اظهارات اخیر رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی درباره وضعیت تأمین بنزین و جمع‌آوری کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها، با واکنش معاون اول رئیس‌جمهور و انتقاد نماینده پیشین مجلس همراه شد؛ جنجالی که در کنار صف‌های طولانی بنزین و نگرانی از افزایش قیمت سوخت، بار دیگر ابهام درباره برنامه دولت برای مدیریت ناترازی بنزین را برجسته کرده است.
رویداد۲۴| اظهارات اسماعیل سقاب اصفهانی درباره جمع‌آوری کارت‌های سوخت جایگاه‌ها و مشکل تأمین بنزین، در کمتر از ۲۴ ساعت به یک حاشیه سیاسی برای دولت تبدیل شد؛ حاشیه‌ای که با واکنش معاون اول رئیس‌جمهور و انتقاد احمد امیرآبادی فراهانی نماینده پیشین مجلس همراه شد.
ماجرای از آنجایی شروع شد که رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی صریحاً از مشکل تأمین بنزین سخن گفت و اعلام کرد دولت دیگر نمی‌تواند مانند گذشته هر میزان سوخت موردنیاز مردم را تأمین کند.
سقاب اصفهانی با اشاره به آغاز جمع‌آوری کارت‌های سوخت اضطراری در برخی استان‌های مرزی، از مردم خواست برای سفر‌های خود از قبل برنامه‌ریزی کنند و سهمیه بنزینشان را ذخیره نگه دارند. او حتی توضیح داد که رانندگان دیگر نمی‌توانند مانند گذشته بدون محاسبه میزان سوخت، راهی سفر شوند و در میانه مسیر مقصد خود را تغییر دهند.
واکنش‌ها به جنجال سقاب اصفهانی
این اظهارات، به‌ویژه در شرایط اقتصادی فعلی که موضوع افزایش قیمت بنزین نیز طی ماه‌های گذشته به یکی از نگرانی‌های اقتصادی خانوار‌ها تبدیل شده، به‌سرعت واکنش‌برانگیز شد. به خصوص که در روز‌های اخیر شاهد انتشار مکرر تصاویری از صف‌های طولانی بنزین در نقاط مختلف کشور از جمله بندرعباس هستیم و گلایه‌های مردم در فضای مجازی بسیار است.
احمد امیرآبادی فراهانی، نماینده پیشین قم در مجلس، در پیامی خطاب به سقاب اصفهانی نوشت: «دکتر لطفا حرف نزن مصاحبه نکن روی مخ مردم نرو».
او در توضیح این پیام تأکید کرد که با یکی از مسئولان ارشد وزارت نفت صحبت کرده و صحبت‌های سقاب اصفهانی را تکذیب کرده‌اند و گفته‌اند کارت سوخت جایگاه‌های بنزین جمع‌آوری نمی‌شود.
واکنش مهم‌تر، اما از داخل دولت صورت گرفت. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، با تأکید بر ضرورت انضباط در اطلاع‌رسانی درباره بنزین و فرآورده‌های نفتی، از مسئولان خواست پیش از نهایی شدن تصمیمات از اظهارنظر درباره آنها خودداری کنند.
بر اساس توضیحات منتشرشده از این دستور، تصمیمات رسمی دولت درباره بنزین قرار است پس از نهایی شدن، صرفاً از طریق سخنگوی دولت یا مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی اعلام شود و اظهارات دیگر مسئولان در حاشیه جلسات الزاماً به معنای تصمیم رسمی دولت نیست.
این تذکر در عمل نشان داد که دولت دست‌کم در حوزه اطلاع‌رسانی درباره بنزین، با مسئله‌ای فراتر از اختلاف‌نظر کارشناسی روبه‌رو شده است. وقتی مردم از افزایش هزینه‌های زندگی نگران‌اند، هر اشاره‌ای به محدودیت سوخت یا مشکل تأمین بنزین می‌تواند به‌سرعت به انتظار افزایش قیمت تبدیل شود.
در ادامه این واکنش‌ها، نعمت‌الله نجفی، مدیر عملیات شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرد ۹۰ درصد مردم با سهمیه ۱۶۰ لیتری مشکلی نخواهند داشت و برای مصرف بیشتر باید از بنزین سوپر استفاده کنند. او همچنین تأکید کرد که در شرایط فعلی نرخ چهارم بنزین وجود ندارد.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که دولت پیش‌تر نرخ سوم بنزین را از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان افزایش داده بود، اما سهمیه‌های ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان را بدون تغییر نگه داشت. در برخی مناطق منتخب نیز سهمیه ۵۰ لیتری با نرخ ۱۰ هزار تومان به مجموع سهمیه خودرو‌های مشمول اضافه شده است.
