رشد 94 درصدی فرار پزشکان در کنار نزدیک شدن پزشکان به سن بازنشستگی نظام سلامت را تهدید میکند.
به گزارش گروه بین‌الملل تسنیم؛ وضعیت سیستم بهداشت و درمان در فلسطین اشغالی آرام آرام وارد مرحله بحرانی می‌شود. این رژیم اکنون در حوزه پزشکی با دو پدیده رو به گسترش مواجه است: مهاجرت پزشکان و دیگری نزدیک شدن به سن بازنشستگی پزشکان حاضر بدون آنکه جایگزین مناسبی برای آنها وجود داشته باشد. این دو مسئله در مجموع منجر به کمبود روزافزون پزشک به ویژه در مناطق حاشیه‌ای، طولانی شدن نوبت ویزیت و از دست رفتن فرصت طلایی درمان شده است، موضوعی که می‌تواند روی نظر صهیونیست‌ها برای مهاجرت به اراضی اشغالی و یا ادامه زندگی در آنجا اثر منفی بگذارد.
مهاجرت پزشکان صهیونیست به خارج از فلسطین اشغالی
مهاجرت پزشکان از سرزمین‌های اشغالی در سه سال گذشته به حدی افزایش یافته که نگرانی‌های جدی در مورد آسیب به تاب‌آوری این رژیم به وجود آورده است. براساس مطالعه جدیدی که دانشگاه تل‌آویو و براساس داده‌های دفتر مرکزی آمار (CBS) صورت گرفته، بین سال‌های 2023 تا 2025، تعداد 1369 پزشک برای مدت حداقل یک سال اسرائیل را ترک کردند. این یک جهش 94 درصدی در مقایسه با مدت مشابه یک دهه پیش است: زیرا بین سال‌های 2013 تا 2015، تنها 705 پزشک فلسطین اشغالی را ترک کرده بودند.
طبق این مطالعه، 419 پزشک در سال 2023 و تعداد 530 پزشک در سال 2024 که سال اوج مهاجرت بود، و 420 پزشک در سال 2025 اراضی اشغالی را ترک کردند. این رقم به معنای آن است که یک بیمارستان بزرگ تمام پزشکانش را از دست داده باشد. برای درک بهتر این وضعیت می توان گفت مرکز پزشکی شیبا حدود 2000 پزشک، بیمارستان شَعَرِی تسِدِک حدود 1000 پزشک، بیمارستان سوروکا حدود 900 پزشک، بیمارستان آصف هروفه (اسحاق شامیر) حدود 630 پزشک را در حال حاضر در استخدام دارد. نکته مهم آنکه بخش قابل توجهی از این افراد، پیشکسوتان و افراد باتجربه هستند، که جایگزینی آنها سخت‌ترین کار است.
داده‌ها نشان می‌دهد بین سال‌های 2023 تا 2025، پزشکان باسابقه 45 سال به بالا، حدود 20 درصد از کل کسانی را که فلسطین اشغالی را ترک می‌کنند تشکیل می‌دهند: یک نفر از هر پنج نفر. در دهه قبل، نرخ آنها تنها 14 درصد، یعنی یک نفر از هر هفت نفر بود.
تشدید روند مهاجرت پزشکان با سابقه اسرائیلی
تفاوت بیشتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. از آنجایی که تعداد کل پزشکانی که از این حرفه خارج شده‌اند نیز تقریباً دو برابر شده، افزایش ترک شغل پزشکان باسابقه بیشتر است. اگر در دهه گذشته حدود یکصد پزشک باسابقه از این حرفه خارج شده بودند، در سه سال گذشته حدود 270 پزشک از این حرفه خارج شده‌اند. این بدان معناست که بسیاری از کسانی که امروز از این حرفه خارج می‌شوند، کارآموزان جوانی نیستند که در ابتدای دوران حرفه‌ای خود هستند، بلکه پزشکانی هستند که دوره کارآموزی خود را به پایان رسانده‌اند و در اوج دوران حرفه‌ای خود هستند. مجموع این شرایط باعث می‌شود خدمات پزشکی که اسرائیلی‌ها دریافت می‌کنند کیفیت کمتری پیدا کند و به توانایی آموزش پزشکان جدید نیز آسیب برساند.
در این رابطه محققان تأکید دارند این روندی با اثر گلوله برفی است، که در آن یک شوک سیاسی، اقتصادی یا امنیتی دیگر، یک مکانیسم بازخورد را شعله‌ور میکند. هر فردی که سرزمین‌های اشغالی را ترک میکند انگیزه همکارانش را برای پیروی از این روند افزایش می‌دهد.
