حوزه/ مبلغ حوزوی با تبیین ابعاد اجتماعی، علمی، تربیتی و رسانه‌ای شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س)، ایشان را الگویی جامع برای نقش‌آفرینی تمدنی بانوان دانست و گفت: سیره حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که زن مسلمان می‌تواند در عین حفظ عفت و جایگاه خانوادگی، در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، علمی و عدالت‌خواهی حضوری مسئولانه و اثرگذار داشته باشد.
طاهره دعاوی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه عنوان کرد: تحلیل شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) از منظر کلامی و تاریخی نشان می‌دهد که ایشان نه صرفاً یک الگوی خانوادگی، بلکه یک «کنشگر راهبردی» در عرصه اجتماعی، سیاسی و تمدنی بوده‌اند.
وی با اشاره به جایگاه زن در قرآن گفت: قرآن کریم در آیه ۷۱ سوره توبه، چارچوبی دقیق برای شأن مدنی زن ترسیم می‌کند و می فرماید: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ ۚ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَیُطِیعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ…». این آیه ولایت متقابل را به‌عنوان یک اصل ساختاری در جامعه اسلامی معرفی می‌کند؛ یعنی زن و مرد در قبال یکدیگر مسئولیت اجتماعی متقابل دارند و این مسئولیت شامل امر به معروف، نهی از منکر و اقامه ارزش‌های الهی می‌شود.
فعال فرهنگی با اشاره به بیانات حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه تصریح کرد: حضرت زهرا(س) تجسم عینی و عملیاتی این آیه هستند. سیره ایشان نشان می‌دهد که حضور اجتماعی زن در اسلام، حضور مسئولانه و کرامت‌محور است؛ نه خانه‌نشینی انزواطلبانه که جامعه را از نیمی از خرد و توان محروم کند و نه «نمایش‌زدگی، ابتذال و ابزار مصرف شدن» که در مدرنیته جلوه‌گر است.
وی ادامه داد: ایشان در خانه کانون محبت، مودت و تربیت بودند و در جامعه هرگاه ضرورت اقتضا می‌کرد با وقار و عفت کامل در صحنه حاضر می‌شدند. خطبه فدکیه در مسجدالنبی، مطالبه حقوقی از جامعه و حکومت وقت، حضور بر قبر شهدای احد و پاسخ‌گویی به شبهات اعتقادی و فقهی مطرح در جامعه، همگی از مصادیق این ولایت متقابل و کنشگری ولایی هستند.
این کنشگر گفت: یکی از شکوهمندترین میدان‌های تمدن‌سازی، ایستادگی در برابر فرهنگ تحقیر زن است؛ چه تحجر سنتی که زن را موجودی ناقص، وابسته و بی‌صدا می‌خواهد و چه جاهلیت مدرن که او را به کالا، ابزار تحریک مصرف و کارگر ارزان ویترین‌ها تقلیل می‌دهد.
دعاوی با اشاره به نقش صحیح الگوی سوم زن مسلمان اظهار کرد: حضرت زهرا(س) با تکیه بر کرامت انسانی در برابر هر دو جریان مقاومت کردند. در بستر جاهلیت سنتی عرب که دختران را زنده‌به‌گور می‌کردند و زن را فاقد جایگاه انسانی می‌دانستند، ایشان با تربیت الهی پیامبر(ص) به جایگاهی رسیدند که «سیده نساء العالمین» شدند و نشان دادند زن می‌تواند به اوج کمال انسانی برسد.
وی افزود: ایشان با علم نافع، وقار عفیفانه و مطالبه‌گری مؤمنانه تعریفی اصیل و رهایی‌بخش از هویت زن به جهان عرضه کردند. خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) نمونه‌ای روشن از این مطالبه‌گری است که با منطق، سند، شجاعت و اخلاق همراه بود، نه با هیاهو و هوچی‌گری.
توازن ساختاری در سیره حضرت زهرا(س)
وی با اشاره به وجه علمی شخصیت حضرت زهرا(س) توضیح داد: چارچوب قرآنی برای زن، بن‌بست‌های فرساینده را می‌شکند؛ زن هرگز مجبور نیست میان ایمان و دانش، مادری و پیشرفت فردی، عفت و حضور اجتماعی یا آرامش خانه و عدالت‌خواهی مدنی یکی را قربانی دیگری سازد.
