روابط عمان و انگلیس در سال‌های اخیر از پیوندهای تاریخی به شراکتی چندلایه در حوزه‌های دفاعی، امنیتی و اقتصادی گسترش یافته است. حضور نظامی انگلیس، همکاری‌های آموزشی و دسترسی راهبردی به بندر دقم، پرسش‌هایی درباره میزان استقلال تصمیم‌گیری مسقط و پیامدهای این روابط برای منافع امنیتی ایران، به‌ویژه در تنگه هرمز، مطرح می‌کند.
روابط عمان و انگلیس را نمی‌توان صرفاً در چارچوب مناسبات معمول دیپلماتیک یا همکاری‌های متعارف اقتصادی و نظامی تحلیل کرد. پیوندهای تاریخی، حضور مستمر انگلیس در ساختار دفاعی عمان، دسترسی راهبردی لندن به تأسیسات بندری این کشور و گستردگی روابط سرمایه‌گذاری، مجموعه‌ای از وابستگی‌های چندلایه را شکل داده‌اند که در ارزیابی جهت‌گیری منطقه‌ای مسقط اهمیت اساسی دارند. از این منظر، عمان را می‌توان یکی از شرکای نزدیک و دیرپای انگلیس در خلیج فارس دانست؛ شریکی که ظرفیت‌های نظامی، امنیتی و اقتصادی آن با منافع راهبردی لندن پیوند خورده است و همین پیوندها، پرسش‌هایی جدی درباره حدود استقلال تصمیم‌گیری مسقط در مسائل حساس منطقه‌ای ایجاد می‌کند.
ریشه‌های این رابطه به دوران گسترش نفوذ انگلیس در کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان بازمی‌گردد. لندن طی دهه‌ها، از طریق توافق‌های سیاسی، همکاری‌های نظامی و ارتباط با ساختار حاکمیت عمان، جایگاه خود را در این کشور تثبیت کرد. با وجود پایان یافتن ترتیبات استعماری و برخورداری عمان از حاکمیت رسمی، روابط امنیتی و دفاعی دو طرف پس از استقلال نیز استمرار یافت. در نتیجه، تغییر وضعیت حقوقی عمان به معنای پایان نفوذ انگلیس نبود؛ بلکه بخش مهمی از این نفوذ در قالب همکاری‌های نهادی و توافق‌های دوجانبه بازتولید شد. بنابراین، برای درک جایگاه امروز عمان باید میان استقلال رسمی کشور و میزان وابستگی ساختارهای راهبردی آن به شرکای خارجی تمایز قائل شد.
حوزه نظامی و امنیتی، مهم‌ترین عرصه بازتاب این نفوذ تاریخی است. انگلیس در شکل‌گیری، توسعه و آموزش نیروهای مسلح عمان نقش قابل توجهی داشته و همکاری‌های دفاعی دو کشور در دهه‌های اخیر نیز ادامه یافته است. توافق‌های دفاعی، آموزش نظامی، رزمایش‌های مشترک و رفت‌وآمد مستمر مقام‌های نظامی، زمینه هماهنگی عملیاتی دو طرف را تقویت کرده‌اند. رزمایش «سیف سریعا ۳» در سال ۲۰۱۸ و رزمایش مشترک «خنجر عمان» در سال 2023 با مشارکت گسترده نیروهای انگلیس و عمانی، نمونه‌ای از عمق این همکاری بود. چنین مناسباتی صرفاً به تبادل تجربه نظامی محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند در شکل‌گیری دکترین دفاعی، الگوهای آموزشی، استانداردهای عملیاتی و برداشت نخبگان امنیتی از تهدیدهای منطقه‌ای نیز اثرگذار باشد.
