به گزارش خبرگزاری حوزه، تأکید بر سبک زندگی مؤمنانه در عصر پرشتابی که یکی از مشخصات بارز و مهم آن، حضور پررنگ و معنادار افراد جامعه بر بستر فضای مجازی است، به هیچ وجه به معنای فرار از فناوری نیست، چه آن که زندگی توأم با فناوری و بهره‌گیری از تکنولوژی رسانه‌ایِ نوین یکی از اقتضائات زیستِ امروز ماست.
در واقع تأکید بر این نکته به معنای لزوم حاکم بودن انسان بر فناوری است، چه آن که انسانِ مؤمن پیش از هر چیز باید بتواند انتخاب کند چه چیزی را ببیند، چه چیزی را منتشر کند، چه زمانی آنلاین باشد و چه زمانی تلفن همراه یا دسترسی به رسانه نوین ارتباطی را کنار بگذارد.
بر همین اساس باید گفت که فضای مجازی نه لزوماً دشمن ایمان است و نه تضمین‌کننده رشد و آگاهی و تعالی، چرا که نتیجه حضور خود ما در این فضا تا حدود زیادی به نوع انتخاب‌ها و شیوه استفاده ما بستگی دارد.
به دیگر سخن و از باب مثال؛ همان تلفن همراهی که می‌تواند ساعت‌ها انسان را در قالب محتوای کم‌ارزش و گاه ضدارزش، سرگرم سازد، همزمان می‌تواند وسیله‌ای برای مطالعه، آموزش، ارتباط با خویشاوندان، کمک به دیگران و حتی راه دسترسی به معارف دینی باشد یا همان شبکه اجتماعی که امکان انتشار شایعه و توهین را فراهم نموده، خودش می‌تواند در بُعد کارکرد مؤثر و مفید به بستری برای دعوت به اخلاق، همدلی و انجام فعالیت های خیرخواهانه تبدیل شود.
معیاری برای سنجش فرصت یا تهدید بودن فضای مجازی
حجت الاسلام حبیب بابایی، فعال فرهنگی و پژوهشگر حوزوی می‌گوید: به عقیده بنده، مهم‌ترین معیار برای سنجش حضور ما در فضای مجازی باید توجه به این نکته کلیدی باشد که پس از ساعت‌ها و روزها استفاده از آن، ببینیم چه چیزی در وجود ما تقویت شده است: آگاهی یا سردرگمی؟ آرامش یا اضطراب؟ ارتباط یا تنهایی؟ اخلاق یا پرخاشگری؟ شکرگزاری یا حسرت؟
وی همچنین می‌افزاید: بر این اساس اگر فضای مجازی به ابزاری برای رشد دانش، تقویت روابط انسانی، انجام کار خیر و تعمیق معنویت تبدیل شود، می‌تواند یکی از فرصت‌های بزرگ زندگی امروز باشد؛ اما اگر اختیار زمان، ذهن و احساسات انسان را در دست بگیرد، همان فرصت می‌تواند به یک چالش جدی تبدیل شود.
فضای مجازی جدای از زندگی واقعی نیست
این فعال فرهنگی ادامه می‌دهد: به هر صورت باید قبول کنیم که امروزه فضای مجازی از یک ابزار جانبی به بخشی تفکیک‌ناپذیری از زندگی روزمره و عادی ما تبدیل شده است، کما این که بسیاری از افراد از اولین ساعات و بلکه دقایق بیدار شدن از خواب تا لحظات پایانی شب با تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها، وب‌سایت‌ها و انواع خدمات اینترنتی در ارتباط هستند و خرید، آموزش، ارتباط با دوستان و خویشاوندان، مطالعه اخبار، سرگرمی، انجام امور بانکی، فعالیت‌های فرهنگی و حتی بخشی از ارتباطات دینی و معنوی آنها در چنین بستری رخ می‌دهد.
وی همچنین می‌افزاید: طبعاً در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان فضای مجازی را جهانی جدا از زندگی واقعی برشمرد چه آن که رفتار انسان در این محیط نیز بخشی از سبک زندگی او محسوب می‌شود. اگر سبک زندگی مؤمنانه را مجموعه‌ای از باورها، انتخاب‌ها و رفتارهایی بدانیم که بر اساس ایمان به خدا، مسئولیت‌پذیری اخلاقی، رعایت حقوق دیگران، حفظ کرامت انسانی و توجه به رشد معنوی شکل می‌گیرد، حضور در فضای مجازی نیز نمی‌تواند از این اصول جدا باشد.
