واپسین کتابی که آقای پزشکیان به تازگی خوانده و مطالعه آن را به خصوص به مدیران پیشنهاد میکند، «فراجامعه» است. این کتاب نوشته پیتر والنتینوویچ تورچین، انسانشناس روسی- امریکایی و متخصص بحث تکامل فرهنگی و تحلیل پویایی جوامع تاریخی است. موضوع کتاب تاریخ جنگهای بشری و تاثیر آن روی زندگی بشر است و انتخاب آن برای مطالعه و پیشنهاد کتاب از سوی مسعود پزشکیان با توجه به شرایط جنگی کشور قابل فهم و درک است.
سی و چهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی رو به پایان است. نامگذاری هفته آخر آبان به عنوان هفته کتاب و کتابخوانی به سال 1372 برمیگردد و مناسبت آن هم 24 آبانماه، سالروز درگذشت علامه سید محمدحسین طباطبایی در این روز است. البته علامه دوازده سال قبل یعنی در 24 آبان سال 1360 از دنیا رفت. ضمن آنکه برخی میگویند تصمیم نامگذاری هفته کتاب به قبل از انقلاب باز میگردد، اما چنانکه آمد، اولینبار پانزده سال بعد از انقلاب برگزار شد. حالا در این هفته چه اتفاقی میافتد؟
به گزارش اعتماد، تشویق به کتاب و کتابخوانی، تجلیل از مقام «شامخ» کتاب، تلاش برای افزایش سرانه مطالعه، حمایت از ناشران و مولفان و ... خیلی هم عالی. در این هفته کلی جلسه و نشست و همایش و کنفرانس در جایجای کشور برگزار میشود و در آنها مقامات کشوری و مسوولان درباره اینکه کتاب خوب است و باید آن را خواند، حرف میزنند. یکسری برنامههای رونمایی از کتاب و تجلیل از ناشران و نویسندگان هم از سوی نهادهای فرهنگی و آموزش برگزار میشود. برخی ناشران و کتابفروشیها در این هفته مرام میگذارند و کتابهایشان را با تخفیف میفروشند. در بعضی نهادهای دولتی هم غیر از برگزاری جلسات فوقالذکر، به کارکنانشان بن کتاب میدهند تا تشویق شوند و کتاب بخرند و بخوانند. همه این اقدامات مثبت و قابل تقدیر است، البته اگر شرایط اقتصادی به مردم اجازه بدهد که کتاب بخرند و مهمتر از آن بخوانند.
رییسجمهور در روز کتاب و کتابخوانی چه گفت؟
امسال در یکی از جلساتی که به مناسبت سی و چهارمین هفته کتاب در محل ساختمان نهاد کتابخانههای عمومی کشور برگزار شد، مسعود پزشکیان، رییسجمهور سخنرانی و مثل هر سال درباره کتاب و کتابخوانی صحبت کرد. او در یکی از بخشهای صحبتهایش به مدیران و مسوولان توصیه کرد: «کتابهایی مطالعه کنند که به آنان در جهت ارایه خدمت بهتر و حل مشکلات مردم کمک کند، چراکه کتاب حاصل تجربه نسلهای گوناگون است و انسان میتواند با مراجعه به آنها، وسعت دید و اندیشه خود را گسترش دهد و از تجربههایی که در طول تاریخ شکل گرفته، استفاده بهینه کند، لذا با آسودگی و دغدغه کمتری حرکت کند، تصمیم بگیرد و اقدام کند.»
او همچنین گفت: «برخی کتابها عمومی هستند و مطالعه آنها موجب افزایش اطلاعات انسان میشود و در هر شرایطی برای همه جاذبه دارند. برای مثال، وقتی کتابهایی درباره کهکشان و آسمان میخوانم، خودبهخود در برابر آنچه مطالعه میکنم، مبهوت میشوم، این مطالب ذهن انسان را تا دوردستها و بینهایت میبرد و نگاه انسان را باز میکند.»