موقعیت بندر دقم نیز به این رابطه بُعدی فراتر از همکاری دوجانبه بخشیده است. دسترسی نیروهای انگلیس به امکانات لجستیکی این بندر، امکان پشتیبانی از تحرکات دریایی و عملیات نظامی در محدوده اقیانوس هند و دریای عرب را افزایش می‌دهد. اهمیت دقم در آن است که این بندر خارج از تنگه هرمز قرار دارد و از نظر جغرافیایی می‌تواند در پشتیبانی از حضور دریایی انگلیس نقش ایفا کند. از این رو، همکاری با عمان برای لندن تنها یک رابطه دوستانه با یک کشور ساحلی نیست؛ بلکه بخشی از ظرفیت دسترسی و حضور راهبردی آن در یکی از حساس‌ترین مناطق ارتباطی جهان به شمار می‌رود.
این پیوندها در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز و خطوط انتقال انرژی به موضوع رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شده است. عمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، همسایگی با ایران و دسترسی به آب‌های راهبردی، برای قدرت‌های غربی اهمیت ویژه‌ای دارد. حضور و همکاری نظامی انگلیس در این کشور می‌تواند به لندن امکان دهد تحولات دریایی منطقه را با دسترسی بهتر و هزینه عملیاتی کمتر دنبال کند.
بنابراین تعبیر «بازیگر انگلیسی» برای توصیف عمان، بر این برداشت استوار است که جهت‌گیری‌های امنیتی و منطقه‌ای مسقط را نمی‌توان جدا از روابط عمیق آن با لندن فهمید. از این منظر، هرگاه منافع امنیتی انگلیس در منطقه با تصمیم‌های عمان هم‌پوشانی پیدا کند، سیاست‌های مسقط بیش از آنکه بر ملاحظات مستقل منطقه‌ای استوار باشد، در چارچوب شراکت با انگلیس حرکت می‌کند. این برداشت به‌ویژه در پرونده‌هایی اهمیت پیدا می‌کند که امنیت دریایی، حضور نیروهای خارجی و رقابت قدرت‌های فرامنطقه‌ای در خلیج فارس به‌ویژه در موضوع اعمال حاکمیت و مدیریت ایران بر تنگه هرمز مطرح است.
چنین سطحی از پیوند میان عمان و انگلیس می‌تواند آزادی عمل مسقط را در برخی پرونده‌های حساس منطقه‌ای محدود کند و فاصله میان منافع اعلام‌شده عمان و اولویت‌های امنیتی ایران را افزایش دهد. در نهایت، مسئله اصلی نه انکار حاکمیت رسمی عمان، بلکه سنجش میزان استقلال راهبردی آن در شرایطی است که بخش مهمی از ظرفیت‌های دفاعی و امنیتی‌اش در چارچوب همکاری دیرپا با انگلیس تعریف شده است. روابط عمان و انگلیس در ده سال اخیر از یک «نفوذ تاریخی» به یک «شراکت امنیتی-دفاعی نهادینه‌شده و چندلایه» تبدیل شده است.
بنابراین این سطح از پیوند و نفوذ عمیق انگلیس و عمان برای ایران حساسیت بیشتری دارد. ایران و عمان به دلیل همسایگی دریایی و اهمیت تنگه هرمز، در ثبات منطقه منافع مشترکی دارند؛ اما روابط دفاعی گسترده عمان با انگلیس، پرسش‌هایی را ایجاد می‌کند. از منظر منتقدان، هنگامی که آموزش نظامی، زیرساخت‌های لجستیکی و ترتیبات دفاعی عمان با یک قدرت غربی پیوندی عمیق و بلندمدت دارد، نمی‌توان انتظار داشت که این پیوند در همه پرونده‌های منطقه‌ای فاقد اثرگذاری باشد. به همین دلیل، ارزیابی سیاست عمان در قبال ایران باید علاوه بر مواضع دیپلماتیک اعلام‌شده، رفتار عملی این کشور در پرونده‌های امنیتی و میزان هم‌سویی آن با شرکای غربی را نیز در نظر بگیرد.