کرج _ مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز گفت: این استان در زمینه تفکیک پسماند از مبدأ جزو استان‌های بسیار ضعیف است و شهرداری‌ها با وجود اقدامات انجام‌شده، عملکرد مطلوبی نداشته‌اند.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی: سرنوشت زباله‌ای که هر روز از خانه‌های شهروندان خارج می‌شود، به همان لحظه‌ای که کیسه‌های زباله در مقابل ساختمان‌ها قرار می‌گیرند، محدود نمی‌شود؛ پسماندهای خانگی پس از جمع‌آوری باید مسیری مشخص را برای انتقال، پردازش، بازیافت و در نهایت دفع طی کنند؛ مسیری که اگر از نخستین مرحله یعنی تفکیک در مبدأ به‌درستی مدیریت نشود، بخش قابل توجهی از بار آن به محل‌های دفن زباله منتقل خواهد شد.
در استان البرز نیز مدیریت پسماند به یکی از مسائل مهم زیست‌محیطی تبدیل شده است؛ استانی که افزایش جمعیت، گسترش شهرها و تعدد سکونتگاه‌های شهری و روستایی، ضرورت ساماندهی زباله را دوچندان کرده است. در این میان، حلقه‌دره به‌عنوان یکی از مراکز اصلی مدیریت و دفن پسماند استان، همواره با پرسش‌هایی درباره ظرفیت، شیوه مدیریت، انتقال زباله و پیامدهای زیست‌محیطی فعالیت خود روبه‌رو بوده است.
قربانعلی محمدپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، با اشاره به وضعیت مدیریت پسماند استان، معتقد است مسئله اصلی صرفاً محل دفن زباله نیست، بلکه باید زنجیره مدیریت پسماند از مرحله تولید تا دفع نهایی به شکل اصولی اصلاح شود.
حلقه دره همچنان یکی از گزینه‌های مدیریت پسماند استان است
محمدپور درباره انتقال پسماند شهرهای استان به حلقه‌دره و نگرانی‌های مطرح‌شده از پیامدهای زیست‌محیطی این فرایند اظهار کرد: یکی از مسیرهایی که برای مرحله نهایی مدیریت و دفن پسماند شهر کرج و شهرهای اقماری در نظر گرفته شده، استفاده از محل حلقه‌دره است که با توجه به شرایط توپوگرافی منطقه، پیش‌تر نیز مورد تأیید قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه دفن پسماند در بسیاری از نقاط دنیا به‌عنوان یکی از مراحل مدیریت زباله انجام می‌شود، افزود: موضوع مهم این است که باید تلاش کنیم میزان دفن پسماند را به حداقل برسانیم و به جای اتکای صرف به دفن، به سمت مدیریت اصولی، تفکیک، بازیافت و کاهش تولید زباله حرکت کنیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با اشاره به اینکه انتخاب محل دفن به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل پسماند را برطرف کند، گفت: من به‌عنوان مسئول محیط زیست استان، چندان موافق انتقال محل دفن از یک نقطه به نقطه دیگر نیستم؛ چراکه صرف جابه‌جایی محل، مسئله را حل نمی‌کند و ممکن است مشکلات مشابهی در منطقه جدید ایجاد شود.
محمدپور تأکید کرد: باید در همین محل، مدیریت اصولی و سایت‌های ایزوله و مهندسی‌شده داشته باشیم تا آثار و پیامدهای زیست‌محیطی دفن پسماند کنترل شود. شاید سال‌ها در این زمینه غفلت شده باشد، اما امروز باید به سمت اصلاح شیوه مدیریت حرکت کنیم.
ضعف البرز در تفکیک زباله از مبدأ
یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت پسماند، جداسازی زباله‌های خشک و تر پیش از ورود به چرخه جمع‌آوری است؛ موضوعی که در صورت اجرای صحیح می‌تواند میزان پسماند ارسالی به مراکز دفن را کاهش دهد و امکان بازیافت بخش قابل توجهی از زباله‌ها را فراهم کند.
