گسترش آسیب‌های فرهنگی و رفتاری در فضای مجازی، ضرورت تقویت هویت فردی و خودشناسی را بیش از گذشته آشکار کرده است و می‌تواند نقش مهمی در مصونیت دختران و زنان در برابر آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی داشته باشد؛ چراکه شناخت درست از هویت انسانی و تعیین چارچوب‌های رفتاری، زمینه‌ساز انتخاب آگاهانه و پرهیز از الگوهای آسیب‌زا در فضای مجازی است.
خبرگزاری حوزه | در روزگاری که فضای مجازی به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی نسل جدید تبدیل شده و جلوه‌گری، مصرف‌زدگی و الگوهای رفتاری متنوع، هویت فردی و اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار داده است، تقویت خودشناسی و بازتعریف چارچوب‌های هویتی ضرورتی انکارناپذیر است. دختران و زنان جامعه بیش از آنکه به توصیه‌های مقطعی و برخوردهای صرفاً سلبی نیاز داشته باشند، باید به شناختی عمیق از هویت، کرامت و جایگاه انسانی خود دست یابند؛ شناختی که قدرت انتخاب آگاهانه و مقاومت در برابر الگوهای آسیب‌زا را در آنان تقویت کند.
در این میان، سیره حضرت فاطمه زهرا(س) می‌تواند الگویی جامع برای بازسازی هویت فردی و اجتماعی زنان باشد؛ الگویی که نباید معرفی آن به مباحث حجاب و عفاف یا ابعاد سیاسی شخصیت ایشان محدود شود. امنیت عاطفی خانواده، تعادل میان عقلانیت و عاطفه، حفظ کرامت انسانی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، از جمله آموزه‌هایی است که در زندگی حضرت زهرا(س) جلوه روشنی دارد.
از سوی دیگر، جامعه امروز برای عبور از دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی و حفظ انسجام خود به تقویت تاب‌آوری نیازمند است. تجربه تاریخی حضرت زهرا(س) و جامعه صدر اسلام نشان می‌دهد که باور به حقانیت مسیر، از عوامل اساسی پایداری در برابر سختی‌هاست. بنابراین، بازخوانی کاربردی سیره فاطمی می‌تواند هم به مصونیت فرهنگی نسل جدید کمک کند و هم زمینه‌ساز تقویت تاب‌آوری خانواده و جامعه باشد.
خانم دکتر زهرا مهرجویی، استاد جامعه الزهرا(س) و دانشگاه و کارشناس و پژوهشگر تاریخ تشیع در گفت‌وگو با خبرنگارخبرگزاری حوزه به تشریح این موضوع پرداخته است که مشروح آن را تقدیم حضورتان می کنیم:
در سال‌های اخیر، پیرامون موضوع عفاف و احیای فرهنگ حیا در جامعه، اقداماتی در این زمینه انجام شده است؛ جلساتی برگزار شده، برنامه‌هایی شکل گرفته و محتواهای رسانه‌ای نیز تولید شده است؛ اما احساس می‌شود همچنان به اقدامات بیشتری نیاز داریم. با در نظر گرفتن وضعیت فرهنگی و همچنین شرایط حاکم بر شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی، ضرورت توجه به آن بیش از پیش احساس می‌شود. این شرایط ایجاب می‌کند که با بهره‌گیری از تأثیر سبک، سیره و سبک زندگی حضرت زهرا(س)، این مباحث را در جامعه مطرح کنیم. بر همین اساس، می‌خواستم بدانم با توجه به شرایط اقتصادی جامعه امروز، از نظر شما چه راهکاری وجود دارد که بتوانیم بهتر به نتیجه مطلوب و اثربخش دست پیدا کنیم؟
برای پاسخ به چنین پرسش‌هایی، بهتر است مقداری به عقب برگردیم و مسئله را از ریشه بررسی کنیم. معمولاً هنگامی که از حیا و عفاف صحبت می‌شود، این دو مفهوم به نوعی مترادف با موضوع حجاب در نظر گرفته می‌شوند؛ در حالی که حیا، مفهومی گسترده‌تر است و در بخش‌های مختلف زندگی انسان کاربرد دارد.
