کیوان پورشب*
در یکی از دوره‌های پر نوسان بازارهای مالی و کامودیتی جهان به‌سر می‌بریم و فلزات پس از نفت و گاز در رأس این نوسانات قرار دارند و فلزات رنگینی مثل مس به‌دلیل اینکه نیازهای مهمی را در عرصه فناوری مرتفع می‌کنند، از اهمیت شایانی نسبت به گذشته برخوردار شده‌اند و روند و شکلی تازه به بازارهای جهانی این محصول استراتژیک داده است.
بر اساس پیش‌بینی‌هایی که در چهاردهم اکتبر توسط «گروه بین‌المللی مطالعات مس» (ICSG) منتشر شد، انتظار می‌رود بازار جهانی مس تصفیهشده در ایام باقی‌مانده از سال۲۰۲۶ با مازاد ۱۰۴هزار تن و در سال۲۰۲۷ با مازاد ۳۶۸هزار تن مواجه شود. با این حال، این مازاد پیش‌بینی‌شده ممکن است فشارهای عرضه را در تمامی بازارها کاهش ندهد؛ چراکه بخش عمده‌ای از مس موجود در جهان، در ایالات متحده متمرکز شده است. این پیش‌بینی‌ها در حالی مطرح می‌شوند که قیمت مس همچنان نزدیک به بالاترین سطوح تاریخی خود قرار دارد؛ این فلز در ماه سپتامبر در «بورس فلزات لندن» (LME) به رکورد ۱۴هزار و ۸۷۵دلار در هر تن رسید. یکی از دلایل این امر، توزیع جغرافیایی نامتوازن موجودی‌هاست که می‌تواند دسترسی به این فلز را در برخی مناطق محدود کند؛ حتی زمانی که به نظر می‌رسد عرضه جهانی کافی است.
برای سال۲۰۲۷، گروه مطالعات بین‌المللی مس (ICSG) پیش‌بینی می‌کند که تولید جهانی مس تصفیهشده ۳.۴درصد رشد داشته باشد؛ درحالی‌که انتظار می‌رود مصرف آن ۲.۵درصد افزایش یابد. این پیش‌بینی بر پایه افزایش خروجی واحدهای ذوب و پالایشگاه‌ها در اندونزی، هند و اتحادیه اروپا و همچنین بهبود عرضه کنسانتره‌های مس استوار است. با این حال، میزان تولید مس تصفیهشده در سطح جهان لزوما نشان‌دهنده مقداری نیست که در بازارهای مختلف در دسترس تولیدکنندگان قرار می‌گیرد. سیاست‌‌های بازرگانی، تفاوت‌‌های قیمتی و جابهجایی موجودیها، همگی می‌توانند بر اینکه منابع عرضه در نهایت به کجا می‌رسند، تاثیرگذار باشند. تفاوت میان عرضه جهانی و موجودی محلی، هنگام بررسی نحوه جابهجایی مس میان بازارهای اصلی، آشکارتر می‌شود. در ژوئیه۲۰۲۵، انتظار اعمال تعرفه‌های ایالات متحده بر مس تصفیهشده، موجب افزایش شکاف قیمتی میان نیویورک و لندن شد. در این شرایط، معامله‌گران فرصت یافتند تا مس را با قیمت‌های بازار لندن خریداری کنند و حتی پس از کسر هزینه‌های حمل‌ونقل و سایر مخارج، آن را با قیمتی بالاتر در ایالات متحده به فروش برسانند.
واشنگتن در نهایت مس تصفیهشده را از تعرفه‌های جدید خود معاف کرد که این امر انگیزه مالی برای این معاملات را کاهش داد. با این حال، عدم قطعیت در مورد سیاست تجاری آینده ایالات متحده همچنان بر بازار تاثیر می‌گذارد. کاخ سفید از برنامه هایی برای بازنگری در تعرفه‌های واردات مس تصفیه شده، خبر داده است؛ به‌طوری‌که این تعرفه‌‌ها ممکن است از سال۲۰۲۷ به ۱۵درصد و از سال۲۰۲۸ به ۳۰درصد برسند. احتمال اعمال این عوارض در آینده، معامله‌گران را بر آن داشته است تا پیش از برقراری محدودیت‌های احتمالی، به ارسال محموله‌های مس به ایالات متحده ادامه دهند. این محموله‌ها تا حد زیادی ناشی از تلاش برای انباشت موجودی پیش از تغییرات احتمالی در تعرفه‌هاست، نه تقاضای فوری تولیدکنندگان آمریکایی. نتیجه این روند، تمرکز قابل‌توجهی از ذخایر مس در ایالات متحده شده است.