با این حال، مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز در ارزیابی وضعیت استان، از عملکرد نامطلوب در این بخش سخن می‌گوید و تصریح می‌کند: در حوزه تفکیک از مبدأ، یکی از استان‌های بسیار ضعیف هستیم و تقریباً در مرحله خوبی قرار نگرفته‌ایم.
وی با اشاره به جلسات و اقداماتی که برای بهبود وضعیت تفکیک پسماند انجام شده است، افزود: با وجود همه اقداماتی که صورت گرفته و جلساتی که برگزار شده، عوامل اجرایی که طبق قانون شهرداری‌ها هستند، عملکرد مطلوبی نداشته‌اند.
محمدپور با تأکید بر ضرورت اصلاح این روند بیان کرد: تفکیک از مبدأ باید به‌عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت پسماند مورد توجه قرار بگیرد. نمی‌توان انتظار داشت همه مشکلات دفن زباله در مرحله نهایی برطرف شود، درحالی‌که در نخستین مرحله، یعنی جداسازی پسماند در محل تولید، اقدامات لازم انجام نمی‌شود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت تفکیک زباله در منازل و جداسازی پسماند پیش از ورود به خودروهای حمل زباله نیز گفت: این موضوع در برنامه‌هایی که برای مدیریت پسماند استان پیش‌بینی شده، مورد توجه قرار گرفته و متولیان اجرایی آن طبق قانون مشخص هستند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز ادامه داد: این موضوع را از طریق دستگاه‌های اجرایی و با نظارت اداره کل محیط زیست دنبال می‌کنیم و معتقدیم با اجرای طرح جدید مدیریت پسماند، شرایط تفکیک از مبدأ در استان تغییر خواهد کرد.
انتقال غیراصولی زباله؛ حلقه دیگری از مشکلات مدیریت پسماند
مدیریت پسماند تنها به تفکیک و دفن محدود نمی‌شود و نحوه انتقال زباله از شهرها و روستاها به محل‌های تعیین‌شده نیز اهمیت زیادی دارد. استفاده از خودروهای نامناسب، رعایت نکردن الزامات حمل و انتقال غیراصولی می‌تواند زمینه‌ساز انتشار آلودگی و نارضایتی ساکنان مناطق واقع در مسیر حمل پسماند شود.
محمدپور با اشاره به این موضوع گفت: بارها اعلام کرده‌ایم که پسماند عادی باید با وسایل نقلیه مخصوص خودش منتقل شود و پسماندهای پزشکی نیز پس از بی‌خطرسازی باید با خودروهای متناسب با شرایط و ضوابط مربوط به خود جابه‌جا شوند.
وی با اشاره به مطالبات برخی ساکنان مناطق شهری مانند ساکنین منطقه پیام ماهدشت در مسیر انتقال پسماند افزود: نگرانی و اعتراض مردم در این زمینه قابل درک است و ما تلاش می‌کنیم از طریق همکاران اداره‌های محیط زیست شهرستان‌ها، نظارت لازم بر نحوه حمل پسماند و عملکرد عوامل اجرایی انجام شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با پذیرش وجود برخی نواقص در این بخش تصریح کرد: قطعاً در مرحله جابه‌جایی و انتقال پسماند مشکلات و نواقصی داریم و برای رفع آنها در حال پیگیری هستیم.
وی با اشاره به ضرورت نوسازی ناوگان حمل پسماند گفت: استاندار البرز نیز برای تأمین وسایل نقلیه مناسب به‌منظور انتقال پسماند، به‌ویژه در حوزه شهرداری‌ها و دهیاری‌ها، اهتمام دارد. بخشی از ناوگان خودرویی مورد استفاده در این حوزه نوسازی شده یا مراحل بازسازی آن به پایان رسیده است و این روند ادامه خواهد داشت.
