پس از نمایش توان بازدارندگی ایران در برابر آمریکا، اکنون این پرسش مطرح است که آیا تهران می‌تواند دستاوردهای نظامی خود را به فرصتی برای گشایش دیپلماتیک و اقتصادی تبدیل کند؟ پیمان مکه، با مشارکت عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، می‌تواند نقطه عطف باشد.
رویداد۲۴ | یادداشت از علیرضا رجایی کارشناس سیاست خارجی- پس از نمایش ظرفیت بازدارندگی ایران در برابر آمریکا و تأثیرگذاری بر معادلات امنیتی منطقه، اکنون زمان تبدیل دستاوردهای دفاعی به سرمایه‌ای سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی فرا رسیده است. ابتکار عمل تهران برای مشارکت در پیمان مکه می‌تواند فرصتی تاریخی برای بازتعریف مناسبات منطقه‌ای و شکل‌گیری معماری جدید امنیت جمعی باشد؛ تحولی که آثار آن از خلیج فارس تا عراق، افغانستان و سوریه گسترش خواهد یافت.
ایران اکنون می‌تواند با بهره‌گیری از موقعیت راهبردی خود، ابتکار گفت‌و‌گو با پاکستان، عربستان و ترکیه را در دستور کار قرار دهد.
هدف نباید صرفاً عضویت در پیمان مکه باشد؛ بلکه باید تغییر ماهیت این چارچوب از یک توافق محدود دفاعی به سازوکاری برای امنیت مشترک، عدم تعرض، مبارزه با تروریسم و همکاری اقتصادی باشد.
ظرفیت‌های تاریخی، تمدنی، فرهنگی، ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران، پشتوانه مهم این ابتکار دیپلماتیک است.
سرایت ثبات؛ از خلیج فارس تا سوریه
دستاوردهای چنین دیپلماسی‌ای به مرز‌های ایران محدود نخواهد ماند:
عربستان و کشور‌های خلیج فارس: کاهش تنش، افزایش اعتماد متقابل و تقویت امنیت دریایی.
پاکستان و افغانستان: همکاری مرزی، مقابله با تروریسم و توسعه تجارت منطقه‌ای.
ترکیه و سوریه: ایجاد زمینه تفاهم سیاسی، احترام به حاکمیت سوریه و همکاری برای بازسازی و ثبات این کشور.
عراق: کاهش رقابت‌های منطقه‌ای و تبدیل این کشور به پل ارتباطی میان ایران و جهان عرب.
این همان مفهوم «سرایت ثبات» است؛ یعنی موفقیت دیپلماسی در یک پرونده، زمینه حل اختلافات و گشایش در پرونده‌های دیگر را فراهم کند.
پیشنهاد راهبردی ایران
تهران می‌تواند تشکیل کمیته مشترک سیاسی و امنیتی با مشارکت اعضای پیمان را پیشنهاد دهد و پنج اصل را محور مذاکرات قرار دهد:
۱. احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها.
۲. تعهد به عدم تعرض و حل مسالمت‌آمیز اختلافات.
۳. همکاری مشترک در مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی.
۴. تأمین امنیت آبراه‌های منطقه با مشارکت کشور‌های ساحلی.
۵. توسعه تجارت، انرژی، سرمایه‌گذاری و همکاری‌های زیرساختی.
همچنین آغاز مذاکرات مرحله‌ای و بررسی امکان مشارکت ایران، پیش از هرگونه تصمیم نهایی درباره عضویت، می‌تواند زمینه اعتمادسازی میان اعضا را فراهم کند.
جمع‌بندی؛ فرصت تاریخی برای ایران
اگر مرحله نخست، نمایش قدرت بازدارندگی بود، مرحله دوم باید تثبیت دستاورد‌ها از مسیر دیپلماسی باشد.
ایران می‌تواند با ابتکار عمل در پیمان مکه، ظرفیت دفاعی و موقعیت ژئوپلیتیکی خود را به سرمایه‌ای برای تفاهم منطقه‌ای تبدیل کند و زمینه شکل‌گیری نظمی را فراهم آورد که در آن امنیت ایران با امنیت عربستان، پاکستان، ترکیه، عراق، افغانستان، سوریه و دیگر کشور‌های همسایه پیوند بخورد.
این رویکرد می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های تقابل، مسیر تازه‌ای برای توسعه اقتصادی، بازسازی کشور‌های بحران‌زده، گسترش تجارت و افزایش اعتماد منطقه‌ای بگشاید.
اکنون زمان برداشت محصول است؛ تبدیل قدرت به تفاهم، بازدارندگی به ثبات و دستاوردهای دفاعی به منافع ملموس سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای ملت‌های منطقه.
ایران می‌تواند پس از مرحله بازدارندگی، در مرحله تفاهم و ثبات منطقه‌ای نیز نقش‌آفرین باشد؛ نقشی که نه بر پایه تقابل با همسایگان، بلکه بر اساس منافع مشترک، احترام متقابل و امنیت پایدار تعریف می‌شود.
پیام نهایی روشن است؛ امنیت ایران در پیوند با امنیت همسایگان معنا و پایداری بیشتری می‌یابد؛ و پیمان مکه می‌تواند فرصتی برای تبدیل این واقعیت به یک ابتکار عملی منطقه‌ای باشد.