رئیس‌کل بانک مرکزی از آمادگی بانک مرکزی و شبکه بانکی برای تامین مالی بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی خبر داد. حال باید دید این حمایت‌ها در عمل تا چه اندازه می‌تواند به احیای ظرفیت تولید گاز ازدست‌رفته در جنگ کمک کند؟
به گزارش تجارت نیوز، آسیب به زیرساخت‌های صنعت گاز کشور، به‌ویژه پالایشگاه‌های مجتمع گاز پارس جنوبی، ضرورت تامین مالی سریع و هدفمند برای بازسازی ظرفیت‌های تولیدی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در مهرماه اعلام کرده بود که در پی حملات ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ به پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم پارس جنوبی، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز کشور از مدار تولید خارج شد. این میزان معادل حدود یک‌سوم تولید گاز کشور در آن مقطع بود.
گرچه بخشی از ظرفیت آسیب‌دیده از طریق اقدامات عملیاتی و استفاده از ظرفیت‌های موجود در سایر پالایشگاه‌ها به چرخه تولید بازگشته، بازسازی کامل این مجموعه‌ها همچنان به منابع مالی قابل توجه و برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد.
باید دید اعلام آمادگی بانک مرکزی چه تغییری می‌تواند در فرایند بازسازی آسیب‌های جنگی داشته باشد؟
رفع بخشی از محدودیت‌های مالی پروژه‌های بازسازی
اعلام آمادگی رئیس‌کل بانک مرکزی برای تامین مالی مورد نیاز بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی، از منظر اقتصادی و صنعتی اهمیت قابل توجهی دارد. ورود شبکه بانکی به این فرآیند می‌تواند بخشی از محدودیت‌های مالی پروژه‌های بازسازی را برطرف کند و زمینه اجرای سریع‌تر عملیات تعمیر، تامین تجهیزات و راه‌اندازی مجدد واحدهای آسیب‌دیده را فراهم سازد. با توجه به ابعاد آسیب به پالایشگاه‌های گازی، دسترسی به منابع مالی در زمان مناسب، یکی از عوامل تعیین‌کننده در کاهش مدت توقف تولید و جلوگیری از افزایش هزینه‌های بازسازی محسوب می‌شود.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تامین مالی بانکی، کاهش فاصله زمانی میان آغاز عملیات اجرایی و تامین منابع مورد نیاز آن است. بازسازی پالایشگاه‌های گازی مستلزم تامین قطعات تخصصی، تجهیزات فرآیندی، مواد اولیه و پرداخت هزینه‌های اجرایی متعدد است. در صورت تاخیر در تامین نقدینگی، حتی با وجود آمادگی فنی پیمانکاران، روند بازسازی با کندی مواجه خواهد شد.
تسریع در احیای توان گازی خطر نابودی صنایع انرژی‌بر را کاهش می‌دهد
بازگشت ظرفیت‌های تولید گاز به مدار، آثار مستقیمی بر عملکرد صنایع پایین‌دستی دارد. صنایع پتروشیمی، فولاد، سیمان و حتی نیروگاه‌های حرارتی از جمله بخش‌هایی هستند که برای استمرار فعالیت خود به تامین پایدار گاز وابستگی دارند. کاهش ظرفیت فرآورش گاز در پارس جنوبی محدودیت‌هایی در تامین خوراک و انرژی این صنایع ایجاد کرده و بر میزان تولید و هزینه‌های آنها اثر گذاشته است. همچنین باید گفت به دلیل کاهش توان تولید گاز، بسیاری از کارشناسان تاکنون احتمال تشدید محدودیت‌ها ازجمله دورکاری کارمندان، قطعی گاز صنایع، مجازی‌شدن مدارس، کاهش توان تولید برق، افزایش مازوت‌سوزی و … را پیش‌بینی کرده‌اند.
بنابراین، تامین مالی بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده تنها به احیای یک مجموعه صنعتی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند به کاهش فشار بر زنجیره تامین انرژی و بهبود شرایط فعالیت بخش‌های مختلف تولیدی منجر شود.
همچنین باید گفت پالایشگاه‌های گازی از زیرساخت‌های سرمایه‌بر کشور هستند که ایجاد و توسعه آنها به منابع مالی گسترده نیاز داشته است. توقف طولانی‌مدت فعالیت این مجموعه‌ها، علاوه بر کاهش تولید، می‌تواند موجب افزایش هزینه‌های نگهداری و افت بهره‌وری تجهیزات شود. تامین منابع مالی برای بازسازی، امکان احیای دارایی‌های صنعتی موجود را فراهم می‌کند و می‌تواند از تحمیل هزینه‌های بیشتر ناشی از استمرار توقف تولید جلوگیری کند.
نقش بانک مرکزی در ایجاد هماهنگی میان شبکه بانکی و نیازهای مالی پروژه‌های اولویت‌دار صنعتی
نکته دیگر، نقش بانک مرکزی در ایجاد هماهنگی میان شبکه بانکی و نیازهای مالی پروژه‌های اولویت‌دار صنعتی است. در شرایطی که بازسازی زیرساخت‌های انرژی با محدودیت زمانی مواجه است، تامین مالی پروژه‌های دارای اهمیت ملی می‌تواند اثربخشی را افزایش دهد. البته تحقق این هدف مستلزم تعیین دقیق نیازهای مالی، اولویت‌بندی پروژه‌ها، نظارت بر نحوه مصرف تسهیلات و ارتباط مستمر میان بانک‌ها و مجموعه‌های اجرایی است.
در نهایت ورود بانک مرکزی و شبکه بانکی به فرآیند بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی، از منظر اقتصادی اقدامی در راستای تسریع احیای ظرفیت تولید، کاهش هزینه‌های توقف فعالیت، تقویت پیمانکاران داخلی و حمایت از صنایع وابسته به گاز است. با توجه به خروج حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز کشور در مقطع اولیه حملات و بازگشت بخشی از این ظرفیت به چرخه تولید، استمرار تامین مالی هدفمند می‌تواند نقش مهمی در تکمیل روند بازسازی داشته باشد. در این چارچوب، کارکرد شبکه بانکی تنها تامین منابع مالی نیست، بلکه فراهم کردن امکان استمرار عملیات صنعتی و کاهش آثار اقتصادی ناشی از اختلال در زیرساخت‌های حیاتی کشور است.
با این حال، نباید تامین مالی بانکی را برای بازسازی کامل صنعت گاز کافی دانست. احیای ظرفیت‌های آسیب‌دیده، علاوه بر منابع مالی، به فناوری‌های پیشرفته، تجهیزات تخصصی و زمان نیاز دارد. در این میان باید پرسید آیا ظرفیت فنی و مالی داخلی به‌تنهایی برای جبران خسارت‌های واردشده کافی است یا استفاده از سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری‌های فناورانه نیز باید در دستور کار قرار گیرد؟