مصر در دوراهی جنگ و موازنه؛ حمایت سیاسی بدون تعهد به نبرد زمینی
مصر در برابر حملات ایران و حوثی‌ها به کشورهای منطقه، میان حمایت از متحدان عربی و پرهیز از ورود به جنگی فرسایشی گرفتار شده است. عربستان فعلاً بر توان نظامی خود و همکاری‌های منطقه‌ای تکیه دارد و نیازی به اعزام نیروی زمینی مصر نمی‌بیند. محدودیت‌های اقتصادی، بدهی‌های سنگین و ضرورت حفظ موازنه با قدرت‌های منطقه‌ای، قاهره را به مشارکت دریایی و حفاظت از مسیرهای کشتیرانی سوق می‌دهد.
فرارو- مثنی عبدالله، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در القدس العربی
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه القدس العربی، در مه ۲۰۱۴، از عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، پرسیدند کشورش برای دفاع از امنیت کشورهای عربی حوزه خلیج فارس چه کاری می‌تواند انجام دهد. او پاسخ داد که این کار فقط به اندازه «فاصله راه» زمان می‌برد. السیسی این عبارت را در مراسم تحلیف خود نیز تکرار کرد؛ جمله‌ای که به‌عنوان نشانه آمادگی ارتش مصر برای دفاع سریع از کشورهای خلیج فارس تعبیر شد.
اکنون، با حملات موشکی و پهپادی ایران به کشورهای منطقه در جریان جنگ اخیر تهران با واشنگتن و تل‌آویو، این عبارت بار دیگر به بحث‌های سیاسی بازگشته است. پرسش اصلی این است که آیا مصر حاضر است حمایت لفظی خود از کشورهای عربی را به اقدام نظامی تبدیل کند؟
قاهره تأکید می‌کند که موضعش تغییر نکرده، اما شرایط منطقه‌ای پیچیده‌تر شده است. با این حال، منتقدان در کشورهای خلیج فارس معتقدند واکنش مصر به حملات ایران و حوثی‌ها سرد و محتاطانه بوده و با انتظارات از یک قدرت بزرگ عربی همخوانی نداشته است. بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، اخیراً اعلام کرد که کشورش حمایت‌های مختلفی از عربستان سعودی خواهد کرد و حمله به خاک این کشور را نمی‌پذیرد.
با وجود این، پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا مصر امروز اختیار و توانایی تصمیم‌گیری مستقل برای ورود به جنگ و دفاع نظامی از کشورهای خلیج فارس را دارد؛ همان‌گونه که در سال ۱۹۹۱ برای حمایت از کویت در ائتلاف نظامی مشارکت کرد؟
عربستان بر توانایی‌های خود تکیه می‌کند
بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده در محافل سیاسی عربستان، ریاض در شرایط کنونی برنامه خود را بر مداخله زمینی مصر متکی نکرده است. مقام‌های سعودی معتقدند شرایط امروز با سال ۲۰۱۵ تفاوت دارد و ظرفیت‌های نظامی و آمادگی‌های موجود می‌تواند از عملیات موسوم به «فجر یمن» پشتیبانی کند. از جمله عوامل مؤثر در این ارزیابی، تضعیف حوثی‌ها، تقویت هماهنگی سیاسی و نظامی دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن و شکل‌گیری ترتیبات جدید همکاری منطقه‌ای است.
عربستان همچنین در ایجاد ائتلاف دریایی چندملیتی مشارکت داشته که مصر نیز عضو آن است. ریاض هم‌زمان روابط امنیتی خود با ترکیه و پاکستان را گسترش داده و همکاری چهارجانبه با حضور مصر را دنبال می‌کند. در این میان، تنگه باب‌المندب و امنیت دریای سرخ اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا حفاظت از این مسیرها فقط مسئله عربستان یا یمن نیست، بلکه با تجارت جهانی و امنیت کشتیرانی بین‌المللی ارتباط مستقیم دارد.