شاید بتوان ساده‌ترین و در عین حال بهترین تعریف اصطلاحی از حیا را این‌گونه بیان کرد که حیا به معنای داشتن یک چارچوب مشخص است؛ چارچوبی که می‌توان آن را در عرصه‌های مختلف زندگی به کار گرفت. بر همین اساس، ما حیا در برابر خداوند، حیا در ارتباط با دیگران و حیا در برابر پدر و مادر داریم.
حتی ممکن است افرادی را مشاهده کنیم که از نظر حجاب و پوشش، ظاهر چندان مناسبی ندارند، اما در بخش‌های دیگری از زندگی، حیا را رعایت می‌کنند. بر همین اساس، معمولاً تعریف حیا را در حوزه رفتار و گفتار انسان‌ها مطرح می‌کنیم؛ اینکه رفتار و گفتار انسان چگونه باید تنظیم شود.
البته گفتار نیز در ارتباط با افراد مختلف معنا پیدا می‌کند و هرکدام از این ارتباطات، محدوده خاص خود را دارد؛ اینکه گفتار من در برابر خداوند چگونه باشد، در ارتباط با دیگران، از جمله پدر و مادر و حتی افرادی که از من کوچک‌تر هستند، چگونه شکل بگیرد. همه این موارد در مقوله حیا جای می‌گیرند.
* خودشناسی؛ نخستین گام برای رسیدن به چارچوب حیا
اما برای اینکه بتوانم به این چارچوب مشخص برسم و تعریف مناسبی از آن برای خودم داشته باشم، لازم است در گام نخست به موضوع خودشناسی بازگردم. متأسفانه بخش عمده‌ای از مشکلات ما ناشی از نداشتن خودشناسی است.
من پیش‌تر نیز این موضوع را با بسیاری از دوستانی که به دنبال راهکارهایی برای حل مشکلات نوجوانان بودند، مطرح کرده‌ام. به نظرم واقعاً شایسته است که مدارس ما دوره‌هایی در قالب کارگاه‌های ویژه خودشناسی برگزار کنند؛ زیرا اگر مسئله خودشناسی را حل کنیم، بسیاری از مشکلات، از جمله مسائل مربوط به عفاف و بزهکاری در جامعه، به‌صورت خودبه‌خود برطرف خواهند شد.
اینکه جوان یا نوجوان ما به برخی رفتارها اقدام می‌کند، ناشی از آن است که شناخت دقیقی از خودش ندارد؛ در مرحله نخست، خودش را به‌عنوان یک هویت انسانی به‌درستی نمی‌شناسد و پس از آن، هویت زنانه یا مردانه او تعریف می‌شود. هنگامی که با چنین خلأیی مواجه هستیم، طبیعتاً در دام مسائل و مشکلات متعددی گرفتار خواهیم شد.
* خودشناسی؛ راهی برای مصونیت در برابر آسیب‌های فضای مجازی
اما اگر من بر اساس شناختی که از خودم به دست آورده‌ام، چارچوبی برای خودم تعیین کنم، بسیاری از مشکلات برطرف خواهد شد. در این شرایط، دیگر در دام بسیاری از برنامه‌ها گرفتار نمی‌شوم؛ برای مثال، دیگر دنبال‌کننده هر بلاگری نخواهم بود و حاضر نمی‌شوم در هر برنامه‌ای در فضای مجازی شرکت کنم یا حضور داشته باشم.
در واقع، ریشه مشکلات ما به همین مسئله خودشناسی بازمی‌گردد و باید گفت که در اصل، این مشکلات ناشی از فقدان خودشناسی است؛ زیرا هنگامی که شناخت درستی از خودمان نداشته باشیم، نمی‌توانیم چارچوب مشخصی برای زندگی خود تعیین کنیم.
سؤال: یکی از مسائل مهم این است که چگونه می‌توان مباحث ارزشمندی مانند سیره و سبک زندگی حضرات معصومین(ع)، به‌ویژه حضرت زهرا(س)، را به نسل جدید منتقل کرد؛ نسلی که شاید برقراری ارتباط با این مفاهیم برای آن دشوارتر باشد. با توجه به این مسئله، به‌ویژه در ارتباط با مصرف‌زدگی و آسیب‌هایی که فضای مجازی برای دختران جوان و زنان به همراه دارد، چه راهکاری به ذهن شما می‌رسد تا بتوانیم برخوردی اقناعی‌تر و اثربخش‌تر داشته باشیم؟
ببینید، پیش از پاسخ به این پرسش، به نظرم لازم است ابتدا این مسئله را آسیب‌شناسی کنیم. هنگامی که بحث خودشناسی را مطرح می‌کنیم، در واقع گام بعدی این است که به دنبال الگو برویم؛ یعنی وقتی من خودم را شناختم، برای اینکه بتوانم خودم را به مرحله بالاتری برسانم و به نمره بیست نزدیک کنم، راحت‌ترین راه این است که یک الگو داشته باشم.
