چین بیلبوردهای شهر را به دانشمندان سپرد؛ پایان سلطه سلبریتی ها؟

چین در اقدامی متفاوت، برخی بیلبوردها و نمایشگرهای شهری را به معرفی دانشمندان برجسته اختصاص داده است؛ ابتکاری که بحث تازه ای درباره شهرت و ارزش علم ایجاد کرده است.

عصر ایران - تصور کنید در یکی از شلوغ ترین خیابان های شهر، به جای تصویر یک بازیگر مشهور، خواننده محبوب یا تبلیغ یک گوشی گران قیمت، چهره دانشمندی را ببینید که زندگی میلیون ها نفر را تغییر داده است. این صحنه در ماه های اخیر در چندین شهر چین به واقعیت تبدیل شده است؛ جایی که بیلبوردهای بزرگ، نمایشگرهای مراکز خرید و حتی فضاهای تبلیغاتی ایستگاه های مترو به چهره و دستاوردهای دانشمندان اختصاص پیدا کرده اند.

این کارزار که در تابستان 2026 آغاز شد و در ماه های بعد گسترش یافت، توجه کاربران شبکه های اجتماعی در چین و کشورهای دیگر را به خود جلب کرده است. در این نمایشگرها، به جای تبلیغ محصولات تجاری، تصاویری از دانشمندانی دیده می شود که در توسعه برنامه فضایی، پیشرفت پزشکی، افزایش تولید محصولات کشاورزی و فناوری های راهبردی چین نقش داشته اند.

اما چرا چین تصمیم گرفته است بخشی از گران ترین فضاهای تبلیغاتی شهرهایش را به دانشمندان اختصاص دهد؟ آیا این اقدام صرفا بزرگداشتی برای چهره های علمی است یا تلاشی برای تغییر الگوهای شهرت و تشویق نسل جوان به دنبال کردن علم؟

این روند ابتدا در استان شاندونگ مورد توجه قرار گرفت. در ماه اوت 2026، تصاویر دانشمندان برجسته روی تابلوهای تبلیغاتی مراکز تجاری ظاهر شدند و به تدریج شهرهای دیگری نیز به این جریان پیوستند.

در شهرهایی مانند هزه، هفئی، ژنگژو و هانگژو، تصاویر دانشمندان در مراکز خرید و فضاهای پرتردد شهری به نمایش درآمدند. در چونگ چینگ نیز نمایشگرهای بزرگ مناطق تجاری، از جمله محدوده مشهور جیه فانگ بی، میزبان تصاویر و ویدئوهایی درباره دانشمندان چینی شدند. ایستگاه های مترو در ژنگژو نیز از دیگر مکان هایی بودند که این کارزار در آن ها دیده شد.

در یکی از نمونه های چشمگیر، یک نمایشگر تبلیغاتی با مساحتی نزدیک به هزار مترمربع در چونگ چینگ به نمایش تصاویر دانشمندان اختصاص یافت. در تصاویر منتشر شده از این کارزار، چهره هایی مانند چیان شوسن، دنگ جیاشیان و هوانگ شوهوا دیده می شوند.

این فضاها به طور معمول برای تبلیغ برندها، محصولات مصرفی و چهره های مشهور استفاده می شوند؛ اما در این طرح، برخی کسب و کارها و مراکز تجاری جایگاه های تبلیغاتی خود را به پیام های عمومی درباره دستاوردهای علمی اختصاص داده اند.

نکته مهم این است که با یک ممنوعیت سراسری برای تبلیغات تجاری رو به رو نیستیم. گزارش ها از مشارکت مراکز تجاری و اختصاص داوطلبانه برخی جایگاه های تبلیغاتی به این کارزار حکایت دارند. هدف اعلام شده نیز بزرگداشت دانشمندان و ترویج روحیه علمی است.

انتخاب چهره ها تصادفی نیست. بسیاری از آن ها در پروژه هایی نقش داشته اند که به توسعه فناوری، امنیت غذایی، پزشکی و توان علمی چین کمک کرده اند.

چن شیسن (Qian Xuesen) از دانشمندانی بود که در شکل گیری برنامه موشکی و فضایی چین نقش مهمی داشت. او در توسعه فناوری های موشکی این کشور تاثیرگذار بود و نامش با تلاش چین برای دستیابی به توانمندی مستقل در حوزه هوافضا گره خورده است.

دنگ جیاشیان (Deng Jiaxian) از چهره های کلیدی برنامه تسلیحات هسته ای چین بود. فعالیت های او در توسعه توان هسته ای این کشور نقش داشت و به همین دلیل، در روایت رسمی چین از دانشمندانی قرار می گیرد که برای پیشرفت علمی و راهبردی کشور تلاش کردند.

