زنجان -ایرنا- نویسنده و شاعر زنجانی گفت: ادبیات استان در سال‌های اخیر با رکود شدیدی مواجه شده و شکوفایی مجدد آن در گرو حمایت مسوولان است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، کتابخوانی، فراتر از یک سرگرمی یا عادت ساده، در حقیقت پلی است میان ذهن انسان و گنجینه عظیم تجربیات بشری.
در عصری که بمباران اطلاعاتی و محتواهای گذرا، تمرکز انسان را به شدت کاهش داده است، بازگشت به دنیای کتاب، ضرورتی حیاتی برای پرورش تفکر تحلیلی و عمیق محسوب می‌شود.
کتاب تنها منبعی است که به ما اجازه می‌دهد در زمان و مکان سفر کنیم، با نخبگان تاریخ گفتگو کنیم و جهان را از دریچه دیدهای مختلف بنگریم.
مطالعه مستمر نه تنها باعث گسترش دایره لغات و تقویت مهارت‌های ارتباطی می‌شود، بلکه با تحریک تخیل و تقویت قوه استدلال، فرد را قادر می‌سازد تا در مواجهه با پیچیدگی‌های زندگی، تصمیماتی آگاهانه‌تر بگیرد.در واقع، کتابخوانی ابزاری برای خودشناسی و ارتقای سطح کیفی زیست انسانی است که جامعه‌ای آگاه، متفکر و فرهیخته را پی‌ریزی می‌کند.
این روزها زنجان شاهد رویداد مهم فرهنگی- اجتماعی نمایشگاه کتاب است که از ۱۸ مهرماه در محل دائمی نمایشگاه کاسپین زنجان برپا شده و تا ۲۴ مهرماه ادامه می یابد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) مرکز زنجان نیز به عنوان تنها رسانه حاضر و دارای غرفه در این نمایشگاه حضور یافته و ضمن پوشش خبری نمایشگاه با نویسندگان، هنرمندان، ناشران و فعالان حوزه کتاب و کتابخوانی گفت و کرده است.
حامد رحمتی یکی از نویسندگان و شاعران استان زنجان است که در گفت و گو با ایرنا از شعر نو و ترجمه‌های آوانگارد تا دغدغه‌های نشر امروز را بیان کرده است.
ایرنا: ابتدا از سوابق هنری و ادبی خود و مسیر فعالیت‌هایتان بگویید.
من در حوزه‌های تالیف، ترجمه و عکاسی فعالیت دارم. در زمینه تالیف، پنج مجموعه شعر نو منتشر کرده‌ام. دهه هشتاد برای من دوره‌ای بسیار پویا و متلاطم بود؛ چرا که ناشران در آن سال‌ها رویکرد بسیار مثبتی داشتند و آثار شاعران نسل جوان را با جدیت منتشر می‌کردند.
من هم این شانس را داشتم که با ناشران بزرگی همکاری کنم. یکی از آثار من در سال ۸۹ از نشر «آهنگ دیگر» (به مدیریت آقای شمس لنگرودی) منتشر شد که خوشبختانه جزو برگزیدگان کتاب سال ایران و آثار پرفروش آن دوره بود.
نکته قابل توجه این بود که طرح جلد این کتاب توسط آقای فرزاد ادیبی (از شاگردان برجسته استاد مرتضی ممیز) طراحی شده بود؛ اتفاقی که باعث شد کتاب از نظر بصری و گرافیکی نیز مورد توجه منتقدان و گرافیست‌ها قرار گیرد و یادداشت‌های متعددی درباره آن نوشته شود. این تکریم‌ها در جوانی، انگیزه‌ای بزرگ برای ادامه مسیرم بود.
ایرنا: در حوزه ترجمه، تمرکز شما بر چه ادبیاتی بوده است؟
در ابتدا بر ادبیات ترکیه تمرکز و سعی کردم نویسندگان و شاعران «آوانگارد» ترکیه را به جامعه فارسی‌زبانان معرفی کنم اما بعدها با گسترش دیدگاهم به ادبیات جهان به سراغ آنتولوژی‌های شعر آمریکای لاتین و آفریقا رفتم.