اینجا باید به سراغ آسیب‌شناسی برویم و ببینیم که متأسفانه ما حضرات معصومین(ع) را به‌خوبی معرفی و مطرح نکرده‌ایم و به زوایای مختلف زندگی ایشان نپرداخته‌ایم.
باید از خودمان بپرسیم منبری‌های ما یا حتی صداوسیما تا چه اندازه به ابعاد غیرسیاسی زندگی حضرت زهرا(س) پرداخته‌اند. البته خوشبختانه در سال‌های اخیر، بُعد سیاسی شخصیت حضرت زهرا(س) به‌خوبی مطرح شده است؛ به‌ویژه فعالیت‌های ایشان پس از رحلت پیامبر(ص) که در سال‌های اخیر به‌خوبی مورد توجه قرار گرفته است؛ اما این تمام ابعاد زندگی حضرت زهرا(س) نیست.
ما چقدر درباره حضور حضرت زهرا(س)، مهربانی ایشان و بازی کردن با کودکانشان صحبت کرده‌ایم؟ آیا اصلاً از تفریحات حضرت زهرا(س) سخن گفته‌ایم؟ برای مثال، اینکه ایشان به همراه امیرالمؤمنین(ع) برای صرف ناهار به نخلستان می‌رفتند.
همچنین چقدر درباره رفتار حضرت زهرا(س) و حضور ایشان در کنار مادرشوهرشان صحبت کرده‌ایم؟ ما می‌دانیم هنگامی که حضرت امیرالمؤمنین(ع) برای حضور در جبهه‌های جنگ و همراهی با پیامبر اکرم(ص) می‌رفتند، نقش پررنگی در جنگ‌ها داشتند و در بسیاری از مواقع در خانه حضور نداشتند. در این شرایط، مادر حضرت علی(ع)، خانم فاطمه بنت اسد، حضور پررنگی در زندگی حضرت زهرا(س) داشتند؛ به‌گونه‌ای که خرید منزل را انجام می‌دادند و در رسیدگی به فرزندان نیز به ایشان کمک می‌کردند.
این زوایای زندگی حضرت زهرا(س) واقعاً مطرح نشده و این مسئله یک خلأ است. ما برای یک جوان، یک گروه یا حتی کل جامعه، صرفاً می‌گوییم حضرت زهرا(س) الگو هستند؛ اما آیا آن الگو را به‌درستی معرفی کرده‌ایم؟ آیا توضیح داده‌ایم که ایشان چگونه رفتار می‌کردند یا اینکه صرفاً به معرفی کلی ایشان بسنده کرده‌ایم؟
هر بار که خواسته‌ایم درباره حجاب و عفاف صحبت کنیم، از حضرت زهرا(س) استفاده کرده‌ایم؛ برای مثال، ماجرای حضور فرد نابینا و اینکه حضرت به پشت پرده رفتند و مواردی از این قبیل را مطرح کرده‌ایم؛ در حالی که زندگی اجتماعی ما متفاوت و دارای زوایای مختلفی است. بنابراین، باید زندگی معصومان(ع) را نیز متناسب با همین زوایای مختلف به مردم معرفی کنیم. این مسئله یکی از کمبودهایی است که متأسفانه با آن مواجه هستیم.
* لزوم معرفی همه‌جانبه ابعاد خانوادگی و اجتماعی زندگی حضرت زهرا(س)
در واقع، ما به ابعاد مختلف زندگی حضرت زهرا(س)، از جمله بُعد خانوادگی، برخورد ایشان با همسرشان و سایر جنبه‌های زندگی توجه کافی نکرده‌ایم. برای مثال، امیرالمؤمنین(ع) درباره حضرت زهرا(س) می‌فرمایند که هرگاه خسته بودم و وارد خانه می‌شدم، تمام خستگی‌هایم برطرف می‌شد. این موضوع نشان‌دهنده جایگاه و تأثیر رفتار حضرت زهرا(س) در محیط خانواده است.