شیرابه حلقه‌دره و نگرانی مردم از سلامت آب شرب
در کنار مسئله دفن و انتقال پسماند، نگرانی از تولید شیرابه و احتمال نفوذ آن به منابع آب و خاک، از جمله دغدغه‌های ساکنان مناطق پیرامونی حلقه‌دره است. برخی شهروندان اطراف این محل دفن زباله نیز درباره احتمال تأثیر شیرابه‌های ناشی از پسماند بر کیفیت آب شرب ابراز نگرانی کرده‌اند؛ موضوعی که ضرورت پایش مستمر منابع آب و انتشار عمومی نتایج آزمایش‌ها را افزایش می‌دهد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز در پاسخ به این نگرانی‌ها اظهار کرد: دغدغه مردم و مطالبه‌گری آنها موضوع مثبتی است و ما به‌عنوان دستگاه مسئول باید پاسخگوی نگرانی‌های شهروندان باشیم.
محمدپور با اشاره به نتایج آخرین بررسی‌های انجام‌شده از سوی همکاران حوزه پایش محیط زیست گفت: بر اساس آخرین آنالیزهایی که همکاران ما انجام داده‌اند، موردی که نشان‌دهنده تأثیر آلودگی بر آب شرب مردم باشد، مشاهده نشده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز ادامه داد: ما وظیفه نظارتی داریم و باید مشکلات و نواقص را پیگیری کنیم؛ چه در حوزه پسماند عادی و چه در زمینه پسماندهای پزشکی، نظارت و پیگیری باید استمرار داشته باشد.
زباله‌های بیمارستانی؛ بی‌خطرسازی باید پیش از انتقال انجام شود
پسماندهای پزشکی و بیمارستانی به دلیل احتمال آلودگی میکروبی و وجود مواد عفونی، از حساسیت بیشتری نسبت به زباله‌های عادی برخوردارند و مدیریت آنها باید با رعایت الزامات بهداشتی و زیست‌محیطی انجام شود.
در این زمینه، موضوع عملکرد دستگاه‌های بی‌خطرساز در بیمارستان‌های استان و احتمال انتقال پسماندهای عفونی پیش از انجام فرایند بی‌خطرسازی، از دیگر محورهای مطرح‌شده در گفت‌وگو با مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز بود.
وی افزود: بی‌خطرسازی پسماندهای پزشکی در مراکز درمانی انجام می‌شود و برخی واحدهای درمانی کوچک‌تر نیز پسماند خود را به بیمارستان‌های بزرگ‌تر و نزدیک منتقل می‌کنند تا عملیات بی‌خطرسازی در آن مراکز انجام شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با تأکید بر ضرورت رعایت ضوابط در این زمینه تصریح کرد: اگر حتی یک مورد از انتقال پسماند بیمارستانی بدون بی‌خطرسازی به ما اعلام شود، موضوع را پیگیری می‌کنیم و با مدیر بیمارستان، متولیان بهداشتی، عوامل انتقال‌دهنده و عوامل اجرایی متخلف برخورد خواهد شد.
محمدپور با تأکید بر اینکه انتقال پسماند عفونی بی‌خطرنشده به محل دفن قابل قبول نیست، اظهار کرد: در صورت احراز تخلف، برخورد قضایی با مسئولان و عوامل دخیل در این فرایند نیز پیگیری خواهد شد.
پسماندهای صنعتی البرز در انتظار تعیین تکلیف
در کنار زباله‌های خانگی و پزشکی، پسماندهای صنعتی نیز یکی از بخش‌های مهم مدیریت پسماند در استان البرز به شمار می‌روند؛ بخشی که به دلیل تنوع ماهیت و میزان آلایندگی، نیازمند شناسایی، مکان‌یابی و تعیین شیوه‌های تخصصی مدیریت است.
محمدپور در همین زمینه از پیگیری موضوع مکان‌یابی برای مدیریت پسماندهای صنعتی استان خبر داد و گفت: در هفته پیش رو موضوع مکان‌یابی مدیریت پسماندهای صنعتی البرز در کارگروه پژوهش سازمان حفاظت محیط زیست و با حضور استادان دانشگاه و متولیان امر مطرح خواهد شد.