نقش مصر؛ بیشتر دریایی تا زمینی
عربستان معتقد است مصر هم به دلیل موقعیت جغرافیایی و توان ناوگان دریایی خود و هم به‌واسطه منافع اقتصادی مستقیم می‌تواند در حفاظت از مسیرهای دریایی نقشی مهم ایفا کند. اختلال در کشتیرانی دریای سرخ و باب‌المندب حدود ۱۱ میلیارد دلار به اقتصاد مصر خسارت وارد کرده است. بنابراین، قاهره نیز انگیزه‌ای جدی برای مقابله با تهدیدهای دریایی و بازگرداندن ثبات به این مسیرها دارد.
با این حال، توانایی مصر برای مشارکت نظامی گسترده با محدودیت‌های مالی روبه‌روست. بدهی‌های سنگین و فشارهای اقتصادی، امکان افزایش چشمگیر هزینه‌های نظامی را کاهش داده‌اند. طبق داده‌های نقل‌شده از مؤسسه «گلوبال فایرپاور»، هزینه نظامی مصر در سال گذشته حدود ۵.۲ میلیارد دلار بوده است. تجربه مشارکت مصر در ائتلاف نظامی مداخله‌کننده در یمن در سال ۲۰۱۵ نیز نشان می‌دهد که قاهره همواره از ورود گسترده به جنگی فرسایشی پرهیز کرده است.
آیا مصر نیروی زمینی به یمن می‌فرستد؟
برخی تحلیلگران معتقدند شکست قطعی حوثی‌ها بدون عملیات زمینی دشوار است. همین دیدگاه این پرسش را مطرح می‌کند که اگر عربستان از مصر درخواست اعزام نیرو کند، آیا قاهره خواهد پذیرفت؟ با این حال، چنین سناریویی فعلاً فرضی است و بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، عربستان هنوز درخواست رسمی برای اعزام نیروهای مصری ارائه نکرده است.
از سوی دیگر، نیروهای یمنی از ظرفیت انسانی قابل‌توجهی برخوردارند: ارتش یمن حدود ۴۰۰ هزار نیرو، نیروهای «درع‌الوطن» حدود ۶۵ هزار نفر و تیپ‌های العمالقه حدود ۹۰ هزار نیرو دارند. بر این اساس، در شرایط کنونی لزوماً نیازی به اعزام نیروی زمینی خارجی وجود ندارد. مصر نیز نگران است که ورود مستقیم به جنگ، این کشور را درگیر نبردی طولانی با گروهی کند که تجربه زیادی در جنگ‌های فرسایشی دارد و شکست دادنش هزینه سنگینی خواهد داشت.
قاهره به دنبال حفظ موازنه است
مصر تلاش می‌کند روابط خود را با بازیگران مختلف از عربستان و ترکیه گرفته تا پاکستان و ایران حفظ کند. ورود مستقیم به جنگ یمن یا گسترش درگیری در خلیج فارس می‌تواند این موازنه را برهم بزند. قاهره همچنین از ادامه گفت‌وگو با واشنگتن برای تعدیل رویکرد آمریکا در قبال این بحران سخن می‌گوید؛ بحرانی که مسائل داخلی یمن، امنیت مسیرهای دریایی و رقابت میان ایران و آمریکا را به یکدیگر پیوند داده است.
در نهایت، عبارت «فاصله راه» به معنای تعهد مصر به ورود نظامی در هر شرایطی نیست. حمایت سیاسی از کشورهای عربی الزاماً به معنای مشارکت در جنگی گسترده نیست؛ به‌ویژه زمانی که هزینه‌های اقتصادی، محدودیت‌های نظامی و خطر یک درگیری فرسایشی مطرح باشند. به نظر می‌رسد مشارکت دریایی، حوزه‌ای باشد که مصر بتواند در آن نقش مؤثرتری ایفا کند؛ نقشی که هم از منافع ملی این کشور محافظت کند و هم روابط منطقه‌ای آن را حفظ کند، بدون آنکه قاهره را وارد جنگ زمینی گسترده‌ای کند که پایان و هزینه‌هایش مشخص نیست.