اگر بخواهیم سیره حضرت زهرا(س) را بررسی کنیم، می‌توانیم آن را در محورهای مختلفی دسته‌بندی کنیم. در یک نگاه کلان، اگر بخواهیم سیره حضرت را برای جامعه مسلمان، اعم از زن و مرد، تبیین کنیم، می‌توانیم به چند محور اساسی اشاره داشته باشیم؛ البته از آنجا که حضرت زهرا(س) یک زن هستند، طبیعتاً زنان بهتر می‌توانند این مسائل را درک کنند و از ایشان الگوبرداری داشته باشند.
* امنیت عاطفی خانواده؛ الگویی از رفتار حضرت زهرا(س)
یکی از این محورها، ارتقای امنیت عاطفی در خانواده است. برخورد حضرت زهرا(س) با امیرالمؤمنین(ع)، فرزندانشان و حتی پدر بزرگوارشان به‌گونه‌ای بود که اوج محبت و عاطفه را نشان می‌داد.
حدیث کساء را خیلی ها به‌خوبی می شناسند. نحوه گفتار حضرت زهرا(س) و ابراز محبت ایشان در این حدیث کاملاً مشهود است. در تاریخ نیز داریم که حضرت زهرا(س) هنگام صحبت با امیرالمؤمنین(ع) از تعبیرهایی مانند «جانم به فدایت، یا علی» استفاده می‌کردند و این از تکیه‌کلام‌های ایشان بود.
تأثیرگذاری امنیت عاطفی در خانواده را می‌توان از چند جهت بررسی کرد. یکی از این موارد، ارتقای تاب‌آوری است. همسری که از جنگ، مشکلات اقتصادی و شرایط دشوار زندگی خسته شده است، طبیعتاً به محیطی نیاز دارد که بتواند در آن آرامش پیدا کند. شرایط زندگی امیرالمؤمنین(ع) نیز شرایط خاصی بود؛ اما هنگامی که ایشان به خانه بازمی‌گشتند، مشاهده می‌کنیم که رفتارهای حضرت زهرا(س) خستگی را از وجود ایشان برطرف می‌کرد.
این مسئله واقعاً برای جامعه امروز ما یک درس است. منِ مادر اگر بتوانم در کنار مقاومت و صبوری خودم، آرامش را به خانواده منتقل کنم، نقش مهمی در ارتقای تاب‌آوری خانواده خواهم داشت.
برای مثال، در شرایط جنگ، مادری که خودش دچار استرس و اضطراب می‌شود، طبیعتاً نمی‌تواند به فرزندانش بگوید آرام باشید و نترسید؛ اما مادری که بتواند هیجانات خود را کنترل کند، می‌تواند آرامش را به فرزندانش نیز منتقل کند. در چنین شرایطی می‌بینیم که بچه‌ها هم آرام هستند؛ اما اگر مادر خودش بی‌قراری را آغاز کند، طبیعتاً فرزندان نیز بی‌قرار خواهند شد.
این یکی از درس‌های مهمی است که می‌توانیم در موضوع امنیت عاطفی خانواده از حضرت فاطمه زهرا(س) الگو بگیریم؛ درسی که نتیجه آن، افزایش تاب‌آوری خانواده است.
* درک شرایط موجود؛ نقش‌آفرینی زنان در تأمین آرامش روانی خانواده
درس دیگری که در موضوع امنیت روانی خانواده می‌توان به آن اشاره کرد، درک وضعیت موجود است؛ موضوعی که حضرت زهرا(س) به‌خوبی آن را انجام می‌دادند و واقعاً شایسته است زنان ما نیز در این زمینه تأسی داشته باشند.
البته در جنگ اخیر، یعنی جنگ رمضان، که اکنون در ماه هفتم و هشتم آن قرار داریم، خوشبختانه زنان جامعه ما توانسته‌اند حضور بسیار خوبی در این عرصه داشته باشند.
نکته مهم این است که منِ زن باید بتوانم وضعیت موجود را درک کنم؛ زیرا همین درک شرایط باعث می‌شود اعضای خانواده نیز با شرایط همراهی کنند.