صف‌های طولانی بنزین و نگرانی مردم
دولت می‌گوید تصمیمی برای ایجاد نرخ چهارم اتخاذ نشده و هنوز مشخص نیست مراحل بعدی جمع‌آوری کارت‌های اضطراری در کدام استان‌ها اجرا خواهد شد. با این حال، این توضیحات به معنای پایان نگرانی‌ها نیست. مسئله اصلی این است که وقتی یک مقام مسئول از مشکل جدی تأمین بنزین سخن می‌گوید و هم‌زمان خبر محدود شدن کارت‌های جایگاه منتشر می‌شود، مردم به‌طور طبیعی درباره آینده قیمت و دسترسی به سوخت سؤال می‌کنند.
واقعیت این است که دولت با مسئله‌ای جدی در حوزه بنزین روبه‌روست. رشد مصرف، محدودیت ظرفیت تولید، هزینه واردات و فاصله قیمت داخلی با هزینه واقعی تأمین سوخت، ادامه سیاست فعلی را دشوار کرده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت ناترازی بنزین، پیشی گرفتن مصرف از تولید طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی حوزه انرژی تبدیل شده است. در همین شرایط، محدودیت منابع ارزی و دشواری تأمین بنزین وارداتی نیز فشار بیشتری بر دولت وارد می‌کند.
اما آیا افزایش قیمت تنها راه پیش روی دولت است؟ پاسخ منفی است. اصلاح مصرف خودروها، توسعه حمل‌ونقل عمومی، افزایش بهره‌وری خودرو‌های داخلی، کاهش قاچاق، بهبود زیرساخت‌های توزیع و افزایش ظرفیت پالایشگاهی، همگی می‌توانند بخشی از مسئله را حل کنند. البته این راهکار‌ها زمان‌برند و نمی‌توان انتظار داشت در کوتاه‌مدت تمام شکاف تولید و مصرف را از بین ببرند.
از سوی دیگر، افزایش قیمت نیز راه‌حلی بدون هزینه نیست. تجربه آبان ۱۳۹۸ هنوز در حافظه سیاسی و اجتماعی ایران زنده است. در آن زمان، افزایش ناگهانی قیمت بنزین به یکی از گسترده‌ترین اعتراضات سال‌های اخیر منجر شد و پیامد‌های سیاسی و اجتماعی سنگینی به همراه داشت.
دولت پزشکیان به‌خوبی می‌داند که هر تصمیم تازه درباره بنزین، صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست و می‌تواند مستقیماً بر انتظارات تورمی، هزینه حمل‌ونقل، قیمت کالا‌ها و اعتماد عمومی اثر بگذارد. به همین دلیل، به نظر می‌رسد سیاست فعلی دولت، پیشبرد تدریجی و محافظه‌کارانه اصلاحات سوختی است؛ ابتدا افزایش نرخ سوم، سپس محدودیت استفاده از کارت‌های اضطراری در برخی مناطق و در ادامه مدیریت سهمیه‌ها و مصرف.
این شیوه شاید از شوک یکباره افزایش قیمت جلوگیری کند، اما اگر بدون اطلاع‌رسانی شفاف و توضیح دقیق درباره پیامد‌های تصمیمات اجرا شود، خود می‌تواند به افزایش نگرانی و بی‌اعتمادی منجر شود.
مسئله فقط این نیست که بنزین در ماه‌های آینده چند تومان خواهد شد؛ مسئله این است که دولت تا چه زمانی می‌تواند هزینه ناترازی انرژی را با محدود کردن دسترسی مردم، تغییر تدریجی سهمیه‌ها و افزایش نرخ‌های جانبی مدیریت کند. تذکر عارف به سقاب اصفهانی شاید فعلاً جلوی اظهارنظر‌های جنجالی را بگیرد، اما نمی‌تواند واقعیت ناترازی بنزین را از میان ببرد. دولت برای عبور از این وضعیت، به تصمیمی روشن، برنامه‌ای قابل اجرا و مهم‌تر از همه، توضیحی صادقانه به مردم نیاز دارد.