در حالی که هزینه‌های درمان و سلامت با سرعتی بیشتر از متوسط تورم عمومی افزایش یافته‌اند، تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه در شهریور به ۹۳.۸ درصد رسیده است؛ رقمی که ضرورت توجه جدی‌تر به پیامدهای گرانی خدمات سلامت برای خانوارها را برجسته می‌کند.
تورم نقطه‌به‌نقطه گروه بهداشت و درمان در شهریورماه به ۹۳.۸ درصد رسید؛ رقمی که چهار واحد درصد بالاتر از تورم عمومی کشور است. همچنین تورم ماهانه این گروه با ثبت نرخ ۵.۲ درصد، از تورم ماهانه کل کشور با نرخ ۴.۲ درصد پیشی گرفت؛ هرچند تورم سالانه بهداشت و درمان با ۶۸.۸ درصد، همچنان پایین‌تر از نرخ ۷۳.۶ درصدی تورم سالانه کل کشور قرار دارد.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از سالم‌خبر، این تفاوت در سه شاخص، وضعیت تورم سلامت را پیچیده‌تر از یک روایت ساده درباره «گرانی درمان» می‌کند. در شهریور، قیمت‌های حوزه بهداشت و درمان هم در مقایسه با ماه قبل و هم نسبت به ماه مشابه سال گذشته، سریع‌تر از متوسط اقتصاد افزایش یافته‌اند، اما اگر کل ۱۲ ماه گذشته را در نظر بگیریم، میانگین تورم این گروه هنوز پایین‌تر از تورم عمومی قرار دارد. به عبارت دیگر، فشار قیمتی در سلامت در ماه‌های اخیر شدت گرفته، اما اثر این افزایش‌ها هنوز به‌طور کامل در تورم سالانه منعکس نشده است.
سلامت از تورم عمومی جلو زد، اما نه در همه بازه‌ها
برای درک رفتار تورم بهداشت و درمان در شهریور، نمی‌توان تنها یکی از سه شاخص را مبنا قرار داد. تورم ماهانه این گروه از ۴.۲ درصد در مرداد به ۵.۲ درصد در شهریور رسیده و همزمان تورم نقطه‌به‌نقطه از ۹۰.۱ به ۹۳.۸ درصد افزایش یافته است. بنابراین هم سرعت افزایش قیمت‌ها در آخرین ماه و هم فاصله سطح قیمت‌ها با سال گذشته بیشتر شده است.
در مقابل، تورم سالانه ۶۸.۸ درصدی بهداشت و درمان هنوز پایین‌تر از نرخ ۷۳.۶ درصدی کل کشور است. این اختلاف نشان می‌دهد افزایش قیمت‌های سلامت در تمام ماه‌های گذشته به یک اندازه بالا نبوده و شتاب اخیر آن هنوز نتوانسته میانگین دوازده‌ماهه را به بالاتر از تورم عمومی برساند.
در واقع، سه شاخص تورمی سه تصویر متفاوت از یک گروه ارائه می‌کنند. تورم ماهانه می‌گوید در شهریور چه اتفاقی افتاده، تورم نقطه‌به‌نقطه نشان می‌دهد سطح قیمت‌ها نسبت به شهریور سال گذشته چقدر تغییر کرده و تورم سالانه میانگین تغییرات قیمت در یک دوره دوازده‌ماهه را نشان می‌دهد. وقتی نرخ نقطه‌ای به ۹۳.۸ درصد می‌رسد اما نرخ سالانه ۶۸.۸ درصد باقی می‌ماند، معنای آن این نیست که یکی از این دو شاخص وضعیت متفاوتی را گزارش می‌کند؛ بلکه نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در ماه‌های اخیر از میانگین افزایش قیمت در بخش سلامت طی یک سال گذشته شدیدتر بوده است.