وی ابراز امیدواری کرد که با بررسی‌های کارشناسی، محل مناسبی برای مدیریت این نوع پسماند در استان تعیین شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز در بخش دیگری از این گفت‌وگو از تدوین طرحی برای ساماندهی وضعیت مدیریت پسماند استان خبر داد؛ طرحی که به گفته او، حدود ۲۵ روز پیش از این مصاحبه در جلسه‌ای در نهاد ریاست جمهوری مطرح شده و مراحل بررسی و تأیید آن در حال پیگیری است.
محمدپور با اشاره به مشارکت دستگاه‌های مختلف در این برنامه اظهار کرد: در آخرین برنامه‌ای که مشاوران سازمان مدیریت پسماند شهرداری ارائه کرده‌اند و به وزارت کشور نیز ارسال شده است، قرار است مجموعه‌ای از دستگاه‌ها در کنار یکدیگر برای ساماندهی مدیریت پسماند فعالیت کنند.
وی افزود: سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، وزارت کشور، سازمان همیاری‌ها، نهاد ریاست جمهوری، سازمان برنامه‌ریزی کشور و مدیریت فرودگاه پیام از جمله مجموعه‌هایی هستند که در این برنامه نقش خواهند داشت.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با ابراز امیدواری نسبت به اجرای این طرح گفت: مطمئن هستم با اجرایی شدن این برنامه، وضعیت مدیریت پسماند در استان متحول خواهد شد.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از ابزارهای تشویقی و اجرایی برای افزایش مشارکت شهروندان در تفکیک زباله از مبدأ، بیان کرد: در موضوعاتی مانند استفاده از دوچرخه برای تردد کارکنان و مدیران نیز باید از ظرفیت‌ها و ابزارهای موجود استفاده کنیم. این موضوع در دستور کار قرار دارد و با تأکید استاندار البرز پیگیری خواهد شد.
محمدپور در ادامه از طرح این موضوع در نخستین جلسات مربوط خبر داد و گفت: نمی‌توانم زمان دقیقی مانند هفت یا ۱۰ روز آینده برای اجرای آن اعلام کنم، اما در اولین جلسه مطرح خواهد شد و تلاش می‌کنیم از ابزارهای قانونی و مشوق‌های لازم برای اجرای مصوبات دولت استفاده کنیم.
با وجود این وعده‌ها، مدیریت پسماند البرز همچنان با چند پرسش اساسی روبه‌رو است؛ تفکیک از مبدأ چه زمانی از مرحله برنامه‌ریزی عبور می‌کند و به یک سازوکار عملیاتی در محله‌ها و منازل تبدیل می‌شود؟ نواقص ناوگان حمل پسماند در چه بازه‌ای برطرف خواهد شد؟ نتایج پایش شیرابه و آب شرب مناطق پیرامونی حلقه‌دره چه زمانی به‌صورت شفاف در اختیار مردم قرار می‌گیرد و برای پسماندهای پزشکی و صنعتی چه سازوکار نظارتی مشخصی پیش‌بینی شده است؟
اظهارات مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز نشان می‌دهد که ضعف تفکیک از مبدأ، یکی از گره‌های اصلی مدیریت پسماند استان است؛ گرهی که بدون تعیین تکلیف مسئولیت شهرداری‌ها، تأمین زیرساخت‌های لازم، مشارکت شهروندان و نظارت مستمر دستگاه‌های مسئول باز نخواهد شد.
اکنون باید دید طرحی که از آن به‌عنوان برنامه تحول مدیریت پسماند البرز یاد می‌شود، چه زمانی به مرحله اجرا می‌رسد و آیا می‌تواند زنجیره تولید، تفکیک، جمع‌آوری، انتقال و دفع زباله را از وضعیت فعلی خارج کند یا حلقه‌دره همچنان مقصد نهایی پسماندهایی خواهد بود که از خانه‌های شهروندان بدون تفکیک خارج می‌شوند.