کتابهای رییسجمهور
در حاشیه این مراسم ویدیویی از رییسجمهور توسط پایگاه اطلاعرسانی مسعود پزشکیان منتشر شد که در آن رییسجمهور درباره کتابهایی که به تازگی خوانده یا پیشنهاد میدهد، حرف زد. در این ویدیو رییسجمهور از چهار کتاب نام برد. نام این کتابها به ترتیب چنین بود: 1. «اطلس ملی ایران (تاریخ)»، 2. «شاهنامه برای زندگی» نوشته دکتر فهیمه حسینزاوه با مقدمه دکتر محمدحسین پاپلییزدی، 3. «برخاستن از فقر» نوشته شی جینپینگ با ترجمه محمدرضا نوروزپور و 4. «فراجامعه، چگونه ده هزار سال جنگیدن، انسانها را وادار کرد که عالیترین نوع همکاری را در کره زمین پیاده کنند» اثر پیتر تورچین با ترجمه محمود فرشتهنژاد.
پزشکیان در این ویدیو گفت: تقریبا ۱۳۵ صفحه «اطلس ملی ایران(تاریخ)» را خواندهام و مجدد آن صفحاتی که خواندهام، مرور میکنم. وی ادامه داد: کتابی که به تازگی خواندهام، «شاهنامه برای زندگی» است که شاید برای خیلیها خواندن چنین کتابی خوب باشد. برای مدیران و سیاستمداران نیز کتاب «برخاستن از فقر» شی جینپینگ کتاب خیلی خوبی است. این کتابی است که میتوان از آن درس گرفت.
رییسجمهور در پایان گفت: کتاب «فراجامعه» هم قبلا خواندهام و خلاصه هم کردهام. اکنون بسیاری از کتابهایی که خواندهایم، در مدیریت از آن استفاده میکنیم. این کتابها نگاهمان را اصلاح میکند، نحوه برخوردمان را با جامعه و مدیریت تغییر میدهد. کتاب خیلی چیزها را تغییر میدهد. راهی که گذشتگان رفتند و شکست خوردند یا پیروز شدند، این درسها را میتوان از تاریخ گرفت.
ممکن است انتخاب این کتابها توسط خود رییسجمهور باشد، شاید هم به توصیه و پیشنهاد معاونان و مشاورانش. در هر صورت میتوان از دریچه آنها به ذهن و ذهنیت آقای پزشکیان و دغدغهها و اولویتهای او پی برد. در ادامه مروری خواهیم کرد بر این عناوین.
اهمیت تمامیت ارضی
موضوع «اطلس ملی ایران» (تاریخ) که رییسجمهور گفت 135 صفحه از آن را خوانده، مشخص است. این کتاب تحولات تاریخی جغرافیای ایران را نشان میدهد و روشن است که آشنایی و آگاهی با آن برای یک سیاستمدار، مخصوصا یک رییسجمهور چه اهمیت و ضرورتی دارد. ایران در طول تاریخ کهن چند هزار ساله خود دستخوش تحولات جغرافیایی و ارضی بسیاری شده و بارها کوچک و بزرگ شده. در سکانس مشهوری از فیلم هامون (1368)، حمید هامون (با بازی خسرو شکیبایی) پیش دوست و مرادش علی عابدینی نشسته. از علی میپرسد: در چه حالی؟ علی به شوخی جواب میدهد: «خوشبین، امیدوار، بدبخت، ناامید، چه فرقی میکنه؟» بلافاصله بعد از آن میبینیم که علی ساز میزند و هامون گوشه اتاق نشسته و در حال ورق زدن کتابی شبیه «اطلس ملی ایران» است و نقشه ایران را از دیرباز تا به زمان قاجار نگاه میکند، از هخامنشیان و ساسانیان تا آلبویه و سلجوقیان و صفویه. وقتی به نقشه ایران میرسد، با تعجب میگوید: «عه، چرا اینقدر کوچیک شد؟»
مساله تمامیت ارضی و حفظ خاک و کیان در طول دو سال اخیر و در پی دو جنگ خونبار، مهمترین دغدغه ایران است و انتخاب اطلسی ملی و تاریخی ایران از سوی رییسجمهور به خوبی بیانگر دلنگرانی و دلمشغولی او.