حجت الاسلام بابایی بیان‌می‌دارد: در واقع از مهم ترین شاخصه های زیست مؤمنانه در فضای مجازی، بهره‌مندی آگاهانه، هدفمند و اخلاقی از امکاناتی است که فناوری نوین رسانه‌ای در اختیار بشر قرار داده است.
فضای مجازی؛ فرصتی ارزشمند برای کسب معرفت
دکتر سیده فاطمه سیدمدلل‌کار، مدرس دانشگاه نیز با اشاره به این‌که در دنیای امروز یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اینترنت و فضای مجازی، ناظر به دسترسی گسترده و سریع به منابع علمی و دینی است، می‌گوید: در گذشته دسترسی به بعضی از کتاب‌ها، سخنرانی‌ها، کلاس‌های آموزشی و استادان برجسته برای همه مردم چندان راحت نبود و حال آن‌که امروزه بخش قابل توجهی از این منابع تنها با چند جست‌وجوی ساده در اختیار کاربران قرار می‌گیرد.
وی می‌افزاید: یک فرد علاقه‌مند می‌تواند در هر ساعت از شبانه‌روز به تلاوت قرآن گوش فراداده و همچنین ترجمه و تفسیر آیات را مطالعه نماید، علاوه بر این سخنرانی‌های دینی ببیند، درباره احکام و مسائل اعتقادی تحقیق کند یا در دوره‌های مجازی آموزشی شرکت کند، ضمن آن که بسیاری از کتابخانه‌ها و مراکز علمی، آثار ارزشمند خود را به‌صورت دیجیتال منتشر کرده‌اند. خود همین دسترسی وسیع و گسترده می‌تواند فرصت بزرگی برای افزایش معرفت دینی در وجود فرد باشد. مهم آن است که شاهد حضور فعال، هوشمندانه و در عین حال متعهدانه فرد بر بستر فضای مجازی باشیم.
توسعه هدفمند ارتباطات دینی و اجتماعی
سیدمدلل‌کار همچنین تأکید می‌کند: شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی همچنین می‌تواند به‌سان امکان تازه‌ای برای شکل‌گیری و یا توسعه تعاملات و ارتباطات فرهنگی و دینی قلمداد شود، کما این که بسیاری از افراد به واسطه همین شبکه‌ها با جلسات مذهبی، برنامه‌های فرهنگی، فعالیت‌های خیریه و پویش‌های اجتماعی آشنا می‌شوند. به اعتقاد بنده اطلاع‌رسانی در خصوص یک مراسم دینی و معنوی، جمع‌آوری کمک برای خانواده های نیازمند و معسر، معرفی و تبلیغ کتب ارزشمند، انتشار یک سخن اخلاقی یا حتی ارسال پیامی امیدبخش برای دوستی که در شرایط دشواری قرار دارد، نمونه‌هایی ساده از ظرفیت‌های مثبت و مطلوب فضای مجازی هستند که نباید از این امکان خوب غافل شد.
وی یادآور می شود: از سوی دیگر باید توجه داشت که اساساً انجام کار خیر در زمانه ما و در عصر فضای مجازی لزوماً به فعالیت‌های بزرگ و سازمان‌یافته منحصر نمی‌شود، بلکه گاهی انتشار یک محتوای مفید، پاسخ محترمانه و قانع کننده به یک سؤال، معرفی یک منبع معتبر یا جلوگیری از انتشار یک خبر نادرست نیز می‌تواند مصداق مسئولیت اخلاقی باشد.
فرصتی قابل توجه برای دعوت به خوبی‌ها
مدرس حوزه و دانشگاه همچنین ابراز می‌دارد: سابقاً این طور بود که انتقال یک پیام فرهنگی به بخش قابل توجهی از اعضای جامعه نیاز به امکانات گسترده‌ای داشت، اما امروز هر کاربر شبکه اجتماعی می‌تواند خود به تولیدکننده و منتشرکننده محتوا تبدیل شود و لذا همین مؤلفه، فرصت مهمی برای دعوت به ارزش‌های اخلاقی و انسانی پدید آورده است. یک نوشته کوتاه درباره احترام به والدین، کلیپی درباره کمک به نیازمندان، معرفی یک کتاب، امر به معروف و نهی از منکر، آموزش یک مهارت مفید یا انتشار تجربه‌ای الهام‌بخش ممکن است بر زندگی تعداد قابل توجهی از مخاطبان فضای مجازی تأثیرگذار باشد و لذا از دیگر ویژگی های زیست مؤمنانه در فضای مجازی، هوشمندی در بهره‌گیری از همین فرصت‌های به ظاهر ساده اما به غایت مهم و کلیدی است.
گزارش: سید محمدمهدی موسوی