در اوایل سپتامبر، «بنچ‌مارک مینرال اینتلیجنس» (Benchmark Mineral Intelligence) برآورد کرد که از مجموع ۹۹۴هزار تن موجودی قابل‌مشاهده در شبکه‌های انبارهای مورد تایید سه بورس بزرگ لندن، نیویورک و شانگهای، ۸۰۰هزار تن مس در انبارهای ایالات متحده نگهداری می‌شود. تا تاریخ ۱۴ اکتبر، اختلاف قیمت میان بازارهای آمریکا و لندن به حدود ۳۱۰دلار در هر تن کاهش یافته است که این امر سود احتمالی حاصل از محموله‌های بعدی را تقلیل می‌دهد. در ماه ژوئیه۲۰۲۵، این اختلاف حدود ۳هزاردلار در هر تن بود. این کاهش شکاف قیمتی ممکن است سرعت انتقال مس به انبارهای ایالات متحده را کُند سازد. با وجود این، نحوه توزیع موجودی‌های مس تصفیهشده تنها یکی از عوامل عدم‌قطعیت در بازار جهانی به شمار می‌رود.
استخراج مس همچنان با دشواری‌هایی در زمینه تولید مواجه است. گروه مطالعات بین‌المللی مس (ICSG) پیش‌بینی قبلی خود را برای رشد تولید جهانی معادن در سال۲۰۲۶ از ۱.۶درصد به ۱.۳درصد کاهش داده است که نشان‌دهنده چشم‌اندازی ضعیف‌تر برای عرضه کنسانتره مس است. پیامدهای حوادث رخ‌‌داده در معدن «گراسبرگ» (Grasberg) در اندونزی و مجتمع «کاموا-کاکولا» (Kamoa-Kakula) در جمهوری دموکراتیک کنگو در سال۲۰۲۵، همچنان بر میزان تولید جهانی تاثیر منفی می‌گذارند. این اختلالات بر کارخانه‌های ذوب که برای تولید فلز تصفیهشده به کنسانتره مس از معادن نیاز دارند، تاثیر می‌گذارد. حتی زمانی که ظرفیت ذوب موجود باشد، مواد اولیه ناکافی می‌تواند مانع از فعالیت کامل تاسیسات شود. طبق گزارش ICSG، این مشکل به‌ویژه در چین که ۵۹درصد از مصرف مس تصفیهشده جهانی را تشکیل می‌دهد، قابل‌توجه است. کارخانه‌های ذوب چینی ظرفیت فرآوری قابل‌توجهی دارند، اما برای عرضه محدود کنسانتره مس رقابت می‌کنند. این رقابت، هزینه‌های تصفیه لحظه‌ای را به محدوده منفی رسانده که نشان می‌دهد ظرفیت ذوب موجود از عرضه مواد اولیه فراتر رفته است.
چین نیز شاهد کاهش موجودی مس تصفیهشده بوده است. در اوایل سپتامبر، خبری از کاهش شدید ذخایر موجود در انبارهای تحت نظارت «بورس آتی شانگهای» منتشر شد؛ آن هم دقیقا پیش از دوره‌ای که مصرف مس در سطح بالایی قرار دارد. ارسال محموله‌ها به ایالات متحده موجب محدودتر شدن عرضه در سایر مناطق، از جمله آسیا شده است. با این حال، آمارهای اخیر نشان می‌دهند که روند بازیابی موجودیها در چین آغاز شده است. بر اساس گزارش «بازار فلزات شانگهای» (Shanghai Metals Market)، موجودی مس در بازارهای اصلی چین تا تاریخ ۱۵اکتبر، طی یک هفته ۱۲.۱هزار تن افزایش یافت و به حدود ۱۱۰هزار تن رسید. این افزایش نشان‌دهنده بهبود نسبی در دسترس بودن مس در بازار داخلی آن کشور است؛ هرچند ابهامات گسترده‌تر پیرامون تامین کنسانتره و نحوه توزیع ذخایر مس تصفیهشده همچنان به قوت خود باقی است.
