اصفهان - ایرنا - یک کارشناس حقوق بین‌الملل بر این باور است تلاش برای انزوای دیپلماتیک ایران شکست خورده و اکنون جایگاه منطقه‌ای کشور در حال بازتعریف و پوست اندازی است که این چشم انداز با احیای ظرفیت‌های متنوع جغرافیایی، تمدنی و اقتصادی کشور گره خورده است.
به گزارش ایرنا، «انزوای دیپلماتیک ایران» کلیدواژه تکاپوی رسانه‌های غربی برای القای این موضوع است که تهران در بن‌بست ارتباطی با نظام بین‌الملل قرار دارد و کشورهای منطقه و جهان حاضر به توسعه روابط با آن نیستند.
این در حالی است که به عقیده بسیاری از کارشناسان، حضور رییس جمهور در اجلاس های اخیر، پیام شکست محاصره و انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و تاب آوری شرقی را صادر می‌کند و دیپلماسی فعال منطقه‌ای و همگرایی مبتنی بر فرهنگ و تمدن مشترک را نمایان می‌سازد.
در همین پیوند؛ لیلا قلیجایی روز یکشنبه در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: در جهان امروز، جایگاه دیپلماتیک کشورها تنها با مناسبات آنها با قدرت‌های غربی سنجیده نمی‌شود؛ بلکه گستره تعاملات منطقه‌ای، ظرفیت مشارکت در سازوکارهای چندجانبه، عمق روابط تاریخی و فرهنگی و توانایی تبدیل موقعیت جغرافیایی به فرصت‌های اقتصادی و سیاسی نیز از شاخص‌های مهم حضور مؤثر در نظام بین‌الملل به شمار می‌رود؛ از این منظر، تحلیل جایگاه جمهوری اسلامی ایران صرفاً بر مبنای محدودیت‌های موجود در روابط با برخی کشورها، تصویری کامل از واقعیت دیپلماسی ایران ارائه نمی‌کند.
وی افزود: ایران به پشتوانه موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، پیشینه تمدنی گسترده و پیوندهای تاریخی با ملت‌های آسیای مرکزی، قفقاز، حوزه خزر و غرب آسیا، از ظرفیت‌هایی برخوردار است که می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های پایدار منطقه‌ای باشد.
این کارشناس حقوق بین‌الملل افزود: اشتراکات فرهنگی، سنت‌های دیرینه بازرگانی، میراث جاده ابریشم و مناسبات اجتماعی میان ملت‌ها، بنیانی فراتر از توافق‌های مقطعی سیاسی برای توسعه روابط فراهم کرده و این پیوندها به‌ویژه در شرایط افزایش رقابت‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجارت جهانی، اهمیت مضاعفی یافته‌اند.
این استاد دانشگاه با اشاره به سفر مسعود پزشکیان، ریس‌جمهور به ترکمنستان در روزهای ۱۶ و ۱۷ مهر امسال، خاطرنشان کرد: حضور ایران برای نخستین بار در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در منطقه آوازه ترکمنستان، در کنار مشارکت در نخستین اجلاس محیط‌زیستی سران کشورهای ساحلی دریای خزر، فرصتی برای طرح دیدگاه‌های ایران در جمع رهبران منطقه و پیگیری همکاری‌های مشترک فراهم آورد.
وی با بیان اینکه اهمیت این حضور صرفاً در تشریفات دیپلماتیک خلاصه نمی‌شود، ادامه داد: مشارکت رییس‌جمهور ایران در نشستی که با حضور رهبران کشورهای مهم اوراسیا برگزار شد، نشان‌دهنده تداوم کانال‌های گفت‌وگو و ظرفیت تعامل تهران با مجموعه‌ای از بازیگران منطقه‌ای است؛ هرچند ایران عضو کشورهای مستقل مشترک‌المنافع نیست اما دعوت از رییس‌جمهور به‌عنوان مهمان ویژه، امکان گفت‌وگوی مستقیم درباره اولویت‌های اقتصادی، امنیتی، ارتباطی و فرهنگی را فراهم کرد.
