تهران- در حالی که استان تهران با تولید سالانه ۷۰۰ هزار تن محصول گلخانه‌ای یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی کشور به شمار می‌رود، افزایش هزینه تأمین انرژی به نگرانی تازه تولیدکنندگان تبدیل شده است.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - امیرماهان محمدی یکتا: در استانی که فشار بر منابع آب و خاک هر سال بیش از گذشته احساس می‌شود، توسعه کشاورزی دیگر نمی‌تواند صرفاً با افزایش سطح زیرکشت معنا پیدا کند. تهران، با جمعیتی گسترده و بازاری بزرگ برای مصرف محصولات کشاورزی، از یک‌سو به تولید مستمر و قابل اتکا نیاز دارد و از سوی دیگر با محدودیت منابع پایه روبه‌رو است، در چنین شرایطی، کشت گلخانه‌ای به یکی از مسیرهای مهم تغییر الگوی تولید تبدیل شده است؛ روشی که با کنترل شرایط محیطی، امکان تولید در تمام فصل‌های سال را فراهم می‌کند و می‌تواند بهره‌وری زمین و آب را افزایش دهد.

آمارهای اعلام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی استان تهران نشان می‌دهد، این استان تا پایان سال گذشته، پنج‌هزار و ۴۸۰ هکتار گلخانه اجراشده داشته است، جبرئیل برادری، رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، که چند روز گذشته به عنوان سرپرست شرکت پشتیبانی امور دام کشور منصوب شد، در زمان ریاست بر سازمان جهاد کشاورزی استان تهران به خبرنگار مهر از هدف‌گذاری برای توسعه سالانه ۳۰۰ هکتار کشت گلخانه‌ای خبر داد؛ هدفی که از میزان پیش‌بینی‌شده ۲۵۰ هکتار در سال برای استان در برنامه هفتم توسعه فراتر می‌رود.

به گفته او، در پنج ماه نخست سال نیز احداث و بازسازی ۱۸۶ هکتار گلخانه دنبال شده بود.

وی اضافه کرد: این توسعه، صرفاً افزایش تعداد سازه‌های گلخانه‌ای نیست؛ بلکه تلاشی برای تغییر شیوه تولید در استانی است که با محدودیت منابع آب و خاک مواجه است.

حجم کل تولیدات گلخانه‌ای استان تهران حدود ۷۰۰ هزار تن است

برادری گفت: عملکرد تولید در محیط گلخانه‌ای، بسته به نوع محصول و شرایط تولید، می‌تواند تا ۱۰ برابر کشت در فضای باز باشد، به همین دلیل، انتقال کشت‌های پرآب‌بر از فضای آزاد به محیط‌های کنترل‌شده در دستور کار قرار گرفته است؛ رویکردی که اگر با مدیریت علمی آب، انرژی و نهاده‌ها همراه شود، می‌تواند فشار بر منابع طبیعی را کاهش دهد و تولید را از نوسان‌های شدید آب‌وهوایی دور کند.

جایگاه استان تهران در این حوزه نیز تنها به سطح زیرکشت محدود نیست، بر اساس اعلام رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان، حدود ۴۲.۸ درصد خیار گلخانه‌ای، ۳۱.۵ درصد بادمجان گلخانه‌ای و ۶۸ درصد گل‌های شاخه‌بریده کشور در استان تهران تولید می‌شود.

برادری همچنین گفت: حجم کل تولیدات گلخانه‌ای استان نیز حدود ۷۰۰ هزار تن است، که نزدیک به ۲۷۰ هزار تن آن خیار است.

وی تاکید کرد: همچنین تولید سالانه گل‌های شاخه‌بریده در استان به حدود یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون شاخه می‌رسد.

یک کارشناس کشاورزی و دامپروری به خبرنگار مهر گفت: با وجود این ظرفیت، توسعه گلخانه‌ها زمانی به نتیجه اقتصادی پایدار می‌رسد که موانع تولید نیز هم‌زمان برطرف شود، یکی از مهم‌ترین این موانع، هزینه‌های جاری واحدهای تولیدی است؛ هزینه‌هایی که از تهیه بذر، کود و سم تا دستمزد نیروی کار، نگهداری سازه‌ها و تأمین انرژی را در بر می‌گیرد.

نگرانی ها از افزایش هزینه انرژی بر کشت گلخانه ای

حمید محمدی افزود: در گلخانه، برخلاف بسیاری از کشت‌های فضای باز، تنظیم دما در فصل سرد و حفظ شرایط مناسب برای رشد محصول اهمیت حیاتی دارد. بنابراین هرگونه افزایش ناگهانی هزینه انرژی یا اختلال در تأمین سوخت می‌تواند مستقیماً بر قیمت تمام‌شده و توان ادامه فعالیت تولیدکننده اثر بگذارد.

گرانی گاز در کمین گلخانه‌های تهران؛ هزینه تولید تا کجا بالا می‌رود؟

البته این نگرانی در هفته‌های اخیر در سطح ملی نیز مطرح شده است. پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی ایران، ۱۵ آبان امسال از افزایش ۷۰ تا ۸۰ برابری تعرفه گاز برخی گلخانه‌ها خبر داد و نسبت به خروج تعدادی از واحدها از چرخه تولید به دلیل افزایش هزینه‌ها هشدار داد.

محمدی همچنین گفت: در کنار انرژی، تأمین پایدار آب نیز از مسائل اساسی تولیدکنندگان است.

