مهدی حاجی‌وند، کارشناس اقتصاد ورزش- در بازار یادگاری‌های ورزشی، اصالت، اهمیت رویداد، کمیابی و سابقه معاملات عواملی هستند که می‌توانند ارزش یک شیء را از چند ده دلار به میلیون‌ها دلار برسانند.
به گزارش تجارت نیوز، در اقتصاد ورزش، ارزش‌گذاری یادگاری‌ها یکی از حلقه‌های مهم زنجیره خریدوفروش دارایی‌های کلکسیونی است. در این بازار، قیمت کالا فقط بر اساس هزینه تولید یا قدمت آن تعیین نمی‌شود؛ بلکه ترکیبی از ویژگی‌های مادی، اعتبار تاریخی و میزان تقاضای خریداران، ارزش نهایی را شکل می‌دهد. برای مثال، دو پیراهن با نام یک ورزشکار ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند، اما یکی از آنها در مسابقه‌ای تاریخی استفاده شده باشد و دیگری محصولی تجاری با امضای همان ورزشکار باشد. تفاوت در سابقه استفاده، اسناد مالکیت و ارتباط با یک رویداد مشخص می‌تواند فاصله قابل توجهی میان ارزش این دو کالا ایجاد کند.
به همین دلیل، ارزیابی حرفه‌ای یادگاری‌های ورزشی باید از پاسخ به سه پرسش آغاز شود: کالا دقیقا چیست؟ چه شواهدی برای اثبات اصالت و سابقه آن وجود دارد؟ و خریداران برای کالایی با این مشخصات چه مبلغی پرداخت کرده‌اند؟
5 عامل اصلی در قیمت‌گذاری
۱. اصالت و سابقه مالکیت
اصالت یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت است. امضای واقعی، استفاده‌شدن کالا در مسابقه یا ارتباط آن با یک رویداد مشخص باید تا حد امکان با مدارک معتبر اثبات شود. تصاویر مسابقه، اسناد خرید، گواهی کارشناسی و سابقه مالکیت می‌توانند در این فرایند موثر باشند. به عنوان مثال، شرکت آمریکایی Professional Sports Authenticator یا PSA از روش‌های تخصصی برای بررسی امضاها استفاده می‌کند؛ از جمله تحلیل ساختار امضا، بررسی جوهر و مقایسه با نمونه‌های معتبر. این شرکت همچنین برای برخی اقلام، امکان بررسی شماره گواهی و سوابق ثبت‌شده را فراهم کرده است. در این میان، نکته مهم آن است که گواهی اصالت امضا لزوماً ثابت نمی‌کند که شیء در یک مسابقه خاص استفاده شده است. اثبات این ادعا به شواهد جداگانه نیاز دارد.
۲. اهمیت تاریخی رویداد
ارتباط یک یادگاری با قهرمانی جهان، رکوردشکنی، مسابقه خداحافظی یا لحظه‌ای ماندگار می‌تواند تقاضا برای آن را افزایش دهد. با این حال، اهمیت تاریخی باید در کنار اسناد معتبر و تقاضای واقعی بازار بررسی شود؛ صرف ادعای فروشنده برای ایجاد ارزش بیشتر کافی نیست. نمونه شاخص، پیراهن بیب روث، اسطوره بیسبال آمریکا است که در اوت ۲۰۲۴ به قیمت ۲۴.۱۲ میلیون دلار فروخته شد. این پیراهن با مسابقه فینال جهانی سال ۱۹۳۲ و یکی از مشهورترین لحظات تاریخ بیسبال ارتباط داشت. این معامله نشان داد که ترکیب اهمیت تاریخی و شواهد مرتبط با یک رویداد می‌تواند ارزش یک یادگاری را به سطحی استثنایی برساند.
۳. کمیابی و میزان عرضه
هرچه تعداد نمونه‌های موجود از یک یادگاری کمتر باشد، امکان شکل‌گیری رقابت میان مجموعه‌داران بیشتر می‌شود؛ البته کمیابی به‌تنهایی تضمین‌کننده قیمت بالا نیست. کالایی ممکن است بسیار کمیاب باشد، اما اگر خریداران علاقه‌ای به آن نداشته باشند، ارزش معاملاتی محدودی خواهد داشت. در مقابل، کارت کلکسیونی یک ورزشکار مشهور که در تعداد محدودی تولید شده و نمونه‌های سالم آن اندک است، ممکن است به دلیل هم‌زمانی کمیابی و تقاضای بالا با قیمت قابل توجهی معامله شود.
۴. وضعیت فیزیکی و کیفیت نگهداری
پارگی، لکه، تغییر رنگ، آسیب ناشی از رطوبت یا دست‌کاری می‌تواند بر ارزش بسیاری از یادگاری‌ها اثر بگذارد. البته در برخی موارد، آثار طبیعی استفاده‌شدن یک شیء در مسابقه بخشی از سابقه آن محسوب می‌شود؛ بنابراین، معیار ارزیابی یک پیراهن تاریخی الزاماً با معیار ارزیابی یک کارت کلکسیونی یکسان نیست. در بازار کارت‌های ورزشی، شرکت PSA استانداردهای مشخصی برای ارزیابی کیفیت، از جمله گوشه‌ها، سطح، تمرکز تصویر و آثار آسیب، منتشر کرده است. این استانداردها نشان می‌دهند که درجه‌بندی کیفیت می‌تواند در مقایسه و قیمت‌گذاری اقلام هم‌رده نقش داشته باشد.
