اصفهان - ایرنا - رشد چهار برابری ابتلا به دیابت در سه دهه گذشته و قرار داشتن بیش از ۲۰ درصد از جمعیت استان اصفهان در مرحله «پیشدیابت»، زنگ خطری است که مسوولان را به چارهاندیشی وا داشته است. بنابر گفته مدیر مؤسسه خیریه دیابت اصفهان، در شرایطی که یکسوم پروندههای خیریه اصفهان نیازمند حمایت جدیاند، پاسخگویی به نیازهای آنها با امکانات محدود انجمن ممکن نیست و عزم ملی میطلبد.
به گزارش ایرنا، دیابت امروز به «قاتل خاموش» جامعه بدل شده است؛ بیماری مزمنی که در سایه کمتحرکی، استرس و مصرف پنج برابری شکر نسبت به استاندارد جهانی، در ایران شتابی فزاینده به خود گرفته و روزانه هزینههای سنگینی را به نظام درمان کشور تحمیل میکند.
در استان اصفهان نیز آمارها حکایت از آن دارد که علاوه بر ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت مبتلا به دیابت، افزون بر ۲۰ درصد از شهروندان نیز در مرحله خطرناک پیشدیابت قرار دارند. عبور آمار مبتلایان به دیابت از مرز ۱۰ میلیون نفر در کشور و درگیر شدن نزدیک به نیمی از جمعیت استان اصفهان شامل مجموع بیماران و افراد در مرحله پیشدیابت، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت به صدا درآورده است.
چالشهای تأمین انسولین، ناهماهنگی میان مصوبات بیمهای و واقعیت بازار درمان و زمینگیر شدن اقشار ضعیف در برابر هزینههای درمان، ما را بر آن داشت تا برای بررسی ریشههای این بحران، چالشهای دارویی و بیمهای پس از تغییرات ارزی و راهحلهای عبور از این وضعیت، پای صحبتهای رئیس هیأتمدیره مؤسسه خیریه دیابت اصفهان بنشینیم و ابعاد این بحران پنهان و مطالبات بر زمین مانده بیماران را واکاوی کنیم.
محمدعلی عطاری، پزشک متخصص، معاون اسبق درمان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و رئیس هیأتمدیره مؤسسه خیریه دیابت اصفهان در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار ایرنا به تشریح ابعاد پنهان «قاتل خاموش»، وضعیت نگرانکننده بیماران دیابتی در اصفهان، موانع قانونی و بیمهای درمان و برنامههای توسعهای این مؤسسه ۲۷ ساله پرداخت که مشروح آن در پی میآید:
ایرنا: آقای عطاری، وضعیت کنونی شیوع دیابت در کشور و استان اصفهان را چگونه ارزیابی میکنید و چرا از این بیماری به عنوان یک چالش فراتر از حوزه پزشکی یاد میشود؟
عطاری: دیابت امروز قاتل خاموش جامعه و مادر بسیاری از بیماریهاست. این بیماری مزمن با وجود اینکه به طور کامل قابل پیشگیری است، بیشترین هزینه را به نظام درمان کشور تحمیل میکند.
نگاه ما به دیابت نباید صرفاً یک بیماری فردی باشد؛ دیابت یک مساله پیچیده اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که اگر روند فعلی آن مهار نشود، بخش قابل توجهی از منابع نظام سلامت را میبلعد و کیفیت زندگی میلیونها شهروند را به شکل فزاینده ای کاهش میدهد.
آمارها زنگ خطر را به صدا درآوردهاند؛ روند ابتلا به دیابت در ۳۵ سال گذشته در ایران چهار برابر شده و برآوردها نشان میدهد هماکنون بیش از ۱۰ میلیون ایرانی با این بیماری دستوپنجه نرم میکنند.
در استان اصفهان نیز طبق آخرین آمار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، بین ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت به یکی از انواع دیابت نوع یک یا ۲ مبتلا هستند. فاجعه بزرگتر اینجاست که یکونیم برابر این جمعیت، یعنی افزون بر ۲۰ درصد مردم استان، قند خون بالا دارند و در مرحله «پیشدیابت» قرار گرفتهاند.
ایرنا: ریشه این رشد چهار برابری در چیست و این بیماری چه بار مالی و جسمی به خانوادهها تحمیل میکند؟
عطاری: مصرف شکر در ایران پنج برابر حد استاندارد جهانی است. این آمار تکاندهنده در کنار آلودگی هوا، تغذیه نامناسب، کمتحرکی و استرسهای روزمره، شیوع دیابت را بهشدت تشدید کرده است.