همین نکته، آمار شهریور را از گزارش‌های صرفاً توصیفی درباره تورم سلامت جدا می‌کند. مسئله فقط بالا بودن نرخ تورم نیست؛ بلکه زمان وقوع افزایش قیمت‌ها نیز اهمیت دارد. هرچه رشد قیمت‌ها در ماه‌های اخیر متمرکزتر باشد، فاصله تورم نقطه‌ای و سالانه نیز بیشتر می‌شود.
شوک قیمت‌ها هنوز در تورم سالانه تخلیه نشده است
تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۳.۸ درصدی یکی از مهم‌ترین اعداد گزارش شهریور است. این نرخ به این معناست که سطح قیمت کالاها و خدماتی که در گروه بهداشت و درمان قرار می‌گیرند، نسبت به شهریور سال گذشته به‌طور متوسط نزدیک به دو برابر شده است.
اما برای تحلیل این عدد باید به تورم سالانه ۶۸.۸ درصدی هم توجه کرد. اگر قیمت‌های سلامت در تمام ماه‌های گذشته با سرعتی نزدیک به ۹۴ درصد افزایش یافته بودند، میانگین دوازده‌ماهه نیز باید به این سطح نزدیک‌تر می‌شد. فاصله میان این دو نرخ نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در مقاطع مختلف سال یکسان نبوده و بخشی از فشار قیمتی در ماه‌های اخیر شکل گرفته است.
این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چون تورم ماهانه بهداشت و درمان نیز در شهریور افزایش یافته و به ۵.۲ درصد رسیده است. بنابراین در صورت تداوم چنین نرخ‌هایی، افزایش قیمت‌های ماه‌های اخیر به‌تدریج وزن بیشتری در محاسبه تورم سالانه پیدا خواهد کرد.
به همین دلیل، نمی‌توان پایین‌تر بودن تورم سالانه سلامت از تورم کل را به‌عنوان نشانه‌ای از وضعیت بهتر این بخش در آینده تفسیر کرد. این شاخص بیشتر عملکرد گذشته را در خود منعکس می‌کند، در حالی که تورم نقطه‌ای و ماهانه تغییرات جدیدتر را سریع‌تر نشان می‌دهند.
از همین منظر، آمار شهریور می‌تواند برای فعالان حوزه سلامت مهم‌تر از یک رتبه‌بندی ساده میان گروه‌های تورمی باشد. اگر افزایش قیمت‌های اخیر ادامه پیدا کند، فاصله موجود میان تورم نقطه‌ای و سالانه به تدریج در مسیر تغییر خواهد بود و میانگین دوازده‌ماهه نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
وزن ۶.۷ درصدی، سهم ۰.۳۵ واحدی از تورم
اهمیت اقتصادی گروه بهداشت و درمان را می‌توان از زاویه دیگری نیز بررسی کرد، سهم این گروه در سبد مصرفی خانوار و سهم آن در ایجاد تورم ماهانه کل کشور یکسان نیست.
ضریب اهمیت بهداشت و درمان در شاخص قیمت مصرف‌کننده ۶.۶۸ درصد است؛ یعنی نزدیک به هفت درصد از وزن سبد مصرفی مورد استفاده برای محاسبه شاخص کل به این گروه اختصاص دارد. با این حال، سهم بهداشت و درمان از افزایش تورم ماهانه کل کشور در شهریور ۰.۳۵ واحد درصد بوده است.
این تفاوت نشان می‌دهد بالا بودن تورم یک گروه لزوماً به معنای آن نیست که همان گروه بیشترین نقش را در تورم کل داشته باشد. برای سنجش اثرگذاری هر گروه، باید هم نرخ افزایش قیمت و هم وزن آن در سبد مصرفی را در نظر گرفت.
برای مثال، مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها ضریب اهمیتی بیش از ۳۶ درصد دارد و حمل‌ونقل نیز حدود ۸.۹ درصد از سبد را تشکیل می‌دهد. بنابراین حتی تغییرات نسبتاً محدود قیمت در گروه‌های سنگین‌تر می‌تواند اثر قابل توجهی بر تورم کل بگذارد. در مقابل، بهداشت و درمان با وجود تورم ۵.۲ درصدی، به دلیل وزن پایین‌تر، سهم محدودتری در تغییر شاخص کل دارد.