۵. شهرت ورزشکار و تقاضای بازار
شهرت جهانی یک ورزشکار، سابقه افتخارات، محبوبیت میان هواداران و ارتباط او با یک تیم یا دوره تاریخی می‌تواند بر تقاضا اثر بگذارد. با این حال، محبوبیت به‌تنهایی برای تعیین قیمت کافی نیست. بازار باید نشان دهد که خریداران حاضرند برای آن کالا چه مبلغی بپردازند. به همین دلیل، قیمت نهایی معاملات مشابه معمولا اطلاعات مفیدتری از قیمت‌های پیشنهادی فروشندگان فراهم می‌کند.
تفاوت قیمت پیشنهادی، ارزش کارشناسی و قیمت معامله
در ارزش‌گذاری یادگاری‌های ورزشی باید میان سه مفهوم تمایز قائل شد. قیمت پیشنهادی، مبلغی است که فروشنده برای کالا درخواست می‌کند؛ این مبلغ ممکن است بالاتر یا پایین‌تر از ارزش قابل تحقق در بازار باشد. ارزش کارشناسی، برآوردی مبتنی بر شواهدی مانند اصالت، وضعیت کالا و معاملات مشابه است. این برآورد نیز به کیفیت اطلاعات و روش ارزیابی وابسته است.
قیمت معامله، مبلغی است که خریدار واقعا پرداخت می‌کند. برای تحلیل بازار، بهتر است قیمت نهایی چند معامله قابل مقایسه بررسی شود و مشخص باشد که هزینه‌های جانبی و کارمزدها در رقم اعلام‌شده لحاظ شده‌اند یا خیر. حتی قیمت نهایی یک حراج نیز لزوما معادل مبلغ خالص دریافتی فروشنده نیست؛ زیرا ممکن است هزینه‌های دیگری به معامله تعلق بگیرد.
چگونه می‌توان یک نظام ارزش‌گذاری در ایران ایجاد کرد؟
توسعه بازار یادگاری‌های ورزشی در ایران به ایجاد زیرساخت‌های کارشناسی و اطلاعاتی نیاز دارد. نخستین اقدام می‌تواند تدوین چارچوبی برای ثبت مشخصات کالا، مدارک مالکیت، تصاویر، سوابق نگهداری و شواهد ارتباط آن با مسابقات باشد. در گام بعد، لازم است کارشناسان مستقل و متخصصان رشته‌های مختلف ورزشی در فرایند ارزیابی مشارکت کنند. ویژگی‌های یک مدال المپیک، پیراهن مسابقه فوتبال، دستکش بوکس و کارت کلکسیونی متفاوت است و نمی‌توان همه آنها را با یک معیار واحد قیمت‌گذاری کرد.
همچنین ایجاد پایگاه اطلاعاتی معاملات، انتشار قیمت‌های نهایی حراج‌ها و ثبت روش کارشناسی می‌تواند به افزایش شفافیت کمک کند. همکاری موزه‌های ورزشی، فدراسیون‌ها، باشگاه‌ها، مجموعه‌داران و برگزارکنندگان حراجی در این زمینه اهمیت دارد. برای آغاز، می‌توان یک طرح آزمایشی با تعداد محدودی از یادگاری‌های مستند و متعلق به چند رشته ورزشی اجرا کرد. در این طرح، هر کالا شناسنامه مشخصی داشته باشد و ارزش کارشناسی آن با قیمت نهایی فروش مقایسه شود. نتایج چنین برنامه‌ای به‌تدریج اطلاعات لازم برای تدوین معیارهای متناسب با بازار ایران را فراهم می‌کند.
ارزش‌گذاری به معنای تضمین سود نیست
افزایش قیمت یک یادگاری در گذشته، تضمینی برای افزایش ارزش آن در آینده نیست. تغییر سلیقه مجموعه‌داران، کاهش تقاضا، دشواری فروش مجدد، هزینه نگهداری، بیمه و کارمزد حراجی‌ها می‌توانند بازده واقعی را تحت تأثیر قرار دهند. ازاین‌رو، ارزش‌گذاری باید با هدف ایجاد شفافیت و شناخت بهتر بازار انجام شود، نه صرفاً برای توجیه قیمت‌های بالا یا معرفی هر یادگاری به‌عنوان یک فرصت سرمایه‌گذاری.
در نهایت، ارزش اقتصادی یادگاری‌های ورزشی زمانی قابل دفاع است که میان اصالت، اهمیت تاریخی و تقاضای واقعی پیوند برقرار شود. ایجاد نظامی شفاف برای کارشناسی و ثبت معاملات، علاوه بر حمایت از خریداران و فروشندگان، می‌تواند یکی از زیرساخت‌های ضروری توسعه اقتصاد یادگاری‌های ورزشی در ایران باشد.
گزارش‌های بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.