طبق بررسی همین تیم تحقیقاتی در دو سال 2023 و 2024، حدود یکصد هزار نفر از دارندگان مدرک دکترا، مهندسان، دانشگاهیان و افراد با درآمد بالا و البته پزشکان، از فلسطین اشغالی خارج شدند و در عین حال تعداد بازگشت‌کنندگان نیز کاهش یافته است. محققان خاطرنشان کردند ترکیبی از خروج بیشتر افراد و بازگشت کمتر افراد، چیزی است که فرار سرمایه انسانی اسرائیل را تشدید میکند.[1]
بحران نیروی انسانی در بخش درمانی
براساس گزارش وزارت دارایی اسرائیل، حدود یک چهارم (24 درصد) از پزشکان شاغل در بیمارستان‌های دولتی در حال حاضر به سن بازنشستگی نزدیک می‌شوند. این رقم برای متخصصان 48 درصد، در جراحی کودکان 36 درصد، در طب سالمندان 34 درصد و در انکولوژی 28 درصد است.
طبق گزارش نیروی انسانی مشاغل بهداشتی، در سال 2023، یک چهارم از کل پزشکان اسرائیل، تقریباً 11800 نفر، از سن بازنشستگی گذشته بودند. این رقم در بین پزشکان متخصص نیز مشابه است.
انتظار می‌رود این کمبود در سال‌های آینده بدتر شود. بنا به گزارشی که وبسایت «واینت» منتشر کرده است. در حال حاضر در اسرائیل کمبود چند صد متخصص مغز و اعصاب وجود دارد و در عین حال، جذب کارآموزان جوان نیز با مشکل مواجه است که بخشی از آن به دلیل حقوق نسبتاً پایین است. این کمبود، بر درمان بیماران تأثیر می‌گذارد. به عنوان مثال، در سال‌های اخیر، داروهای جدیدی برای آلزایمر وجود داشته است، اما همه بیماران نمی‌توانند آنها را دریافت کنند، نه تنها به دلیل قیمت، بلکه به این دلیل که متخصصان کافی وجود ندارند که بدانند برای انجام تحقیقات، تشخیص و نظارت بر بیمار چه چیزی لازم است.
این مسئله به ویژه زمانی قابل توجه است که متخصصان باتجربه در رشته‌های تخصصی که در حال حاضر کمبود متخصص وجود دارد، مانند صرع، بازنشسته می‌شوند. از سویی کمبود متخصصان طب سالمندان با افزایش سن جمعیت، بدتر هم می‌شود. تعداد پزشکان جدیدی که وارد سیستم می‌شوند برای برآوردن نیازها کافی نیست، بنابراین تقاضا برای افراد مسن‌تر و باتجربه‌تر وجود دارد.
براین اساس از نگاه متخصصان، بحران بازنشستگی پزشکان مسئله‌ای حیاتی است که هسته اصلی تاب‌آوری نظام سلامت را تحت تأثیر قرار می‌دهد. یکی از ریشه‌های این بحران، پیر شدن نیروی کار پزشکی است که در دهه 1990 به فلسطین اشغالی مهاجرت کردند. اسرائیل به مدت سه دهه از ورود گسترده پزشکان از اتحاد جماهیر شوروی سابق، حدود 10 هزار پزشک، بهره‌مند شد و اکنون همه آنها به سن بازنشستگی می‌رسند.
این شرایط در مناطق حاشیه‌ای حتی جدی‌تر است. میزان پزشکان مسن‌تر در بخشهای حاشیه‌ای حتی از میانگین ملی نیز بالاتر است. بازنشستگی گسترده، شمال و جنوب را بیش از همه و به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد و نابرابری‌های بهداشتی را تشدید خواهد کرد. در پزشکی خانواده، پزشکی داخلی و روانپزشکی، میزان پزشکان مسن در مناطق حاشیه‌ای زیاد است و بازنشستگی آنها می‌تواند منجر به تعطیلی کلینیک‌ها و افزایش زمان انتظار شود، که در حال حاضر در نقب و الجلیل در مقایسه با نقاط مرکزی به طور قابل توجهی طولانی‌تر است. نکته مهم آنکه بنا به گزارش‌ها سال‌هاست که هیچ برنامه‌ریزی استراتژیک جامع و بلند مدتی در وزارت بهداشت اسرائیل برای حل این مشکل وجود نداشته است.[2]
پانوشت:
[1]. https://www.ynet.co.il/health/article/rj86iyb00fe
[2] . https://www.ynet.co.il/health/article/s1msr8yfzg