با این حال، سهم ۰.۳۵ واحد درصدی بهداشت و درمان از تورم ماهانه کل را نیز نمی‌توان ناچیز دانست؛ به‌خصوص آنکه این سهم در دهک‌های مختلف تقریباً ثابت بوده و بین ۰.۳۳ تا ۰.۳۹ واحد درصد قرار گرفته است. بیشترین سهم مربوط به دهک دهم و کمترین سهم مربوط به دهک پنجم بوده است.
این نزدیکی میان دهک‌ها از یک جهت قابل توجه است: در شهریور، نقش گروه بهداشت و درمان در افزایش تورم ماهانه تفاوت بسیار شدیدی میان گروه‌های درآمدی نداشته است. سهم این گروه برای دهک اول ۰.۳۶ واحد درصد، برای دهک پنجم ۰.۳۳ واحد درصد و برای دهک دهم ۰.۳۹ واحد درصد بوده است. بنابراین برخلاف برخی اقلام مصرفی که وزن یا تغییر قیمت آنها می‌تواند اثر بسیار متفاوتی بر دهک‌های مختلف داشته باشد، سهم بهداشت و درمان در تورم ماهانه شهریور در میان دهک‌ها نسبتاً فشرده بوده است.
مسئله اصلی، تغییر مسیر قیمت‌هاست
در شهریور، بهداشت و درمان نه بالاترین تورم ماهانه را در میان گروه‌های اصلی داشته و نه بزرگ‌ترین سهم را در تورم کل ایجاد کرده است. ارتباطات با تورم ۱۴.۷ درصدی، تفریح و فرهنگ با ۹.۶ درصد، کالاها و خدمات متفرقه با ۸.۵ درصد و حمل‌ونقل با ۷.۹ درصد، همگی افزایش قیمت ماهانه بیشتری از سلامت داشته‌اند.
اما قرار گرفتن بهداشت و درمان در میان گروه‌هایی که تورم ماهانه آنها بالاتر از متوسط کشور است، در کنار تورم نقطه‌ای ۹۳.۸ درصدی، اهمیت متفاوتی ایجاد می‌کند. این گروه از نظر سطح افزایش قیمت نسبت به سال گذشته، در وضعیتی بالاتر از تورم عمومی قرار گرفته و همزمان در ماه جاری نیز با سرعتی بیشتر از متوسط اقتصاد گران شده است.
از این زاویه، شهریور را می‌توان ماهی دانست که در آن فاصله قیمت‌های سلامت با سطح عمومی قیمت‌ها دوباره بیشتر شده است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که تورم سالانه سلامت هنوز پایین‌تر از تورم سالانه کل است؛ یعنی اثر افزایش قیمت‌های جدید هنوز به‌طور کامل در میانگین دوازده‌ماهه منعکس نشده است.
در نتیجه، برای ارزیابی مسیر تورم سلامت در ماه‌های آینده، شاید مهم‌تر از نرخ سالانه فعلی، رفتار تورم ماهانه و نقطه‌به‌نقطه باشد. اگر نرخ ماهانه در سطوح بالاتر از تورم عمومی باقی بماند، فاصله ۹۳.۸ درصدی با سال قبل می‌تواند ادامه پیدا کند و در نهایت تورم سالانه نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
آمار شهریور نشان می‌دهد بهداشت و درمان در حال حاضر یکی از گروه‌هایی است که قیمت‌های آن سریع‌تر از متوسط اقتصاد افزایش یافته اما هنوز اثر کامل این افزایش در میانگین دوازده‌ماهه دیده نمی‌شود. بنابراین اختلاف میان تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه نه یک تناقض آماری، بلکه نشانه‌ای از تفاوت زمان وقوع فشارهای قیمتی در این بخش است؛ فشاری که اگر در ماه‌های آینده ادامه پیدا کند، می‌تواند جایگاه تورم سلامت را در مقایسه با تورم عمومی تغییر دهد.