وی با اشاره به تاکید پزشکیان بر پیوند مسیرهای ارتباطی و منافع متقابل کشورهای منطقه در این سفر، عنوان کرد: ظرفیت کریدورهای شمال، جنوب و شرق، غرب، موقعیت بنادر جنوبی ایران به‌ویژه چابهار و امکان اتصال آسیای مرکزی به آب‌های آزاد موضوعاتی هستند که می‌توانند جایگاه ایران را از یک شریک تجاری به یکی از حلقه‌های مهم شبکه حمل‌ونقل و لجستیک منطقه ارتقا دهند.
وی افزود: پیشنهاد ایجاد چارچوب همکاری «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع به‌علاوه ایران» یا CIS+1 نیز بیانگر تلاش تهران برای گسترش گفت‌وگوهای منطقه‌ای در حوزه‌هایی همچون انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری، فناوری و محیط‌زیست است؛ پیشنهادی که تحقق آن مستلزم توافق و اقدامات اجرایی کشورهای مشارکت‌کننده خواهد بود.
قلیجایی گفت: دیدارهای دوجانبه رییس‌جمهور با مقام‌های عالی‌رتبه کشورهای منطقه، از جمله روسیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان همچنین رایزنی سه‌جانبه سران ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان، ابعاد دیگری از دیپلماسی منطقه‌ای را آشکار ساخت.
استاد دانشگاه و عضو هیات‌علمی حقوق بین‌الملل ادامه داد: طرح موضوعاتی نظیر توسعه همکاری‌های تجاری، تکمیل پروژه‌های حمل‌ونقلی، گسترش ارتباطات انرژی و پیگیری مسائل مشترک حوزه خزر نشان می‌دهد که روابط منطقه‌ای تنها به مواضع سیاسی محدود نیست، بلکه دارای دستورکارهای عملی و اقتصادی است.
این کارشناس حقوق بین‌الملل با بیان اینکه حسن همجواری و اعتمادسازی متقابل از مؤلفه‌های بنیادین سیاست خارجی منطقه‌ای به شمار می‌روند، افزود: همسایگی صرفاً یک واقعیت جغرافیایی نیست، بلکه ظرفیتی برای شکل‌گیری منافع مشترک، کاهش سوءتفاهم‌ها، مدیریت اختلافات و ایجاد وابستگی متقابل اقتصادی است.
وی گقت: تجربه روابط منطقه‌ای نیز نشان می‌دهد که گسترش تجارت، همکاری‌های دانشگاهی و علمی، تبادل فناوری، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و تسهیل رفت‌وآمدهای فرهنگی می‌تواند به پایداری مناسبات سیاسی کمک کند.
قلیجایی با اشاره به حضور رییس‌جمهور در اجلاس محیط‌زیستی کشورهای ساحلی دریای خزر و بررسی موضوع کاهش سطح آب، آلودگی‌های صنعتی و نفتی، حفاظت از تنوع زیستی و ضرورت اقدامات هماهنگ منطقه‌ای بیان کرد: تأکید ایران بر استفاده از ظرفیت کنوانسیون تهران و پیشنهاد تدوین برنامه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش تراز آب خزر، نمونه‌ای از ظرفیت دیپلماسی محیط‌زیست در ایجاد زمینه همکاری میان کشورهای همسایه است.
وی تاکید کرد: اهمیت چنین رویکردی آن است که مسائل مشترکی مانند تغییرات اقلیمی، بحران آب و حفاظت از اکوسیستم‌های فرامرزی را نمی‌توان با اقدامات منفرد ملی حل‌وفصل کرد.
قلیجایی افزود: همکاری در این حوزه‌ها می‌تواند حتی در شرایط وجود اختلافات سیاسی، مسیرهای گفت‌وگو و اعتمادسازی را باز نگه دارد و زمینه مشارکت متخصصان، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و نهادهای فناور را در حل مسائل منطقه‌ای فراهم سازد.
