ما ثابت شود روسیه از پهپاد ایرانی در جنگ استفاده کرده است بی تفاوت نخواهیم بود.»

طراحی و مشخصات فنی

شاهد ۱۳۶ از نظر ظاهری با بدنه‌ای باریک و بال‌هایی به شکل مثلث یا دلتا شناخته می‌شود. طول بدنه آن حدود سه و نیم متر و فاصله دو سر بال آن نزدیک به دو و نیم متر اعلام شده است. وزن پروازی این پهپاد نیز در اطلاعات منتشرشده حدود ۲۰۰ کیلوگرم عنوان می‌شود.

در بخش پیشران، شاهد ۱۳۶ از موتور پیستونی چهارسیلندر MD-۵۵۰ استفاده می‌کند که قدرت آن حدود ۵۰ اسب بخار اعلام شده است. سرعت پروازی این پهپاد نیز در مشخصات منتشرشده حدود ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت است. استفاده از موتور پیستونی در کنار طراحی ساده بدنه، امکان تولید این پرنده با ساختاری نسبتاً کم‌هزینه‌تر از بسیاری از سامانه‌های هوایی پیچیده را فراهم کرده است.

در قسمت جلویی بدنه، محفظه سرجنگی قرار دارد. وزن این محموله انفجاری در گزارش‌های داخلی حدود ۴۰ تا ۵۰ کیلوگرم ذکر شده است. ترکیب این سرجنگی با برد قابل توجه پهپاد، امکان استفاده از آن را علیه اهدافی در فاصله دور فراهم می‌کند.

یکی از ویژگی‌های مهم شاهد ۱۳۶، شیوه پرتاب آن است. این پهپاد برای برخاستن به باند فرودگاه نیاز ندارد و با استفاده از پرتابگرهای مخصوص و یک بوستر اولیه به پرواز درمی‌آید. پس از آغاز حرکت و رسیدن به شرایط لازم، بوستر جدا می‌شود و موتور اصلی ادامه مسیر را برعهده می‌گیرد. پرتابگرهای نصب‌شده روی خودروهای نظامی و کامیون‌ها نیز امکان جابه‌جایی و استقرار این سامانه در موقعیت‌های مختلف را فراهم می‌کنند. در یکی از نمونه‌های به نمایش درآمده، سامانه پرتاب کامیونی قابلیت حمل و شلیک همزمان پنج فروند از این پهپاد را دارد.

حضور فعال در عملیات‌های نظامی

شاهد ۱۳۶ در رزمایش‌های نیروهای مسلح نیز به نمایش درآمده و در عملیات‌های واقعی مورد استفاده قرار گرفته است. یکی از نخستین موارد شناخته‌شده استفاده از این پهپاد در حمله ایران به اهدافی در اسرائیل در عملیات وعده صادق در فروردین ۱۴۰۳ بود؛ عملیاتی که با ترکیبی از پهپادهای انهدامی، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک انجام شد.

در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ نیز شاهد ۱۳۶ در چارچوب عملیات وعده صادق ۳ به کار گرفته شد. روابط عمومی سپاه در اطلاعیه شماره ۱۵ خود، همزمان با موج هجدهم عملیات، به استفاده از چندین اسکادران پهپاد شاهد ۱۳۶ در حمله به اهداف نظامی و مراکز پشتیبانی عملیاتی در مرکز اسرائیل و فرودگاه بن‌گوریون اشاره کرد.

در جنگ ۴۰ روزه سال ۱۴۰۵ و در چارچوب عملیات وعده صادق ۴ نیز پهپادهای انهدامی در کنار موشک‌های بالستیک و دیگر سامانه‌های تهاجمی در موج‌های مختلف عملیات به کار گرفته شدند. گزارش‌های داخلی از حملات پهپادی به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه و اهدافی در اسرائیل، از جمله در موج‌های پایانی جنگ، خبر داده‌اند. با این حال، در همه این گزارش‌ها نوع پهپاد به‌طور مشخص شاهد ۱۳۶ اعلام نشده و نمی‌توان تمام پهپادهای به‌کاررفته در آن عملیات‌ها را به این مدل نسبت داد.

در مجموع، اهمیت شاهد ۱۳۶ تنها به برد پروازی یا وزن سرجنگی آن محدود نمی‌شود. ارزان قیمت بودن و درگیر کردن پدافندهای چندصد هزار دلاری با پهپادی ارزان قیمت و مهیا کردن زمینه برای موشک‌های اصلی حمله، از دیگر مزیت‌های استفاده از پهپاد در حملات است. قابلیت تولید انبوه، استفاده از پرتابگرهای متحرک و امکان اجرای حملات دوربرد، این پهپاد را به یکی از اجزای مهم الگوی تهاجمی ایران تبدیل کرده است؛ الگویی که در آن پهپادهای انهدامی در کنار موشک‌های بالستیک و کروز به کار گرفته می‌شوند.