شاعران آفریقایی به دلیل جغرافیای سخت و رنج‌های بسیاری که کشیده‌اند، شعری بسیار ویژه و سختکوشانه دارند که به باور من می‌تواند الگوی بسیار خوبی برای شاعران ایرانی باشد.
ایرنا: نگاه شما به وضعیت فعلی فضای فرهنگی، به‌ویژه در استان زنجان و حمایت از نویسندگان جوان چگونه است؟
متأسفانه در دوره فعلی، آن فضای ژورنالیستی و خبرگزاری‌هایی که به معرفی اصحاب فرهنگ می‌پرداختند، کمرنگ شده است. برای مثال، در شهر زنجان کتاب‌های ارزشمندی منتشر می‌شود، اما شاهد رونمایی‌های ساده یا معرفی‌های مناسب از سوی اداره ارشاد و خبرگزاری‌ها نیستیم.
من این را نه از منظر انتقاد، بلکه از باب دلسوزی می‌گویم؛ چرا که تکریم یک جوان نویسنده و برگزاری یک مراسم رونمایی ساده، او را دلگرم می‌کند و در واقع آینده ادبی کشور را می‌سازد.
ایرنا: در مورد نمایشگاه کتاب و چالش‌های پیش روی ناشران و خوانندگان چه می‌گویید؟
برگزاری نمایشگاه کتاب اتفاق بزرگی است و باید مردم را به کتابخوانی تشویق کنیم اما نباید از تبعات جنگ، مسائل مالی و گران شدن کاغذ چشم‌پوشی کرد.
وقتی قیمت یک کتاب ۳۰۰ یا ۴۰۰ صفحه‌ای به دلیل هزینه‌های تولید بالا می‌رود، خرید آن برای بسیاری از مردم دشوار می‌شود. با این حال، من به عنوان کسی که تحصیلاتم در رشته جامعه‌شناسی است، معتقدم کتاب و عکس، سندهای تاریخی هستند.
ما در هر دوره‌ای هستیم، باید به شاعران و نویسندگان اجازه دهیم تا با ثبت آثارشان، سندهای تاریخی این دوران را برای آینده به جای بگذارند.
ایرنا: ظرفیت‌های فرهنگی و هنری استان زنجان را چطور ارزیابی می کنید:
من معتقدم پتانسیل‌های فرهنگی و ادبی شهر زنجان بالاتر از بسیاری از شهرهای دیگر است و بر این موضوع تأکید دارم.
متأسفانه در حال حاضر گویی این خانه، پدر و مادری ندارد که فرزندانش را تربیت کرده و آن‌ها را برای آینده کشور آماده کند.
ما در شهرهایی مانند رشت، شیراز، اصفهان و حتی قزوین — که زمانی زیرمجموعه استان ما بود — شاهد فعالیت‌های فرهنگی گسترده‌ای هستیم؛ از دعوت از نویسندگان نخبه کشور گرفته تا برگزاری نشست‌های تخصصی ادبی، حتی در دوران سخت جنگ.
متأسفانه در زنجان، جای خالی این نشست‌ها و توجه به انجمن‌های فعال به‌شدت حس می‌شود. من باور دارم که ما در حوزه ادبیات داستانی و شعر، ظرفیت‌های بسیار بالایی داریم. امیدوارم روزی فرا برسد که مسئولان امر به این پتانسیل‌های قوی توجه کرده و در مسیر انتشار آثار این هنرمندان حمایت کنند.
با ایمان قلبی می‌گویم که ما بهترین نسل را در زنجان داریم، اما این استعدادها فعلاً خاموش‌اند و انگیزه‌ای برای فعالیت ندارند.
ایرنا: در تحلیل خود به ضرورت ثبت تاریخ اجتماعی امروز اشاره کردید. چرا معتقدید ثبت این برهه زمانی برای نسل‌های آینده حیاتی است؟
بله، من معتقدم اهالی فرهنگ و تاریخ‌نگاران باید اجازه داشته باشند شرایط سخت امروز ما را ثبت کنند. ما باید بتوانیم یکصد سال بعد به فرزندانمان بگوییم که در چنین برهه دشواری زیستیم، اما با تکیه بر ایمان و منویات درونی‌مان ایستادگی کردیم. این ثبت تاریخی تنها با همت رسانه‌ها و حمایت نهادهای فرهنگی میسر می‌شود.
