اردبیل ـ ایرنا ـ کاهش بارندگی، تغییرات اقلیمی و افزایش نیاز بخش کشاورزی به منابع آب، مدیریت ذخایر سدهای استان اردبیل را به یکی از اولویت‌های مهم اقتصادی و زیربنایی تبدیل کرده و بازنگری در الگوی مصرف، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و مدیریت برداشت از منابع سطحی و زیرزمینی را ضروری ساخته است.
به گزارش ایرنا، استان اردبیل با برخورداری از ظرفیت‌های مهم کشاورزی و دامپروری، به منابع آبی رودخانه‌ها، سدها و آبخوان‌های زیرزمینی وابستگی قابل توجهی دارد و هرگونه کاهش ورودی آب به مخازن، در صورت نبود برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند تامین آب اراضی کشاورزی، پایداری تولید محصولات راهبردی و معیشت بهره‌برداران را تحت تأثیر قرار دهد.
سدهای ارس، خداآفرین، عمارت، سبلان، احمدبیگلو، گیوی، سقزچی و یامچی از جمله سازه‌های مهم آبی استان و محدوده‌های مرتبط با مدیریت منابع آب اردبیل هستند که بررسی وضعیت مخازن، میزان ورودی و خروجی، حقابه‌های کشاورزی و سطح اراضی زیر پوشش آنها برای ارزیابی شرایط آبی استان ضرورت دارد.
کارشناسان حوزه آب و کشاورزی معتقدند جلوگیری از کاهش ذخایر سدها، پیش از هر چیز به مدیریت مصرف و ایجاد توازن میان میزان برداشت و ورودی آب به مخازن نیاز دارد.
به گفته آنان، تدوین برنامه بهره‌برداری متناسب با شرایط هر حوضه آبریز، کنترل رهاسازی‌های غیرضروری، کاهش تلفات شبکه‌های انتقال و توزیع و پایش مستمر میزان ورودی و خروجی سدها می‌تواند در حفظ ذخایر موجود مؤثر باشد.
همچنین پیش‌بینی سناریوهای کم‌بارشی و تعیین سهم قابل تخصیص آب برای مصارف مختلف باید پیش از آغاز فصل کشت انجام شود تا تصمیم‌گیری‌ها به زمان بروز بحران موکول نشود.
از دیدگاه کارشناسان، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری آب در بخش کشاورزی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از تنش آبی در استان اردبیل به شمار می‌رود؛ زیرا توسعه کشت محصولات پرآب‌بر متناسب با نیاز بازار، بدون توجه به ظرفیت منابع آبی هر منطقه، می‌تواند فشار مضاعفی بر سدها و آبخوان‌ها وارد کند.
توسعه سامانه‌های نوین آبیاری متناسب با نوع محصول و شرایط خاک، بهسازی کانال‌ها، اجرای آبیاری در ساعات مناسب، استفاده از ارقام مقاوم به کم‌آبی و حمایت مالی و فنی از کشاورزان برای تغییر الگوی کشت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند با افزایش تولید به ازای هر واحد آب مصرفی، ضمن حفظ درآمد بهره‌برداران، برداشت از منابع آبی را مدیریت کند.
کارشناسان همچنین مدیریت یکپارچه منابع آب سطحی و زیرزمینی و مشارکت عمومی را شرط عبور پایدار از دوره‌های کم‌بارش می‌دانند.
به اعتقاد آنان، کنترل برداشت‌های غیرمجاز از چاه‌ها، جلوگیری از اضافه‌برداشت، نصب تجهیزات اندازه‌گیری هوشمند، بازچرخانی پساب تصفیه‌شده در بخش صنعت و فضای سبز و کاهش مصرف آب شرب از طریق اصلاح شبکه‌های فرسوده و فرهنگ‌سازی عمومی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
تدوین برنامه اضطراری برای سال‌های خشک، تعیین اولویت تامین آب و نیازهای زیست‌محیطی و اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت ذخایر سدها نیز می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری به‌موقع را فراهم کند؛ چراکه پیشگیری از تنش آبی تنها با افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی محقق نمی‌شود، بلکه به مدیریت تقاضا، توزیع عادلانه آب و مصرف متناسب با توان تجدیدپذیری منابع نیاز دارد.
جلوگیری از تنش آبی با مدیریت مصرف
مسعود امامی یگانه استاندار اردبیل با تاکید بر ضرورت مدیریت مصرف آب برای جلوگیری از تنش آبی گفت: پایداری تولید کشاورزی و امنیت غذایی استان به مدیریت صحیح منابع آب وابسته است و در شرایط محدودیت منابع، باید میان نیازهای بخش کشاورزی، آب آشامیدنی، صنعت و الزامات زیست‌محیطی توازن برقرار شود.
وی با بیان اینکه مدیریت آب نباید صرفا به دوره‌های خشکسالی محدود شود، افزود: اصلاح الگوی کشت، توسعه روش‌های نوین آبیاری، کاهش تلفات انتقال و توزیع آب و استفاده از ظرفیت دانش‌بنیان‌ها برای افزایش بهره‌وری آب، از جمله اقداماتی است که باید با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های کشاورزی و بهره‌برداران دنبال شود.