فعال فرهنگی افزود: حضرت زهرا(س) این توازن را در سیره عملی خود به‌طور مستند نشان دادند:
ایمان و دانش: ایشان عالمه بودند و خطبه فدکیه سرشار از معارف قرآنی، توحیدی، حقوقی و فقهی است. در عین حال عبادت و بندگی حضرت زبانزد بود.
مادری و پیشرفت فردی: ایشان مادر دو امام امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام)، حضرت زینب(س) و حضرت کلثوم(س) بودند و در تربیت آنان به اوج رسیدند؛ اما خود نیز شخصیتی مستقل، آگاه و فعال داشتند.
عفت و حضور اجتماعی: ایشان با حفظ کامل عفت و حیا در جامعه حاضر می‌شدند و حق خود را مطالبه می‌کردند. عفت ایشان مانع حضور مسئولانه‌شان نشد و حضورشان نشان داد که کارکرد حجاب و عفاف، حضور اجتماعی مؤمنانه و عفیفانه زن در اجتماع است.
آرامش خانه و عدالت‌خواهی مدنی: ایشان در خانه، همسری فداکار و مادری مهربان و در جامعه، پرچم‌دار عدالت‌خواهی و کنشگری بودند.
زن، نیروی محرک تاریخ
دعاوی با اشاره به اثرگذاری تمدنی حضرت زهرا(س) بیان کرد: افق نگاه قرآن به زن در دیوارهای دیروز و امروز محبوس نمی‌ماند، بلکه تا عمق تاریخ و تمدن امتداد می‌یابد. زن در هندسه تمدنی اسلام، نیروی محرک تاریخ است. هر گامی که زن در تربیت صحیح، نشر علم و اصلاح فرهنگ برمی‌دارد، آینده بشریت را رقم می‌زند.
وی با اشاره به سیره تربیتی حضرت زهرا(س) برای تبیین جایگاه مادری اظهار کرد: ماندگارترین جلوه این اثرگذاری تاریخی در سیره حضرت زهرا(س) عبارت است از:
تربیت نسل‌های تمدن‌ساز: خانه ایشان مدرسه تربیت امامان و الگوی بشریت شد همچنین ایشان حضرت زینب(س) را به نوعی تربیت کردند که در کربلا، کوفه و شام، حافظه اخلاقی و تاریخی جامعه شد و با شجاعت، میان سنت‌های بالنده الهی و انسانی با رسوم کهنه، خرافی، تحقیرآمیز و جاهلی خط تفکیک کشیدند.
انتقال هوشمندانه و نقادانه فرهنگ: ایشان با سیره خود، منشی کرامت‌محور و نه جنسیتی از زن خلق کردند و پاسدار ارزش‌های الهی بودند.
تولید دانش و حل مسائل بنیادین: پاسخ‌گویی به شبهات اعتقادی و فقهی مطرح در جامعه، تولید محتوای علمی و حقوقی در خطبه فدکیه و تبیین مبانی امامت و ولایت، همگی نمونه‌هایی از تولید دانش تمدنی هستند.
جهاد تبیین در سیره حضرت زهرا(س)
این کنشگر رسانه‌ای با توجه به نقش تبیین‌گری حضرت زهرا(س) در جامعه اظهار کرد: مسئولیت رسانه‌ای در سیره حضرت زهرا(س) صرفاً به خطبه فدکیه محدود نمی‌شود، بلکه ایشان یک «راهبرد رسانه‌ای مستمر و تشکیلاتی» را در دستور کار داشتند که ابعاد مختلفی داشته است.
الف) خطبه فدکیه به‌عنوان رسانه کلامی و حقوقی
دعاوی گفت: خطبه فدکیه نمونه‌ای از رسانه کلامی است که با استناد به قرآن و سنت پیامبر(ص)، حق را مطالبه کرد و از شایعه‌پراکنی و هتک حرمت پرهیز داشت. این خطبه سرشار از امیدآفرینی، عقلانیت و آموزش بود و دردهای طبقات محروم را منعکس کرد.