موسسه مالی «مک‌کواری» (Macquarie) پیش‌بینی می‌کند که از سال۲۰۲۷، مازاد عرضه جهانی مس بهطور میانگین به بیش از ۷۰۰هزار تن در سال برسد. به باور این موسسه مالی، اتخاذ تصمیمی صریح از سوی واشنگتن مبنی بر لغو تعرفه‌های وضع‌شده بر مس تصفیهشده، می‌تواند موجب کاهش قیمت‌ها شود و بازگشت این فلز به انبارهای بین‌المللی را تشویق کند. چنین تغییری انگیزه نگهداری موجودی‌های بزرگ در ایالات متحده را کاهش می‌دهد و بهطور بالقوه مس بیشتری را در بازارهای دیگر دردسترس قرار می‌دهد. BMO Capital Markets چشم‌انداز متفاوتی ارائه می‌دهد. این بانک انتظار دارد که کسری مس جهانی از سال ۲۰۲۷ به میزان متوسطی نسبت به مازاد پیش‌بینی شده توسط ICSG و Macquarie باشد.
بانک BMOبر این باور است که بخشی از مسِ انباشته‌شده در ایالات متحده ممکن است حتی در صورت تغییر شرایط بازار، برای چندین سال در آنجا باقی بماند. این بانک استدلال می‌کند که موجودی‌های ایالات متحده تا حدی نشان‌دهنده جابهجایی جغرافیایی ذخایر مس است — ذخایری که پیش‌تر کمتر دیده می‌شدند (به ویژه در چین) — و نه لزوما افزایش معادل در کل ذخایر جهانی. این پیش‌بینی‌های متفاوت، بیانگر عدم قطعیتی است که بر رابطه میان تولید، مصرف و موجودی‌های مس سایه افکنده است. جهت‌گیری بازار به عواملی همچون بهبود مورد انتظار در تولید معادن، تقاضای چین برای مس و تصمیمات تجاری آتی ایالات متحده بستگی خواهد داشت. تفاوت قیمت‌ها میان لندن و نیویورک، به همراه سطح موجودیها در چین، شاخص‌های مهمی خواهند بود که نشان می‌دهند آیا مازادِ پیش‌بینی‌شده توسط «گروه مطالعات بین‌المللی مس» (ICSG)، به افزایش دسترسی تولیدکنندگان خارج از ایالات متحده به مس منجر خواهد شد یا خیر؟
به گفته واندیتا پانت، مدیر ارشد مالی شرکت «بی‌اچ‌پی» (BHP)، بازار جهانی مس احتمالا از حدود سال۲۰۲۸ وارد وضعیت کسری ساختاری خواهد شد؛ به‌طوری که تا اواسط دهه آینده، برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده، به ۸ تا ۱۰میلیون تن مس بیشتر نیاز خواهد بود. پانت در تاریخ ۱۵ اکتبر در «نشست فلزات و معدن فایننشال تایمز» (FT) در لندن اظهار کرد که این میزان عرضه اضافی، معادل ۸ تا ۱۰معدن در ابعاد معدن «اسکوندیدا» در شیلی - بزرگ‌ترین معدن مس جهان - است. او معتقد است، عرضه مس به‌دلیل کاهش ذخایر در معادن موجود با محدودیت مواجه است؛ بنابراین، حتی پیش از در نظر گرفتن رشد تقاضا، اجرای پروژه‌های جدید ضروری است.
تقاضای تثبیت‌شده برای مس که ناشی از شهرنشینی، صنعتی‌شدن و رشد جمعیت است، اکنون با عواملی همچون دیجیتالی‌شدن و پیشروی هوش مصنوعی و همچنین سرمایه‌گذاری در شبکه‌های برق و گذار انرژی، تقویت می‌شود. بر اساس جدیدترین چشم‌انداز شرکت «بی‌اچ‌پی» (BHP) در مورد کالاها، تقاضای جهانی برای مس از حدود ۳۴میلیون تن در سال۲۰۲۶ به بیش از ۵۰میلیون تن در سال تا افق ۲۰۵۰ افزایش خواهد یافت. در این میان، تقاضای مرتبط با مراکز داده نیز ممکن است تا سال۲۰۵۰ به حدود ۳میلیون تن در سال برسد.
* تحلیلگر بازار فلزات