در اینجا می‌توان مشکلات اقتصادی، عدم حضور همسر و مسائلی مانند آموزش‌های مجازی و تحمل فضای سنگینی را که در پی تعطیل شدن کلاس‌ها به وجود می‌آید، در نظر گرفت. در چنین شرایطی، مادر باید نقش معلم را نیز ایفا کند. همه این مسائل به همان موضوع درک وضعیت موجود بازمی‌گردد.
خوشبختانه بسیاری از زنان و مادران جامعه ما توانسته‌اند با این شرایط به‌خوبی مواجه شوند و توانمندی‌های خود را نشان دهند. این نیز یکی از درس‌های مهمی است که می‌توان از سیره حضرت زهرا(س) برداشت کرد.
* تعادل میان عقلانیت و عاطفه در سیره حضرت زهرا(س)
در کنار تأمین امنیت روانی و مسائل عاطفی خانواده، نکته دومی که می‌توان به آن اشاره کرد، ایجاد تعادل میان عقلانیت و عاطفه است.
این مسئله در فعالیت‌های سیاسی حضرت زهرا(س) کاملاً مشهود است. پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، با وجود اینکه حضرت یک مادر بودند و چهار فرزند در خانه داشتند و در عین حال باردار نیز بودند، حمایت از امام را که نیازمند عقلانیت بود، در اولویت قرار دادند و تصمیم گرفتند در کنار امام خود باشند.
ایشان حاضر شدند خطرات زیادی را متحمل شوند و همان اتفاقاتی که رخ داد و ماجرای پشت در پیش آمد، از جمله این مسائل بود.
ممکن بود زنی غیر از حضرت زهرا(س)، با این استدلال که من یک مادر هستم و باید مراقب فرزندانم، سلامت خودم و کودکی که در شکمم دارم باشم، از حضور در چنین عرصه‌ای صرف‌نظر کند؛ اما مشاهده می‌کنیم که حضرت زهرا(س) عقلانیت را قربانی عاطفه نمی‌کنند، بلکه تلاش می‌کنند میان این دو مقوله تعادل برقرار کنند.
* حفظ کرامت انسانی؛ مبنای کنشگری اجتماعی زنان
نکته سوم این است که حضرت زهرا(س) همواره تلاش می‌کردند کرامت انسانی را در همه زمینه‌ها لحاظ کنند.
این مسئله به همان بحث خودشناسی بازمی‌گردد. من به‌عنوان یک انسان و به‌عنوان یک زن، هنگامی که خودم را شناختم و موقعیت خودم را درک کردم، دیگر حاضر نخواهم بود تن به بسیاری از مسائل بدهم و از کنار بسیاری از رفتارها به‌سادگی عبور نخواهم کرد.
توجه به کرامت انسانی اهمیت بسیار زیادی دارد و می‌تواند در تعاملات زنان ما در سطح جامعه تأثیرگذار باشد.
برای مثال، من به‌عنوان یک معلم یا استاد دانشگاه، عملاً به خودم اجازه نمی‌دهم وارد یک مشاجره ابتدایی و پیش‌پاافتاده شوم و برای آن انرژی صرف کنم؛ زیرا اساساً چنین کاری را در شأن خودم نمی‌بینم و احساس می‌کنم ورود به این مسائل در شأن من نیست.
بنابراین، اینکه من در چه سطحی در جامعه حضور داشته باشم، کجا کنشگری کنم و در چه عرصه‌هایی فعالیت داشته باشم، اهمیت دارد. همچنین باید از خودم بپرسم آیا واقعاً شایسته است که در صفحه شخصی خودم فلان تبلیغ را منتشر کنم؟
اگر واقعاً شأن و جایگاهی برای خودم قائل باشم، دیگر حاضر نمی‌شوم حتی اگر کسی بخواهد هزینه زیادی پرداخت کند و پول زیادی بدهد تا من تبلیغی را در صفحه شخصی خودم منتشر کنم، این کار را انجام دهم. در چنین شرایطی، از آن صرف‌نظر می‌کنم.
حضرت زهرا(س) توجه به کرامت انسانی را در عالی‌ترین سطح خود رعایت می‌کردند؛ چه در زمان حیات پیامبر اکرم(ص) و چه پس از رحلت ایشان، در همان دوره کوتاه زندگی حضرت.
* حضور اجتماعی زن؛ جمع میان مسئولیت خانوادگی و کنشگری اجتماعی
این مسئله حتی در انتخاب شغل و نوع فعالیت نیز قابل مشاهده است. هنگامی که از حضرت می‌پرسند بهترین کار برای زن چیست، ایشان می‌فرمایند کاری که در داخل خانه باشد و برای مرد، کار بیرون از خانه را تعریف می‌کنند.