مطالبه ای که فرماندار قرچک نیز بر آن تاکید دارد، فرماندار قرچک که توسعه کشت‌های گلخانه‌ای از ظرفیت‌های مهم این شهرستان برای افزایش بهره‌وری، مدیریت مصرف آب، ایجاد اشتغال و تقویت تولید دانست، بر ضرورت حمایت از کشاورزان و تولیدکنندگان و تسریع فرآیند بررسی و صدور مجوزهای مورد نیاز متقاضیان تأکید کرد و به خبرنگار مهر گفت: افزایش ظرفیت سهمیه گاز اضطراری گلخانه‌های فعال و دارای سابقه کشت شهرستان نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

علی‌محمد اسلامی همچنین بر ضرورت افزایش بهره‌وری منابع آبی، تأمین سوخت مورد نیاز گلخانه‌ها و حمایت از توسعه این واحدها تأکید کرد.

محدودیت منابع آبی در یکی از قطب های کشت گلخانه ای تهران

نمونه روشن این مسئله را می‌توان در پیشوا، یکی از قطب‌های مهم تولید گلخانه‌ای استان، مشاهده کرد، حمید دانش‌آموز، فرماندار پیشوا، در این خصوص به خبرنگار مهر گفت: سالانه حدود ۷۴۰ هزار تن محصول گلخانه‌ای سبزی و صیفی در این شهرستان تولید می‌شود و نزدیک به دو هزار و ۶۰ هکتار از اراضی آن به کشت گلخانه‌ای اختصاص دارد.

او در عین حال از محدودیت منابع آبی و دشواری تأمین پایدار آب سخن گفت، مسئله‌ای که ضرورت استفاده بهینه از منابع موجود و توسعه روش‌های نوین آبیاری را برجسته می‌کند.

اما مشکلات تولیدکننده با برداشت محصول پایان نمی‌یابد، گاهی دشوارترین مرحله، رساندن محصول تازه به بازار با کیفیت و قیمت مناسب است. محصولات گلخانه‌ای، به‌ویژه سبزی و صیفی، به نگهداری و انتقال سریع نیاز دارند و نبود امکانات کافی برای سردخانه، درجه‌بندی، بسته‌بندی و عرضه متمرکز می‌تواند بخشی از ارزش محصول را از بین ببرد. این مسئله در پیشوا، با وجود حجم بالای تولید، به‌عنوان یکی از موانع جدی توسعه بازار مطرح شده است.

این شهرستان با وجود تولید سالانه حدود ۷۴۰ هزار تن محصول گلخانه‌ای، هنوز از پایانه تخصصی صادرات محصولات کشاورزی برخوردار نیست، تولیدکنندگان این منطقه از دشواری بازاریابی، نقش واسطه‌ها در تعیین شرایط فروش و کاهش قدرت چانه‌زنی کشاورز سخن گفته‌اند.

به گفته کشاورزان، ایجاد مرکزی برای تجمیع محصولات، سورتینگ، بسته‌بندی و نگهداری در سردخانه می‌تواند مسیر عرضه مستقیم و صادرات را هموارتر کند.

پیگیری‌های اداری برای احداث پایانه صادراتی پیشوا

فرماندار پیشوا نیز از پیگیری‌های اداری برای احداث پایانه صادراتی خبر داد، با این حال، تعیین محل اجرا، منابع مالی و متولی مشخص، از موضوعاتی است که باید در روند اجرایی طرح روشن شود.

در سوی دیگر، تسهیل فرایندهای اداری و دسترسی به منابع مالی نیز در شمار پیش‌نیازهای توسعه قرار دارد، رئیس سابق سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، تسریع صدور مجوزها را عاملی مؤثر در جذب سرمایه‌گذاران دانست و در تشریح پروژه‌های بخش کشاورزی استان به خبرنگار مهر گفت: بیش از یک همت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و حدود ۳۰۰ میلیارد تومان تسهیلات بانکی دولتی برای مجموعه‌ای از طرح‌های کشاورزی و آب‌وخاک اختصاص یافته است.

واقعیت آن است که توسعه گلخانه‌ای تنها با تعیین هدف برای افزایش چندصد هکتاری سطح زیرکشت محقق نمی‌شود. سرمایه‌گذار پیش از ورود به این حوزه باید از امکان تأمین آب و انرژی، روند روشن صدور مجوز، دسترسی به تسهیلات متناسب با هزینه‌های ساخت و نیز امکان فروش محصول اطمینان داشته باشد.

گرانی گاز در کمین گلخانه‌های تهران؛ هزینه تولید تا کجا بالا می‌رود؟

از سوی دیگر، تولیدکننده فعال نیز برای ادامه کار به ثبات در سیاست‌های حمایتی و پیش‌بینی‌پذیری هزینه‌ها نیاز دارد. اگر محصول در گلخانه با بهره‌وری بالا تولید شود، اما در مرحله نگهداری، حمل‌ونقل یا صادرات با مانع روبه‌رو بماند، بخش مهمی از مزیت اقتصادی این شیوه تولید از دست می‌رود.

از این منظر، رفع موانع تولید باید هم‌زمان با توسعه فیزیکی گلخانه‌ها پیش برود: تأمین پایدار و قابل پیش‌بینی انرژی، مدیریت منابع آب، تسهیل مجوزها، دسترسی به تسهیلات، تقویت زیرساخت‌های سردخانه‌ای و ایجاد مسیرهای منظم فروش و صادرات. تهران ظرفیت آن را دارد که نه‌فقط در میزان تولید، بلکه در تکمیل زنجیره ارزش محصولات گلخانه‌ای نیز جایگاه برجسته‌تری به دست آورد؛ اما تحقق این هدف در گرو آن است که حمایت از تولیدکننده به مرحله ساخت گلخانه محدود نماند و از تأمین نهاده تا رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده و خریدار خارجی ادامه پیدا کند.