رییسجمهور شاهنامهخوان
این روزها بساط شاهنامهخوانی داغ شده. چند هفته پیش ویدیویی منتشر شد و در آن یکی از ناشران و کتابفروشهای مشهور که خودش نویسنده هم هست، خطاب به دوربین میگوید که فروش شاهنامه بسیار زیاد شده و مردم از هر صنف و سن و سالی، برای خرید شاهنامه مراجعه میکنند و شاهنامه را با تصحیحها و چاپهای مختلف و متنوع میخرند. این خبر خوشایند و قابل توجهی است و البته مستلزم تامل و تحقیق که چرا چنین شده. بعد از جنگ دوازده روزه نگاه حاکمیت هم به مفاهیم و نشانهها و نمادهای ملی و ایرانی بیشتر شده و بسیاری از سیاستمداران در گفتارها و سخنرانیهایشان از این عناصر ملی به عنوان سیمان اجتماعی بهره میگیرند.
توجه رییسجمهور به شاهنامه را هم در همین چارچوب میتوان ارزیابی کرد. چنانکه اشاره شد، پزشکیان در این ویدیو از کتاب «شاهنامه برای زندگی» نوشته فهیمه حسینزاوه یاد کرد. این کتاب در حوزه پژوهش ادبی، اخلاق و فرهنگ است و میکوشد آموزههای اخلاقی و اجتماعی شاهنامه فردوسی را به مسائل و رفتارهای انسان امروز پیوند بزند. نویسنده نقطه آغاز بحث خود را گفتوگوی انوشیروان و بزرگمهر در شاهنامه قرار داده است؛ گفتوگویی که در آن از ده دیو اخلاقی و رفتاری سخن به میان میآید. حسینزاوه در این اثر تلاش میکند، نشان دهد این دیوها صرفا موجوداتی اسطورهای در جهان شاهنامه نیستند، بلکه نماد خصلتها و رفتارهایی هستند که میتوانند زندگی فردی و مناسبات اجتماعی انسانها را تخریب کنند. یکی از ویژگیهای کتاب، نگاه میانرشتهای آن است. نویسنده برای بررسی هر یک از این ده خصلت، علاوه بر شاهنامه، از متون ادبی، فرهنگ عامه و مباحث روانشناختی، حقوقی و اجتماعی نیز بهره میگیرد.
رییسجمهور در سخنرانیاش هم به شاهنامه اشاره کرد و گفت: در شاهنامه درسهای فراوانی درباره مبارزه با قلدران و زورگویان و همچنین اصلاحگری وجود دارد. آز و طمع از مهمترین مفاهیمی است که در این اثر به آنها پرداخته شده و اگر انسان به این صفات مبتلا شود، به قعر جهنم سقوط خواهد کرد.
نگاه به شرق
«برخاستن از فقر» دیگر کتابی است که رییسجمهور از آن صحبت کرد. اشاره به این کتاب با توجه به شرایط نابسامان اقتصادی کشور بسیار معنادار و قابل توجه است. نویسنده این کتاب، شی جینپینگ، سیاستمدار باسابقه و رییسجمهوری خلق چین از سال 2013 تا به امروز است. شاید نتوان با قطعیت گفت که منظور رییسجمهور ایران با اشاره به کتابی از رییسجمهور چین چیست، آیا همان سیاست نگاه به شرق را مدنظر دارد؟ آیا منظورش این است که باید به تجربه کشور چین توجه کرد؟ در هر صورت خواندن تجربه کشورهای موفق دیگر بسیار اهمیت دارد.
در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب «برخاستن از فقر» نوشته شی جینپینگ را شاید بهتر باشد نه یک کتاب نظری درباره فقر، بلکه دفتری از تجربه مدیریتی در یک منطقه مشخص دانست. کتاب مجموعهای از سخنرانیها، مقالهها و یادداشتهای او در فاصله سالهای ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۰ است و نخستینبار در سال ۱۹۹۲ به زبان چینی منتشر شد. پرسشی که رشته اصلی نوشتهها را به هم وصل میکند، این است که منطقهای با امکانات محدود چگونه میتواند با تکیه بر شرایط و ظرفیتهای خودش راه توسعه را پیدا کند.