این مسئله هیچ تعارضی ندارد؛ زیرا مشاهده می‌کنیم همین حضرت زهرا(س) که می‌فرمایند بهترین مسجد برای زن، خانه اوست، هنگامی که جامعه به حضور ایشان نیاز دارد و شرایط اقتضا می‌کند، به میدان می‌آیند و در مسجد، در حضور زنان و مردان، خطبه می‌خوانند.
این همان جهاد تبیین است و حضرت زهرا(س) در این زمینه نیز بهترین الگو برای ما هستند.
سؤال: اشاره‌ای به موضوع تاب‌آوری داشتید که اتفاقاً یکی از پرسش‌های موردنظر بود. امروز ما به تاب‌آوری در عرصه فردی، در بستر خانواده و به‌ویژه در عرصه اجتماعی نیاز داریم. جنگ اخیر نیز بر ضرورت توجه به این مسئله افزوده است. مشکلات اقتصادی که متأسفانه به دلایلی تشدید شده‌اند، شرایط دشواری را برای اقشار مختلف جامعه به وجود آورده. در چنین وضعیتی، ما با تجربه زیستی حضرت زهرا(س) در شعب ابی‌طالب و همچنین شرایط پس از پیامبر اکرم(ص)، مواجه هستیم؛ شرایطی که وضعیت خاصی را برای ایشان رقم زده بود. پرسش این است که چگونه می‌توان از وقایع تاریخی، مؤلفه‌ها و واقعیت‌های آن دوران و همچنین نوع کنشگری و رفتار حضرت زهرا(س)، الگوهایی برای جامعه امروز استخراج کرد، آن‌ها را متناسب با شرایط روز ارائه داد و با بیانی ساده، روان و قابل‌فهم در اختیار مردم قرار داد؟
برای شکل‌گیری تاب‌آوری یا به‌طور کلی در بحث مقاومت، یک مسئله اساسی وجود دارد؛ مقاومت زمانی شکل می‌گیرد و تداوم پیدا می‌کند که من باور داشته باشم حق با من است و حقیقت در مسیری قرار دارد که من انتخاب کرده‌ام.
شاید ملموس‌ترین مثال برای جامعه امروز ما، مقاومتی باشد که در زنان فلسطینی و لبنانی مشاهده می‌کنیم. زنی که خانه‌اش ویران شده، همسرش و دو یا سه نفر از فرزندانش به شهادت رسیده‌اند، اما همچنان در میدان حضور پیدا می‌کند و رجزخوانی می‌کند. چنین رفتاری تنها در شرایطی امکان‌پذیر است که آن فرد باور داشته باشد در جبهه حق قرار دارد.
این باور که مسیر من، مسیر حق است، به انسان قدرت مقاومت می‌دهد. اگر چنین اعتقادی وجود نداشته باشد، افراد حاضر نمی‌شوند خودشان را در این مسیر هزینه کنند. حتی در مواردی که افراد رفتارهای اشتباهی از خودشان نشان می‌دهند، باز هم وقتی به سراغ آن‌ها می‌رویم و علت رفتارشان را جویا می‌شویم، مشاهده می‌کنیم که برای خودشان حقی قائل هستند.
افرادی که مرتکب اشتباه می‌شوند نیز با چنین بینش و دیدگاهی عمل می‌کنند و تصورشان این است که کاری که انجام می‌دهند، کار درستی است؛ هرچند این تصور از درستی، خود اشتباه باشد.
بنابراین، حتی در رفتارهای نادرست نیز گاهی مشاهده می‌کنیم که فرد بر اساس اعتقاد خودش به حقانیت کاری که انجام می‌دهد، رفتار می‌کند.
* تجربه تاریخی حضرت زهرا(س)؛ الگویی برای تاب‌آوری در شرایط سخت اقتصادی
اگر به مسیر زندگی حضرت زهرا(س) بازگردیم، در ماجرای شعب ابی‌طالب و حتی سختی‌های زندگی ایشان پس از آن دوران، نکات مهمی وجود دارد.