امامی یگانه ادامه داد: حمایت از سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌مصرف، ارتقای بهره‌وری در واحد سطح و جلوگیری از توسعه فعالیت‌های آب‌بر بدون ارزیابی منابع آبی، می‌تواند ضمن حفاظت از ذخایر موجود، زمینه استمرار فعالیت‌های اقتصادی و حفظ اشتغال در بخش کشاورزی را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت پایش منابع آب سطحی و زیرزمینی، اظهار کرد: تصمیم‌گیری درباره نحوه تخصیص آب باید بر اساس وضعیت واقعی مخازن، میزان ورودی آب، پیش‌بینی بارندگی، نیاز بخش‌های مختلف و شرایط منابع آب زیرزمینی انجام شود.
استاندار اردبیل افزود: مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب، به معنای هماهنگی در بهره‌برداری از سدها، رودخانه‌ها و آبخوان‌هاست؛ به‌گونه‌ای که تخصیص آب در یک بخش، موجب ایجاد محدودیت غیرقابل جبران برای سایر مصارف ضروری نشود.
وی ادامه داد: علاوه بر تامین آب مورد نیاز اراضی کشاورزی، باید کاهش هدررفت در شبکه‌های انتقال و توزیع، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز و ارتقای بهره‌وری در مصرف آب مورد توجه قرار گیرد و برنامه‌های بهره‌برداری متناسب با شرایط هر حوضه آبریز تنظیم شود.
۶۷ درصد گنجایش سدهای اردبیل خالی است
بهروز محمدی مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل هم در این باره گفت: ۶۷ درصد از ذخایر سدهای استان خالی است و برای جبران آن، ضمن جلوگیری از مصرف بی رویه آب، سیلاب‌های احتمالی نیز در پشت سدهای استان ذخیره می‌شود.
وی با اشاره به میزان بارش در استان اظهار کرد: از آغاز فصل آبی که حدود ۲۰ روز از آن می‌گذرد، به طور میانگین ۲۷ میلی متر در استان بارش ثبت شده که نسبت به بلندمدت ۶۴ درصد افزایش نشان می‌دهد و این وضعیت نویدبخش سال آبی پربارش در استان است.
محمدی افزود: تکمیل شبکه‌های آبیاری و زهکشی با هدف افزایش بهره‌وری آب، کاهش هدررفت و ایجاد ارزش افزوده بیشتر در بخش کشاورزی دنبال می‌شود و تلاش می کنیم منابع آب موجود با بهره‌وری بیشتری در اختیار بهره‌برداران قرار گیرد.
وی ادامه داد: یکی از برنامه‌های مهم شرکت آب منطقه‌ای، استفاده از ظرفیت سد عمارت برای تامین آب مناطق شمالی استان است که برای آبرسانی به ۱۱ شهر و ۶۸۳ روستا، تأمین سالانه ۳۱ میلیون مترمکعب آب پیش‌بینی شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل تاکید کرد: مدیریت منابع آب تنها به ساخت سد و انتقال آب محدود نمی‌شود، بلکه باید در کنار توسعه زیرساخت‌ها، کاهش مصرف، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، افزایش بهره‌وری شبکه‌های آبیاری و مشارکت جدی کشاورزان نیز دنبال شود.
کاهش بارندگی و ضرورت آمادگی برای تنش آبی
حمید فضایلی معاون بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اردبیل نیز با تاکید بر اهمیت مدیریت ذخایر سدها، گفت: برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری از مخازن باید با در نظر گرفتن حجم آب قابل استفاده، میزان تبخیر، ورودی‌های احتمالی و نیازهای مصوب پایین‌دست انجام شود.
وی افزود: آگاهی مستمر کشاورزان از برنامه توزیع آب، رعایت نوبت‌بندی، جلوگیری از رهاسازی غیرضروری آب و استفاده از روش‌های آبیاری متناسب با نوع محصول و شرایط خاک، می‌تواند در کاهش فشار بر منابع آب مؤثر باشد.
فضایلی ادامه داد: در شرایط محدودیت منابع، اولویت‌بندی مصارف، مدیریت تحویل آب به شبکه‌های آبیاری و نظارت بر برداشت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و همکاری کشاورزان و تشکل‌های بهره‌برداری برای اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف ضروری است.
وی افزود: توسعه آبیاری قطره‌ای و بارانی متناسب با شرایط هر منطقه، اصلاح الگوی کشت بر پایه میزان آب قابل دسترس، استفاده از ارقام کم‌آب‌بر، بهبود زمان‌بندی آبیاری، تسطیح و بهسازی اراضی و کاهش تلفات شبکه‌های انتقال از جمله راهکارهای افزایش بهره‌وری آب در بخش کشاورزی است.
همچنین جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز از چاه‌ها، کنترل اضافه‌برداشت از منابع زیرزمینی، نصب تجهیزات اندازه‌گیری و مشارکت تشکل‌های کشاورزی در توزیع عادلانه آب می‌تواند به حفظ ذخایر موجود و کاهش فشار بر آبخوان‌ها کمک کند.
به گزارش ایرنا، بر اساس آمارهای موجود، استان اردبیل از نظر بارندگی در مقایسه با استان‌های شمالغرب کشور یعنی آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی و زنجان که به لحاظ اقلیمی در شرایط به نسبت مشابهی قرار دارند، در جایگاه چهارم قرار دارد.
تاکنون ۱۰ سد مخزنی بزرگ و ۴۲ سد مخزنی کوچک با ۵۷۵ میلیون مترمکعب گنجایش برای مهار آب‌های سطحی در مناطق مختلف استان اردبیل احداث شده است.