از آنجا که کتاب روایتی پیوسته با آغاز و پایان نیست، خواندنش بیشتر شبیه ورق زدن یادداشتها و مواضع مدیریتی یک دوره مشخص است. حدود بیستونه سخنرانی و مقاله در آن گرد آمده و موضوعاتشان از توسعه اقتصادی و فقرزدایی تا مدیریت محلی، فرهنگ، آموزش و پرورش نیروی انسانی، ساختار حزبی و ارتباط با مردم گسترده است. زبان نوشتهها نسبتا ساده و عملی است و بیشتر به کار روزمره اداره یک منطقه نزدیک است تا به بحثهای انتزاعی. خواننده در این صفحهها با تصویری از شیوه نگاه نویسنده به اداره ناحیهای محروم در آغاز دهه آخر قرن بیستم روبهرو میشود و میبیند مسائل توسعه در آن بستر تاریخی چگونه طرح میشدند.
بخش دیگری از کتاب به مدیریت محلی و رابطه مسوولان با مردم میپردازد. مباحثی مانند رسیدگی به مشکلات و درخواستهای مردم، حضور مستقیم مدیران در میان جامعه، مبارزه با فساد، حکومت پاک، شیوه کار اداری و پیشرفت فرهنگی در کنار موضوع توسعه اقتصادی آمدهاند. از این نظر «برخاستن از فقر» تنها به سیاستهای اقتصادی محدود نیست و دیدگاه نویسنده درباره اداره یک منطقه را در ابعاد گستردهتری نشان میدهد.»
چگونه جنگ را از تهدید به فرصت بدل کنیم؟
اما واپسین کتابی که آقای پزشکیان به تازگی خوانده و مطالعه آن را به خصوص به مدیران پیشنهاد میکند، «فراجامعه» است. این کتاب نوشته پیتر والنتینوویچ تورچین، انسانشناس روسی- امریکایی و متخصص بحث تکامل فرهنگی و تحلیل پویایی جوامع تاریخی است. موضوع کتاب تاریخ جنگهای بشری و تاثیر آن روی زندگی بشر است و انتخاب آن برای مطالعه و پیشنهاد کتاب از سوی مسعود پزشکیان با توجه به شرایط جنگی کشور قابل فهم و درک است. ایران از اوایل سال ۱۴۰۴ بهطور مستقیم و بیواسطه درگیر جنگ است و کشور در وضعیت جنگی به سر میبرد.
تورچین در این کتاب با استفاده از مدلهای ریاضی، توضیح میدهد که جنگها فقط عامل تخریب زندگی انسان نیستند، بلکه در بسیاری مواقع به عنوان موتورهای پیشرفت اجتماعی عمل کردهاند. «او نشان میدهد که جوامعی که در معرض فشارهای نظامی قرار داشتند، تمایل بیشتری به توسعه نهادهای حکومتی قویتر و سیستمهای اقتصادی منظمتر داشتند. این نهادها و سیستمها، به نوبه خود، امکان مدیریت منابع بهتر، توزیع عادلانهتر قدرت و افزایش کارایی در تولید و توزیع کالاها را فراهم کردند. یکی از نکات برجسته کتاب، تاکید نویسنده بر نقش رهبری در جوامع جنگزده است. تورچین بیان میکند که در شرایط جنگی، رهبران توانمند و کارآمد بیشتر مورد نیاز هستند و جوامع به دنبال افرادی میگردند که بتوانند در شرایط بحرانی تصمیمات سریع و موثری اتخاذ کنند.»
٭٭٭
کتابهای انتخابی مسعود پزشکیان بازتابنده دغدغههای رییسجمهور و اولویتهای سیاستمداران امروز جامعه ایران است، نگرانی برای ایران درگیر جنگ، شرایط اقتصادی آن و کوشش برای یافتن عناصری ملی برای ایجاد همبستگی و انسجام جامعه.