شرایط سه‌ساله شعب ابی‌طالب تقریباً برای همه شناخته‌شده است؛ زیرا در آن دوران، مسلمانان با محاصره اقتصادی و اجتماعی مواجه بودند. اما آن ده سال زندگی در مدینه نیز خالی از مشکلات نبود.
در زمان پیامبر اکرم(ص)، بیش از هفتاد جنگ و غزوه داشتیم که طبیعتاً آمادگی‌های نظامی و مسائل اقتصادی خاص خود را به همراه داشت. مردانی که به میدان جنگ می‌رفتند، خانواده‌هایی داشتند که در نبود آن‌ها با مشکلات مختلف مواجه می‌شدند. زنان نیز عملاً این مشکلات و دشواری‌ها را تجربه می‌کردند.
همه این موارد، بخشی از واقعیت‌های زندگی آن دوران بود؛ اما مشاهده می‌کنیم که جامعه اسلامی تاب‌آوری خود را حفظ می‌کرد.
دلیل این مسئله دقیقاً آن بود که زنان و به‌طور کلی مردان آن جامعه، خودشان را در جبهه حق می‌دانستند و به حقانیت مسیری که در آن قرار گرفته بودند، باور داشتند.
* باور به حقانیت؛ عامل پایداری جامعه در برابر مشکلات امروز
امروز نیز اگر به جامعه خودمان نگاه کنیم، مشاهده می‌کنیم که مردم در این چند ماه در اجتماعات حضور پیدا می‌کنند؛ زیرا معتقدند رفتاری که انجام می‌دهند، رفتار درستی است و برای پشتیبانی از میدان، باید در خیابان حضور داشته باشند.
اصل مسئله همین است؛ اگر ما حق را بشناسیم و خودمان را صاحب حق بدانیم، قطعاً، چه بخواهیم و چه نخواهیم، تاب‌آوری ما به‌صورت خودبه‌خود افزایش پیدا خواهد کرد.
در مقابل، تورم اقتصادی که در چند ماه اخیر تجربه کرده‌ایم و مشکلاتی که با آن مواجه بوده‌ایم، برای کسانی که از بیرون به جامعه ما نگاه می‌کنند، طبیعتاً بسیار عجیب است؛ اینکه مردم تا این اندازه تاب‌آوری داشته‌اند و توانسته‌اند پای انقلاب بمانند.
این مسئله نشان می‌دهد که مردم خودشان را بر حق می‌دانند. جامعه‌ای که خودش را بر حق بداند، جامعه‌ای مقاوم خواهد بود.
آیا نکته دیگری وجود دارد که لازم بدانید مطرح بفرمایید و شاید مورد غفلت قرار گرفته باشد؟
من هم تشکر می‌کنم و امیدوارم بتوانیم در زمینه مباحث مقاومت و به‌ویژه در عرصه‌هایی که می‌خواهیم از اهل‌بیت(ع) الگو بگیریم، کار بیشتری انجام دهیم و سیره اهل‌بیت(ع) را فراتر از آنچه در مجالس روضه و موعظه مطرح می‌شود، مورد توجه قرار دهیم. برای مثال، در موضوع خود مقاومت و ماجرای اسیران پس از واقعه عاشورا، درس‌های بسیار زیادی وجود دارد که جامعه ما می‌تواند از آن‌ها بهره ببرد.
فشارهایی که امام سجاد(ع) در مدینه تجربه کردند و همچنین مشکلات و دشواری‌هایی که امام باقر(ع) و امام صادق(ع) با آن مواجه بودند، همگی دارای درس‌های ارزشمندی برای جامعه امروز ما هستند.
نکته جالب این است که در زندگی همه امامان مشاهده می‌کنیم که ایشان در هر شرایط و وضعیتی که قرار می‌گرفتند، تلاش می‌کردند بهترین بهره را از موقعیت موجود ببرند و تهدیدها را به فرصت تبدیل کنند.
این همان توصیه‌ای است که شهید سلیمانی نیز بر آن تأکید داشتند؛ اینکه باید تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم. در واقع، این رویکرد در سیره اهل‌بیت(ع) وجود داشته است و شایسته است مورد توجه تک‌تک مردم و جامعه ما نیز قرار بگیرد؛ اینکه در هر شرایطی که قرار داریم، هرچقدر هم آن شرایط دشوار باشد، می‌توانیم از دل سختی‌ها، خوبی‌ها و فرصت‌هایی را بیرون بکشیم.