ب) حضور مستمر بر قبر شهدای احد به‌عنوان رسانه رفتاری و نمادین
وی افزود: حضرت زهرا(س) به‌طور مستمر بر قبر شهدای احد حاضر می‌شدند. این حضور یک کنش رسانه‌ای نمادین بود که پیام‌های متعددی از جمله پاسداشت فرهنگ ایثار و شهادت، یادآوری وفاداری به آرمان‌های پیامبر(ص) و اعتراض غیرکلامی به انحرافاتی که در حال شکل‌گیری بود را به جامعه مخابره می‌کرد. این حضور حافظه تاریخی جامعه را زنده نگه می‌داشت و نسل جدید را با ارزش‌های اصیل اسلامی و مقام امام جامعه آشنا می‌کرد.
ج) پاسخ‌گویی به سؤالات و شبهات به‌عنوان رسانه علمی و اعتقادی
این کنشگر رسانه‌ای تصریح کرد: حضرت زهرا(س) به سؤالات و شبهات مطرح‌شده در آن زمان پاسخ می‌دادند. این پاسخ‌گویی یک رسانه علمی بود که به تولید دانش دینی و تبیین معارف اعتقادی می‌پرداخت. زنان مدینه و اصحاب، پرسش‌های خود را با ایشان مطرح می‌کردند و حضرت با استناد به قرآن و سنت، پاسخ‌های مستدل ارائه می‌دادند. این نقش «تولید معنا» و «تثبیت گفتمان دینی» را در جامعه تضمین می‌کرد.
د) حضور شبانه در خانه مهاجران و انصار پس از سقیفه؛ رسانه تشکیلاتی و اعتراضی
دعاوی اظهار کرد: حضور شبانه و مستمر ایشان با بدنی مجروح در خانه مهاجران و انصار پس از ماجرای سقیفه، یکی از مهم‌ترین ابعاد جهاد تبیین حضرت بود. این حرکت یک راهبرد رسانه‌ای تشکیلاتی و عملیات‌محور بود که چند لایه داشت:
لایه اول؛ اعتراض مدنی: ایشان با حضور در خانه اصحاب، به‌طور مستقیم و چهره‌به‌چهره، انحراف رخ‌داده را به آنان یادآوری می‌کردند و حجت را بر آنان تمام می‌نمودند.
لایه دوم؛ سازمان‌دهی افکار عمومی: این حضور مستمر یک شبکه ارتباطی غیررسمی ایجاد می‌کرد که می‌توانست افکار عمومی را در برابر انحراف بسیج کند.
لایه سوم؛ استناد به وصیت پیامبر(ص): ایشان با یادآوری وصایای پیامبر اکرم(ص)، مشروعیت خلافت را به چالش می‌کشیدند و حقانیت امیرالمؤمنین(ع) را تبیین می‌کردند.
لایه چهارم؛ مقاومت جسمی و معنوی: حضور با بدنی مجروح، خود یک «رسانه معنوی» بود که عمق ظلم و جفای رخ‌داده را به جامعه نشان می‌داد و وجدان‌های خفته را بیدار می‌کرد.
دعاوی اظهار کرد: حضرت فاطمه زهرا(س)، الگوی انسانی زنانه‌ای هستند که قرآن ترسیم می‌کند؛ مؤمن، آگاه، در اوج کمال انسانی و تمدن‌ساز، در توازن کامل میان ایمان و دانش، مادری و پیشرفت، عفت و حضور اجتماعی، آرامش خانه و عدالت‌خواهی مدنی؛ نیروی محرک تاریخ و معمار نسل‌های تمدن‌ساز. ایشان با جهاد تبیین چندلایه خود نشان دادند که رسانه در اسلام صرفاً یک ابزار نیست، بلکه یک مسئولیت تکلیفی هویت‌ساز است.
وی یادآور شد: حضرت زهرا(س) چنان ماهرانه به ایفای نقش تمدنی خود پرداختند که دشمنان به‌درستی دریافتند بقای انحرافشان در گرو حذف فیزیکی و معنوی صدیقه طاهره(س) به‌عنوان کنشگر راهبردی است. ایشان الگویی برای همه زنان و مردانی هستند که می‌خواهند در مسیر حیات طیبه و تمدن الهی گام بردارند.