این کارشناس حقوق بین‌الملل اظهار داشت: حضور ایران در سازمان همکاری شانگهای، عضویت در بریکس و اجرایی‌شدن موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، از دیگر مصادیق توسعه چارچوب‌های همکاری بین‌المللی و منطقه‌ای است.
وی تاکید کرد: این سازوکارها ظرفیت‌هایی برای گسترش بازارهای صادراتی، همکاری‌های صنعتی، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ارتباطات علمی و فناورانه ایجاد می‌کنند؛ هرچند بهره‌گیری کامل از آنها مستلزم رفع موانع اجرایی، تسهیل مبادلات مالی و تقویت توان رقابتی اقتصاد کشور است.
قلیجایی گفت: تعبیر«انزوای مطلق دیپلماتیک ایران» نمی‌تواند توصیف دقیقی از تمام ابعاد روابط خارجی کشور باشد؛ در عین حال، حضور در اجلاس‌های بین‌المللی یا افزایش تعداد دیدارهای سیاسی نیز به تنهایی به معنای برطرف‌شدن تمامی محدودیت‌های دیپلماتیک و اقتصادی نیست.
وی ادامه داد: تحریم‌ها، موانع بانکی، اختلافات سیاسی و محدودیت‌های دسترسی به برخی بازارها همچنان متغیرهایی مهم در ارزیابی جایگاه بین‌المللی ایران هستند.
قلیجایی افزود: بنابراین، معیار اساسی برای سنجش اثربخشی دیپلماسی منطقه‌ای، میزان تبدیل فرصت‌های سیاسی به دستاوردهای پایدار اقتصادی، علمی و اجتماعی از جمله افزایش حجم تجارت، تقویت همکاری‌های دانشگاهی، انتقال فناوری، توسعه سرمایه‌گذاری و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای حل مسائل مشترک است.
وی خاطرنشان کرد: آنچه از تحولات اخیر دیپلماسی منطقه‌ای ایران قابل استنباط است، اهمیت عبور از نگاه محدود به روابط بین‌الملل و توجه به ظرفیت‌های متنوع جغرافیایی، تمدنی و اقتصادی کشور است.
قلیجایی تاکید کرد: سفر رییس‌جمهور به ترکمنستان و حضور در نشست‌های چندجانبه، جلوه‌ای از این ظرفیت برای حفظ گفت‌وگو، توسعه مناسبات همسایگی و مشارکت در دستورکارهای منطقه‌ای بود.
وی عنوان کرد: آینده جایگاه منطقه‌ای ایران بیش از هر چیز به استمرار این تعاملات، اعتمادسازی متقابل، بهره‌گیری هوشمندانه از پیوندهای تمدنی و تبدیل ظرفیت‌های دیپلماتیک به همکاری‌های عملی وابسته خواهد بود.
به گفته وی در چنین چارچوبی، دیپلماسی نه صرفاً ابزار حضور در نشست‌های سیاسی، بلکه بستری برای تأمین منافع ملی، گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و مشارکت در شکل‌دهی به آینده مشترک ملت‌های همسایه است.
به گزارش ایرنا، تلاش رسانه های غربی برای منزوی نشان دادن ایران در عرصه دیپلماسی در حالی است که چندی پیش خروج نمایندگان و هیات های دیپلماتیک ۷۷ کشور حین سخنرانی بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل به عقیده کارشناسان فراتر از یک کنش نمادین‌و رونمایی عریان از جابه‌جایی گسل‌های ژئوپلیتیک در نظم بین‌الملل بود.
صاحبنظران بر این باورند صندلی‌های پرتعداد خالی نشان داد انزوای تل‌آویو دیگر محدود به بیانیه‌های سنتی نیست؛ بلکه پهنه‌ای گسترده از جنوب جهانی از آمریکای لاتین، آفریقا، آسیا و حتی بخش هایی از بلوک غرب را درنوردیده است، این صحنه بازتاب ملموس گذار اسرائیل از یک بازیگر برخوردار از چتر هنجاری غرب به وضعیتی شبیه به یک دولت طردشده در هندسه متکثر جهانی است.