تو یویو (Tu Youyou) داروشناس چینی است که پژوهش هایش به کشف آرتمیسینین، ترکیبی مهم در درمان مالاریا، کمک کرد. او در سال 2015 جایزه نوبل فیزیولوژی را دریافت کرد. اهمیت کار او تنها به چین محدود نمی شود؛ داروهای مبتنی بر آرتمیسینین نقشی مهم در درمان مالاریا در نقاط مختلف جهان دارند.

یوان لونگ پینگ (Yuan Longping) به دلیل فعالیت هایش در توسعه برنج هیبریدی شهرت دارد و در چین از او با عنوان «پدر برنج هیبریدی» یاد می شود. پژوهش های او در افزایش عملکرد محصول برنج اهمیت داشتند؛ موضوعی که با امنیت غذایی و تامین غذای جمعیت گسترده چین ارتباط مستقیم دارد.

هوانگ شوهوا (Huang Xuhua) از طراحان برجسته زیردریایی هسته ای چین بود. حضور او در این کارزار نشان می دهد که دامنه چهره های مورد تجلیل تنها به پزشکی، کشاورزی و اکتشافات علمی محدود نیست و مهندسی و فناوری های راهبردی را نیز در بر می گیرد.

در برخی نمایشگرها نام نان رندونگ (Nan Rendong)، اخترشناس رادیویی چینی و از چهره های اصلی پروژه تلسکوپ رادیویی فست (FAST)، نیز دیده شده است.

وجه مشترک این افراد، نقش آن ها در پروژه هایی است که آثارشان از محیط دانشگاه و آزمایشگاه فراتر رفته و به بخش هایی از زندگی عمومی، توسعه فناوری یا توانمندی های ملی ارتباط پیدا کرده است.

در دنیایی که شهرت اغلب با تعداد دنبال کنندگان شبکه های اجتماعی، حضور در رسانه ها و ارزش تجاری یک چهره سنجیده می شود، نمایش تصاویر دانشمندان روی بیلبوردهای بزرگ می تواند پیام متفاوتی داشته باشد: کسانی که دانش تولید می کنند و مشکلات واقعی را حل می کنند نیز شایسته دیده شدن هستند.

به عنوان نمونه، یک کودک ممکن است هر روز در مسیر مدرسه یا هنگام عبور از یک مرکز خرید، تصویر دانشمندی را ببیند که در ساخت موشک، توسعه یک داروی مهم یا افزایش تولید محصولات غذایی نقش داشته است. اگر در کنار تصویر او، توضیحی کوتاه درباره دستاوردهایش قرار بگیرد، یک فضای تبلیغاتی معمولی می تواند به فرصتی برای آشنایی با علم و تاریخ فناوری تبدیل شود.

این یکی از دلایلی است که طرفداران این طرح بر آن تاکید می کنند. از نگاه آن ها، بزرگداشت دانشمندان در فضای عمومی می تواند الگوهای تازه ای برای نسل جوان ایجاد کند و نشان دهد که موفقیت تنها به شهرت رسانه ای یا ثروت وابسته نیست.

البته نمی توان صرفا با مشاهده این بیلبوردها نتیجه گرفت که نگرش جوانان چین به علم تغییر کرده یا این کارزار حتما دانشمندان بیشتری تربیت خواهد کرد. برای سنجش چنین اثری، به بررسی های بلندمدت و داده های معتبر نیاز است. با این وجود، این اقدام دست کم تلاش می کند علم را از محیط های تخصصی خارج کند و آن را به بخشی از چشم انداز روزمره شهروندان تبدیل سازد.

این پدیده در عین جذابیت، بعد فرهنگی و سیاسی نیز دارد. در چین، پیشرفت علمی و فناوری از سال ها پیش یکی از موضوعات مهم در روایت رسمی توسعه کشور بوده است. معرفی دانشمندان به عنوان قهرمانان ملی، افزون بر بزرگداشت تلاش های علمی، با تاکید بر خودکفایی فناوری، پیشرفت اقتصادی و خدمت به کشور نیز ارتباط دارد.

به همین دلیل، برخی تحلیلگران این بیلبوردها را فراتر از یک اقدام تبلیغاتی ساده می دانند. از این منظر، تصاویر دانشمندان می توانند هم زمان دو پیام داشته باشند: ارزشمند بودن علم و اهمیت دستاوردهای علمی در پیشرفت ملی.