از منظر اقتصادی، هزینه درمان معمول دیابت در جهان دستکم ماهانه حدود ۲۵۰ دلار است که اگر بیمار به مرحله عوارض حاد مانند دیالیز برسد، این هزینه تا ۱۰ برابر جهش میکند.
دیابت تنها چشم، کلیه و قلب را درگیر نمیکند؛ پژوهشهای روز نشان میدهد این بیماری یکی از عوامل اصلی افزایش ابتلا به آلزایمر، پارکینسون و انواع سرطانهاست. بنابراین، سرمایهگذاری برای پیشگیری و آموزش امروز، تنها راه جلوگیری از هزینههای کمرشکن فرداست.
ایرنا: در ماههای اخیر و پس از تغییرات سیاستهای ارزی در بودجه ۱۴۰۵، گزارشهایی از افزایش پرداخت از جیب بیماران دیابتی مطرح شده است؛ چالش اصلی در حوزه دارو و بیمه چیست؟
عطاری: دسترسی پایدار و مقرونبهصرفه به انسولین، دارو و تجهیزات پایش قند خون، حق اساسی بیماران است و نباید قربانی نوسانات اقتصادی شود.
با وجود حفظ ارز ترجیحی ۲۸۵ هزار ریالی برای دارو و ملزومات پزشکی در بودجه ۱۴۰۵، برخی اقلام حیاتی دیابت از جمله انسولین از شمول این ارز خارج شدهاند و تأخیر در تخصیص ارز نیز عرضه انسولینهای قلمی خارجی و سنسورهای پایش مداوم قند خون (CGM) را مختل کرده است.
نتیجه این وضعیت، افزایش پرداخت از جیب بیماران و متأسفانه «ترک درمان» از سوی اقشار ضعیف جامعه است که در نهایت به نابینایی، قطع عضو و دیالیز منجر میشود.
از سوی دیگر، فاصله میان مصوبات روی کاغذ و اجرا در داروخانهها بسیار زیاد است. هیات وزیران در دی ۱۴۰۴ پوشش بیمهای نوار تست قند خون تا ۹۰ عدد در ماه را برای دیابت نوع یک و بارداری تصویب کرد، اما این ۹۰ نوار تنها نیمی از نیاز واقعی یک بیمار دیابت نوع یک است؛ ضمن اینکه سهم پرداخت بیمه هنوز مشخص نشده و زیرساخت نسخهنویسی الکترونیک و تحویل دارو به بیماران دیابتی در داروخانهها نیز فعال نیست.
حمایتهای صندوق بیماریهای خاص و صعبالعلاج هم با واقعیت تورم همخوانی ندارد. این صندوق ماهانه یک میلیون و ۴۰۰ هزار ریال برای ۱۰۰ نوار تست و ۵۰۰ هزار ریال برای سوزن لانست میپردازد، در حالی که قیمت یک بسته نوار تست به سه تا پنج میلیون ریال رسیده است.
ایرنا: مطالبه مشخص مؤسسه خیریه دیابت اصفهان از وزارت بهداشت و نهادهای بیمهگر برای اصلاح این روند چیست؟
عطاری: ما در بیانیهای رسمی و کارشناسی مؤسسه خیریه دیابت اصفهان، هشت مطالبه کلیدی را مطرح کردهایم. نخست، شفافسازی فهرست دقیق داروهای مشمول ارز ترجیحی و دلیل خروج انسولین است.
دوم، هرجا ارز ترجیحی حذف میشود، مابهالتفاوت آن همزمان باید به بیمهها تزریق شود تا هزینه به بیمار منتقل نشود. اجرای کامل و بدون وقفه مصوبه پوشش نوار تست در سامانههای بیمه، بهروزرسانی تعرفههای صندوق بیماریهای صعبالعلاج متناسب با قیمتهای روز، پوشش بیمهای پمپ انسولین و گسترش پوشش سنسورهای پایش قند خون از کودکان به نوجوانان و تمامی مبتلایان دیابت نوع یک از دیگر خواستههای جدی ماست.
همچنین، ایجاد یک ساختار ملی دائمی برای پیگیری دیابت در کمیته ملی بیماریهای غیرواگیر با حضور سازمانهای مردمنهاد و انجمنهای علمی ضروری است. سیاستهای حمایتی زمانی موفقاند که اثرشان در سفره و زندگی روزمره بیماران دیده شود، نه فقط در بخشنامهها.
ایرنا: در سطح مدیریت کلان استان و کشور، خلأ اصلی در مقابله با این بحران را چه میدانید؟
عطاری: خلأ اصلی نبود یک ساختار منسجم و فرماندهی واحد برای مقابله با این بیماری است. یک خیریه به تنهایی نمیتواند بار چنین بحران فراگیری را به دوش بکشد.
ما پیشنهاد تشکیل «ستاد بحران دیابت» در وزارت کشور و استانداریها را دادهایم تا از این طریق، تمام دستگاههای اثرگذار از جمله دانشگاههای علوم پزشکی، سازمانهای بیمهگر، شهرداریها، آموزش و پرورش، اداره کل ورزش و جوانان و خیرین برای پیشگیری و مهار بیماری بسیج شوند.
بنده به عنوان رئیس هیأتمدیره مؤسسه خیریه دیابت اصفهان، نسبت به شتاب فزاینده ابتلا به دیابت در کشور و استان، خلأ ساختارهای منسجم مدیریت این بیماری، چالشهای تأمین ارز و پوشش بیمهای داروهای دیابتی بارها هشدار داده ام و خواستار تشکیل «ستاد بحران دیابت» و بازنگری فوری در سیاستهای حمایتی نظام سلامت هستم.
ایرنا: با توجه به محدودیتهای موجود، خیریه دیابت اصفهان در ۲۷ سال فعالیت خود چه خدماتی به بیماران ارائه داده و چه برنامههایی در دست اجرا دارد؟
عطاری: در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار پرونده فعال در این خیریه ثبت شده که بررسیهای مددکاری نشان میدهد یکسوم آنها نیازمند حمایت مالی و درمانی جدی هستند. سال گذشته بیش از ۶۰ میلیارد ریال کمک نقدی، دارویی و تخفیف خدمات درمانی به بیماران نیازمند ارائه دادیم، اما امکانات فعلی پاسخگوی این حجم از مراجعان نیست.
ما در تلاشیم از درمان عوارض به سمت پیشگیری و خدمات جامع حرکت کنیم. هماکنون کلینیکهای تخصصی غدد، زنان، ارتوپدی، دندانپزشکی و خدمات قلبی شامل نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و تست ورزش در مؤسسه فعال است. برای توسعه این خدمات، احداث زیرساختهای جدید آموزشی، ورزشی و اصلاح سبک زندگی در زمینهای متعلق به مؤسسه در شهر جدید «بهارستان» را در دستور کار داریم.
ایرنا: یکی از معضلات جدی بیماران، زخم پای دیابتی و هزینههای سنگین مراقبت از آن است؛ برای رفع این مشکل چه اقدامی انجام دادهاید؟
عطاری: در این حوزه با یک مانع قانونی مواجهیم؛ پرستاران آموزشدیده مراقبت از زخم در محیط بیمارستان مجاز به انجام پانسمان و مراقبتهای تخصصی هستند، اما ارائه همین خدمات در خارج از بیمارستان با محدودیتهای قانونی روبهروست.
این خلأ باعث میشود بیمار دیابتی برای یک خدمت تخصصی ناچار به پرداخت هزینههای سنگین و رفتوآمدهای دشوار شود. دستگاههای مسوول باید این قوانین را بازنگری کنند تا پرستاران متخصص بتوانند خدمات سرپایی و در منزل ارائه و تنها در صورت نیاز، بیمار را به پزشک ارجاع دهند.
در همین راستا، راهاندازی «دفتر پرستاری» برای ارائه خدمات مراقبتی در منزل را در دست بررسی داریم. علاوه بر این، طراحی سکوی هوشمند «دیاپاد» در هیات مدیره مؤسسه تصویب شده و مراحل اخذ مجوز آن از سازمان نظام پزشکی در حال پیگیری است.
هدف از راهاندازی این سامانه، ارائه مشاوره، راهنمایی و خدمات تخصصی مورد نیاز بیماران، بهویژه افراد درگیر با زخم پای دیابتی است تا بتوانیم با همکاری نظام سلامت و رسانهها، گامی مؤثر در کاهش آلام بیماران برداریم.
به گزارش ایرنا، بر اساس قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل، چهاردهم نوامبر (امسال معادل ۲۳ آبان) توسط این سازمان روز جهانی دیابت اعلام شد و به کوشش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشورمان، از سال ۱۳۹۲، مطابق با روز جهانی دیابت هر سال یک هفته در نیمه دوم آبان به عنوان هفته ملی دیابت اعلام می شود.