متأسفانه در حال حاضر می‌بینیم که حتی آثار ادبی و مجموعه‌های شعری با تیراژ بسیار پایین (مثلاً ۱۰۰ نسخه) که تأثیر اجتماعی اندکی دارند، با دشواری زیادی برای گرفتن مجوز مواجه هستند؛ در حالیکه این آثار برای خلوت شاعرانه و پژوهش‌های ما ضروری‌اند.
ایرنا: شما به عنوان یک جامعه‌شناس، تضاد عجیبی را میان نظارت بر کتاب و نظارت بر شبکه نمایش خانگی مطرح کردید. منظورتان از این تضاد چیست؟
دقیقاً نکته همین‌جاست. من خطاب به مدیریت و مقام‌های بالادستی اداره ارشاد می‌گویم: چرا در حالیکه کتابی که دوست‌دار و یاور مردم است مجوز نمی‌گیرد، در سینمای خانگی شاهد انتشار آثاری هستیم که انواع بزهکاری را به مردم و به‌ویژه کودکان می‌آموزند؟ اگر از منظر جامعه‌شناسی به این فیلم‌ها نگاه کنید، می‌بینید که عملاً در حال آموزش سیگار کشیدن و رفتارهای نابه‌هنجار به نسل جدید هستند.
امروز وقتی به کوچه‌ها یا کوهستان‌ها می‌رویم، دانش‌آموزان خردسالی را می‌بینیم که سیگار به دست دارند و این‌ها دقیقاً آموزه‌های همان سینمای خانگی است. در حالیکه هیچ شاعری در کتابش به کودک نمی‌گوید سیگار بکش، اما فیلم‌ها این کار را می‌کنند.
ایرنا: به نظر شما راهکار مقابله با این روند تخریبی در فرهنگ بصری چیست؟
راهکار این است که اگر واقعاً فرهنگ را دوست داریم، باید به «قلم» بازگردیم. بودجه‌های بیشتری باید به شاعران، نویسندگان، نشست‌های ادبی و نمایشگاه‌های کتاب تخصیص یابد تا فرهنگ‌سازی درستی صورت بگیرد.
ما باید از «داستان‌های بصری» که امروز به خورد مردم داده می‌شود و به باور من تبعات بسیار غلطی در سال‌های آینده خواهد داشت، فاصله بگیریم و به سمت کتابخوانی حرکت کنیم.
امروز متأسفانه کتاب‌فروشی‌ها تبدیل به لوازم‌تحریر فروشی شده‌اند و مردم دیگر کتاب نمی‌خرند. این وضعیتی است که اگر مسئولان توجه نکنند، اقلیت کوچک اهل قلم و فرهنگ در حال ویران شدن هستند.
ایرنا: با توجه به اینکه شما نویسنده هستید و در استان زنجان فعالیت می‌کنید، فضای ادبی این استان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
متأسفانه در سال‌های اخیر، ادبیات زنجان با رکود شدیدی مواجه شده است. من دوباره روی سخنم با اداره ارشاد است؛ نویسنده برای خلق اثر نیاز به خلوت و آرامش دارد و زمانی که امرار معاش او به خطر بیفتد، قطعاً قدرت فعالیتش را از دست می‌دهد.
هرچند در دوره کرونا حمایت‌هایی صورت گرفت، اما این حمایت‌ها باید مستمر باشد تا نویسندگان تشویق به تولید آثار بهتر شوند.
با این حال، من با ایمانی راسخ و بر اساس تجربه‌ام از حضور در شهرهای مختلف ایران و نقدهایی که بر آثارم شده، می‌گویم که زنجان پتانسیل بسیار بالا و مثبتی دارد و اگر حمایت‌های اداری و مالی درستی صورت گیرد، می‌تواند دوباره به شکوه ادبی خود بازگردد.