این موضوع با سابقه استفاده گسترده از تصاویر عمومی در تاریخ چین نیز ارتباط دارد. در دوره انقلاب فرهنگی، از سال 1966 تا 1976، پوسترها و تصاویر سیاسی در خیابان ها، محل های کار و مدارس حضور گسترده ای داشتند. با این وجود، یکسان دانستن کارزار کنونی با تبلیغات سیاسی آن دوره، بدون توجه به تفاوت اهداف و زمینه های تاریخی، ساده سازی موضوع خواهد بود.

از سوی دیگر، اختصاص بیلبورد به یک دانشمند لزوما به معنای جایگزینی فرهنگ سلبریتی با فرهنگ علم نیست. تبلیغات تجاری و سرگرمی همچنان بخش مهمی از فضای شهری چین را تشکیل می دهند. آنچه این کارزار را قابل توجه می کند، استفاده از همان ابزارهای جلب توجه عمومی برای معرفی افرادی است که به طور معمول کمتر از بازیگران، خوانندگان و چهره های اینترنتی در معرض دید قرار می گیرند.

انتشار تصاویر دانشمندان روی بیلبوردهای چین، بحثی گسترده تر درباره شیوه بزرگداشت افراد تاثیرگذار در جوامع مختلف ایجاد کرده است.

در هند، کریشنامورتی وی. سابرامانیان، مشاور اقتصادی ارشد پیشین دولت، با اشاره به این کارزار پیشنهاد کرد که این کشور نیز برای معرفی دانشمندان، ریاضیدانان و چهره های علمی خود در فضاهای عمومی توجه بیشتری نشان دهد. او از افرادی مانند سرینیواسا رامانوجان، سی. وی. رامان، ویکرام سارابای و ای. پی. جی. عبدالکلام نام برد.

در بنگلادش نیز نویسندگانی با طرح پرسشی مشابه، این موضوع را مطرح کردند که چرا تصاویر دانشمندانی که زندگی میلیون ها نفر را تغییر داده اند، سهم کمتری از بیلبوردهای شهری در مقایسه با چهره های مشهور دارند.

این واکنش ها نشان می دهد که جذابیت ماجرا تنها به چین مربوط نیست. در کشورهای مختلف، بحث بر سر این است که چه کسانی باید در حافظه جمعی جامعه جایگاه برجسته تری داشته باشند و نسل جوان با دیدن چه چهره هایی در محیط روزمره خود بزرگ شود.

این ایده به نصب بیلبوردهای بزرگ محدود نمی شود. معرفی دانشمندان در ایستگاه های حمل و نقل عمومی، مدارس، کتابخانه ها، موزه ها و فضاهای فرهنگی نیز می تواند راهی برای آشنا کردن مردم با تاریخ علم و افرادی باشد که در شکل گیری دنیای امروز نقش داشته اند.

قدرت این کارزار در سادگی آن نهفته است. برای معرفی دانشمندان، به ساخت موزه های جدید یا برگزاری رویدادهای بزرگ نیاز نیست؛ گاهی کافی است از فضایی که روزانه هزاران نفر آن را می بینند، به شکلی متفاوت استفاده شود.

با این وجود، تصویر یک دانشمند به تنهایی نمی تواند جای آموزش علمی باکیفیت، حمایت از پژوهشگران، تامین بودجه تحقیقات یا ایجاد فرصت های شغلی برای متخصصان را بگیرد. اگر قرار است علم در جامعه جایگاه بالاتری پیدا کند، بزرگداشت نمادین دانشمندان باید با اقداماتی عملی برای تقویت آموزش، پژوهش و ارتباط علم با زندگی مردم همراه شود.

همچنین، مهم است که معرفی دانشمندان تنها به چهره های مشهور یا پروژه های ملی محدود نماند. پزشکان، معلمان، پژوهشگران جوان و افرادی که برای حل مشکلات محیط زیستی، سلامت عمومی و زندگی روزمره تلاش می کنند نیز می توانند بخشی از این تصویر گسترده تر باشند.

آنچه در شهرهای چین دیده می شود، فرصتی برای طرح یک پرسش ساده اما مهم است: اگر قرار باشد هر روز چهره ای را در بزرگ ترین نمایشگرهای شهر ببینیم، چه کسی شایسته این جایگاه است؟

شاید پاسخ این پرسش در هر کشور متفاوت باشد؛ اما اختصاص بخشی از فضای عمومی به کسانی که با دانش، پژوهش و خلاقیت به زندگی دیگران کمک کرده اند، می تواند راهی برای یادآوری ارزش علم در جامعه باشد.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور