کمربند ایمنی که ضربان قلب را بررسی میکند، صندلیای که برای احیای بیمار تغییر وضعیت میدهد و باتریای که انرژی دستگاه شوک قلبی را تامین میکن.؛ اینها بخشی از ایدههای خودروسازانند که خودرو به وسیلهای فراتر از حملونقل تبدیل شود. تازهترین نمونه هم به جگوار لندرور تعلق دارد.
فرارو- باتری خودروهای برقی را تا امروز بیشتر با دو چیز میشناسند: پیمایش پاک و البته نگرانیهای زیستمحیطی درباره استخراج مواد اولیه، تولید و سرنوشت باتریها پس از پایان عمر مفیدشان. حالا جگوار لندرور ایده متفاوتی برای استفاده از این باتریها مطرح کرده.
به گزارش فرارو، خودروساز بریتانیایی میخواهد از انرژی باتری خودروهای برقی و هیبریدی برای راهاندازی دستگاهی برای نجات جان انسانها استفاده کند. این شرکت بهتازگی طرح اتصال دستگاه شوک الکتریکی قلب به سیستم برق خودرو را ثبت کرده. این ایده خودرو را از یک وسیله حملونقل به بخشی از شبکه امدادرسانی تبدیل خواهد کرد.
باتری خودرو چطور به کمک قلب انسان میآید؟
جگوار لندرور اختراعی مرتبط با دستگاهی به نام دفیبریلاتور خودکار خارجی یا AED را ثبت کرده. وسیلهای که در شرایط ایست قلبی برای بررسی وضعیت ضربان قلب و در صورت نیاز، به عنوان شوک الکتریکی استفاده میشود. این دستگاه در حال حاضر در بسیاری از مراکز عمومی، فرودگاهها، ایستگاههای قطار و مجموعههای ورزشی وجود دارد و حتی افرادی که آموزش پزشکی تخصصی ندیدهاند هم میتوانند با راهنمایی صوتی از آن استفاده کنند.
اما تفاوت طرح جگوار لندرور این است که دستگاه به جای اتکا به یک منبع تغذیه مستقل، از باتری اصلی خودرو انرژی میگیرد. در واقع، باتری بزرگی که وظیفه به حرکت درآوردن خودرو را بر عهده دارد، در شرایط اضطراری انرژی موردنیاز یک وسیله پزشکی را هم تامین میکند.

دستگاه به ورودی برق ولتاژ بالای خودرو متصل شده و انرژی موردنیاز خود را از منبعی با ولتاژ حداقل ۲۰۰ ولت دریافت میکند. البته این عدد به برق ورودی دستگاه مربوط است و به معنای انتقال مستقیم چنین ولتاژی به بدن بیمار نیست. دستگاه ابتدا وضعیت قلب را بررسی میکند و فقط در صورت تشخیص ریتم قابل درمان با شوک، اجازه انجام این کار را میدهد.
در طراحی جگوار، موضوع فقط تامین انرژی دستگاه نیست. یک رابط کاربری برای کنترل آن در نظر گرفته شده و الکترودهایی نیز برای اتصال به بدن بیمار وجود دارند. این الکترودها همان پدهایی هستند که روی قفسه سینه فرد قرار میگیرند تا دستگاه وضعیت قلب را بررسی کند.
نکته جالبتر اینکه محل اتصال دستگاه به خودرو میتواند در بخشهای مختلفی مانند کابین، صندوق عقب، زیر کاپوت یا نزدیکی چرخ جلو قرار بگیرد. چنین طراحی میتواند دسترسی به دستگاه را برای افرادی که داخل خودرو نیستند را هم فراهم کند. یعنی مثلا اگر فردی در جاده یا کنار خیابان دچار ایست قلبی شود، یک خودروی مجهز به این سامانه میتواند به منبع انرژی دستگاه امدادی تبدیل شود.
البته این اختراع هنوز به مرحله تولید انبوه نرسیده و جگوار لندرور هم نصب آن روی یک مدل مشخص را اعلام نکرده است.
جگوار اولین خودروسازی نیست که به فکر نجات جان انسانها افتاد
شاید تصور کنیم استفاده از خودرو برای کمک به بیماران و نجات جان انسانها ایدهای تازه است اما بررسیهای فرارو از اختراعات ثبتشده نشان داد خودروسازان و مهندسان از سالها قبل به چنین کاربردی فکر کردهاند. جالب اینکه بعضی از این طرحها حتی از ایده جدید جگوار هم بلندپروازانهتر هستند.
مرسدس بنز؛ خودرو چطور متوجه وضعیت اضطراری سرنشین میشود؟

مرسدس بنز در سالهای اخیر روی طرحی برای شناسایی وضعیتهای اضطراری پزشکی در داخل خودرو کار کرده. در این ایده، خودرو قرار است توان تشخیص شرایطی را که یکی از سرنشینان به کمک پزشکی فوری نیاز دارد را داشته باشد و متناسب با آن اقدامات اولیه را در اختیارش قرار دهد.
درخواست ثبت اختراع این شرکت در مارس ۲۰۲۳ منتشر شد و یکی از محورهای آن، تشخیص شرایط اضطراری پزشکی و ارائه کمکهای اولیه است. این طرح بهجای تمرکز بر دستگاه شوک قلبی، روی شناسایی وضعیت بیمار و فعال کردن اقدامات امدادی تمرکز دارد.


اهمیت چنین ایدهای در این است که همیشه فردی در خودرو حضور ندارد که وضعیت سرنشین دیگر را بهموقع تشخیص دهد. برای مثال، ممکن است راننده یا یکی از سرنشینان در حین حرکت دچار مشکل پزشکی شود و دیگر توانایی درخواست کمک نداشته باشد. در چنین شرایطی، سامانه هوشمند خودرو میتواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و اطلاعرسانی داشته باشد.
هیوندای و کیا؛ کمربند ایمنی که به دستگاه شوک قلبی تبدیل میشود
ایده هیوندای و کیا از این هم جالبتر است. دو خودروساز کرهای در سال ۲۰۱۷ درخواست ثبت اختراع سامانهای را ارائه کردند که تجهیزات دفیبریلاتور را با کمربند ایمنی خودرو یکپارچه میکند.

در این طرح، کمربند ایمنی فقط وسیلهای برای محافظت از سرنشین هنگام تصادف نیست، بلکه بخشی از سامانهای است که وضعیت ضربان قلب او را هم بررسی میکند. پس در صورت تشخیص اختلال جدی یا ایست قلبی، دستگاه برای ارائه کمک درمانی وارد عمل میشود.
مزیت چنین ایدهای این است که بخشی از تجهیزات موردنیاز از قبل در خودرو تعبیه شده و دیگر لازم نیست در زمان بروز حادثه، امدادگر به دنبال دستگاهی جداگانه در صندوق عقب بگردد.
اما هیوندای و کیا به همین طرح بسنده نکردند. دو شرکت در سال ۲۰۱۹ ایده دیگری را برای خودروهای خودران ثبت کردند که از نظر فناوری بسیار پیچیدهتر بود.
به این صورت که اگر یکی از سرنشینان خودروی خودران دچار ایست قلبی شود، سامانه ابتدا وضعیت او را تشخیص میدهد. سپس صندلی میتواند تغییر وضعیت دهد تا فرد در حالت مناسب برای احیای قلبی قرار بگیرد. در ادامه، یک بازوی رباتیک که در اطراف صندلی تعبیه شده، تجهیزات احیا و دفیبریلاتور را به کار خواهد گرفت.
به زبان ساده، هیوندای و کیا به خودرویی فکر کردهاند که در آینده بتواند بدون انتظار برای رسیدن امدادگر، بخشی از اقدامات اولیه احیای قلبی را برای سرنشین انجام دهد. البته این طرح در حد اختراع ثبتشده و به معنای وجود چنین قابلیتی در خودروهای تولیدی این دو شرکت نیست.
فولکسواگن؛ کمربند ایمنی برای کمک به احیای قلبی میشتابد
فولکسواگن هم در سال ۲۰۲۱ طرحی را ثبت کرد که ارتباط مستقیمی با احیای قلبی سرنشینان خودرو دارد. البته این بار خبری از دستگاه شوک الکتریکی نیست.

در این اختراع، بخشی از کمربند ایمنی به قطعهای مجهز میشود که میتواند بهصورت متناوب به قفسه سینه سرنشین فشار وارد کند. هدف این است که در شرایط اضطراری، کمربند برای حرکات فشاری موردنیاز برای احیای قلبی کمک کند.
در واقع، فولکسواگن تلاش کرده از وسیلهای که تقریبا در تمام خودروها وجود دارد، کاربردی فراتر از ایمنی در تصادف بسازد. البته این سامانه نیز یک ایده ثبتشده است و نباید آن را با تجهیزات پزشکی تاییدشده برای احیای قلبی جایگزین دانست.
این ایده به سال ۲۰۰۱ برمیگردد؛ دفیبریلاتور پشت پلاک خودرو

جالب است بدانیم حتی پیش از طرحهای خودروسازان بزرگ، یک اختراع در سال ۲۰۰۱ به ثبت رسیده بود که از باتری خودرو برای تامین انرژی دفیبریلاتور استفاده میکرد.
محل اتصال دستگاه به شکلی طراحی شده بود که حتی افراد خارج از خودرو هم بتوانند به آن دسترسی داشته باشند. یکی از پیشنهادها، قرار دادن محل اتصال پشت پلاک خودرو بود. بهطوری که با کنار زدن پلاک، امکان اتصال الکترودها فراهم شود.
طراحان حتی به این فکر کرده بودند که خودروهای مجهز به چنین دستگاهی با علامت مشخصی شناسایی شوند تا در پارکینگها و مکانهای عمومی، امدادگران بتوانند سریعتر آنها را پیدا کنند.
پس میشود گفت ایده تبدیل خودرو به یک منبع امدادی، دستکم ۲۵ سال قدمت دارد. با این تفاوت که جگوار اکنون آن را با تکیه بر سیستم برق خودروهای برقی و هیبریدی مطرح کرده است.
چرا این فناوریها هنوز به خودروهای خیابان نرسیدهاند؟
با وجود تمام این ایدهها، هنوز دفیبریلاتور یا تجهیزات خودکار احیای قلبی جزو امکانات رایج خودروهای سواری نیستند. دلیلش هم فقط به هزینه نصب یک دستگاه پزشکی مربوط نمیشود.
اولین مسئله، نگهداری و اطمینان از عملکرد تجهیزات است. دفیبریلاتورها به پدهای مخصوص و قطعاتی نیاز دارند که باید در بازههای زمانی مشخص بررسی و تعویض شوند. اگر دستگاهی در خودرو نصب شود اما هنگام بروز حادثه به دلیل تمام شدن عمر باتری یا خرابی قطعات کار نکند، عملا هیچ کمکی به بیمار نخواهد کرد.
مسئله بعدی، تاییدیههای پزشکی و مسئولیت خودروساز است. دستگاهی که قرار است مستقیما در شرایط حساس پزشکی استفاده شود، باید از نظر ایمنی و دقت عملکرد مورد آزمایش قرار بگیرد. همچنین باید مشخص باشد در صورت بروز خطا، مسئولیتش بر عهده چه کسی خواهد بود.

از طرف دیگر، دسترسی به دستگاه هم اهمیت زیادی دارد. تصور کنید خودرویی در نزدیکی فردی که دچار ایست قلبی شده توقف کرده اما هیچکس از وجود دستگاه در آن خبر ندارد. در چنین شرایطی، مزیت این فناوری تا حد زیادی از بین میرود. پس اگر قرار باشد خودروهای مجهز به دفیبریلاتور در آینده نقش امدادی داشته باشند، باید راهی برای شناسایی موقعیت آنها و اطلاعرسانی به مراکز اورژانس هم وجود داشته باشد.
با این حال، ایده جگوار لندرور را میتوان بخشی از نگاه تازه به کاربرد باتری خودروهای برقی دانست. باتریهایی که علاوه بر تامین انرژی حرکت خودرو، میتوانند در شرایط مختلف برای راهاندازی تجهیزات خارجی نیز استفاده شوند.
البته استفاده از باتری فعال خودرو برای تامین برق یک دستگاه پزشکی با بازیافت یا استفاده مجدد از باتریهای فرسوده تفاوت دارد. باتری خودرو پس از پایان عمر مفیدش ممکن است همچنان برای کاربردهایی مانند ذخیره برق در ساختمانها مناسب باشد یا پس از بازیافت، مواد ارزشمندش دوباره به چرخه تولید بازگردد. به همین دلیل، آینده این باتریها فقط به زمانی که روی خودرو نصب هستند محدود نمیشود.
اگر ایدههایی مانند طرح جگوار به مرحله تولید برسند، خودروهای برقی کاربردی فراتر از حملونقل پیدا خواهند کرد؛ از تامین برق تجهیزات اضطراری گرفته تا کمک به امدادرسانی در حوادث پزشکی.
شاید هنوز فاصله زیادی تا تبدیل شدن خودرو به یک مرکز امدادی متحرک وجود داشته باشد اما خودروسازان از مدتها قبل به این فکر افتادهاند که باتری و تجهیزات خودرو چطور میتوانند در موقعیتی غیر از رانندگی هم به کار بیایند.
