چند روز پیش محمد سرگزی، رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، برآورد هزینه روزانه هر زندانی با احتساب هزینه‌های جاری نگهداری را ۳ میلیون تومان برآورد کرده است که در مقیاس یک سال برای هر زندانی از یک میلیارد تومان عبور می‌کند و در صورت تعمیم به جمعیت فعلی زندان‌های کشور، هزینه‌ای نزدیک به ۲۸۵ همت در سال می‌شود.
شاید باورش سخت باشد که هزینه نگهداری زندانیان در یک سال به حدی زیاد است که به رقمی نزدیک به نصف بودجه وزارت آموزش‌وپرورش با میلیون‌ها دانش‌آموز تحت پوشش می‌رسد و این یعنی نیمی از هزینه لازم برای گرداندن یک وزارتخانه عریض و طویل.
هزینه نگهداری یک زندانی شاید در نگاه اول به تأمین غذا، محل اسکان و خدمات اولیه محدود شود، اما وقتی پای جمعیت بیش از ۲۶۰ هزار نفری زندانیان کشور به میان می‌آید، مخارج آن به چند صد همت نیز می‌رسد.
چند روز پیش محمد سرگزی، رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، برآورد هزینه روزانه هر زندانی، با احتساب هزینه‌های جاری نگهداری را ۳ میلیون تومان اعلام کرد که در مقیاس یک سال برای هر زندانی از یک میلیارد تومان عبور می‌کند و در صورت تعمیم به جمعیت فعلی زندان‌های کشور، هزینه‌ای نزدیک به ۲۸۵ همت در سال می‌شود.
بار اضافی ۳۰۰ میلیاردی زندانیان بازداشت موقت بر دوش بودجه کشور
رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، در برنامه «صف اول» شبکه خبر با اشاره به تلاش مجلس برای تصویب قانون مجازات‌های جایگزین حبس گفت: «هزینه هر فردی که یک روز به زندان می‌رود، هزینه‌ای نزدیک به ۳ میلیون تومان است. درحالی‌که در سال گذشته تعداد افرادی که فقط یک روز وارد زندان شده‌اند، عددی قریب به ۱۰۰ هزار نفر بوده است.»
همین امر نشان می‌دهد بازداشت‌های موقت و یک روزه تا چه اندازه هزینه سنگینی بر بودجه کشور تحمیل می‌کند. با احتساب این اعداد تنها یک روز بازداشت ۱۰۰ هزار زندانی، بالغ بر ۳۰۰ میلیارد تومان برای دولت هزینه برداشته است. اما مشکل به اینجا ختم نمی‌شود، تعداد ورودی زندانیان دو روزه تا یک ماهه و شش ماهه از این هم فراتر می‌رود. اگرچه آمار دقیقی از تعداد این افراد در دست نداریم.
چنانکه رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی با اشاره به هزینه حبس افرادی که بیش از یک روز در زندان می‌مانند، تاکید کرد: «بنابراین فقط در یک مورد حبس یک‌روزه هزینه بالایی پرداخت می‌شود. درحالی‌که در موارد دیگری افراد از سه روز تا ۶ ماه و یک سال نیز در زندان بوده‌اند. این اعداد جدای از جمعیت کیفری قریب به ۲۰۰ هزار نفری است که هر روز سال در زندان هستند. این به معنای یک اعتبار چند همتی است که برای زندانیان هزینه می‌شود.»
هزینه سالانه هر زندانی از یک میلیارد تومان عبور می‌کند
حیدر آسیابی، رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، پنجم آبان امسال اعلام کرد: «در حال حاضر بیش از ۲۶۰ هزار زندانی در سراسر کشور داریم که بخش عمده جرایم آنان عمدی است و حدود ۳۰ هزار نفر نیز به دلیل جرایم غیرعمد یا محکومیت‌های مالی و ناتوانی در پرداخت بدهی در زندان به سر می‌برند.»
با در نظر گرفتن این جمعیت و هزینه روزانه ۳ میلیون تومانی، هزینه نگهداری زندانیان در هر روز به حدود ۷۸۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ بنابراین برای زندانیان کیفری در مقیاس یک سال، رقمی نزدیک به ۲۸۴ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان، یعنی حدود ۲۸۵ همت هزینه می‌شود.
البته این رقم برآوردی بر اساس هزینه روزانه اعلام‌شده از سوی رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور است و نباید آن را با ردیف بودجه رسمی سازمان زندان‌ها یا هزینه حسابرسی‌شده دولت یکسان دانست. به ویژه اینکه بار‌ها طی سال‌های گذشته روسای سازمان زندان‌ها از کمبود بودجه این نهاد در کشور سخن گفته‌اند.
هزینه نگهداری زندانیان در سال‌های گذشته چقدر بود؟
مقایسه هزینه‌های فعلی با ارقام اعلام‌شده در سال‌های گذشته نیز از افزایش قابل توجه هزینه اسمی نگهداری زندانیان حکایت دارد. به عنوان نمونه معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان چهارمحال و بختیاری در ۱۴ آبان ۱۳۹۷ اعلام کرده بود که «هزینه نگهداری هر زندانی از بودجه عمومی کشور سالیانه به‌طور میانگین بیش از ۵۰ میلیون تومان است.»
اگر رقم ۵۰ میلیون تومان را مبنای مقایسه قرار دهیم، این رقم اکنون به بیش از یک میلیارد تومان رسیده و هزینه سالانه یک زندانی بر اساس برآورد فعلی، حدود ۲۲ برابر شده است.
مشکل سازمان زندان‌ها و کسری بودجه این نهاد البته موضوع تازه‌ای نیست و هر ساله رؤسای زندان‌ها تأمین هزینه‌های بالای زندانیان در کشور سخن گفته‌اند. با این حال تاکنون راهکاری برای کاهش مجازات حبس در موارد خاص ارائه نشده بود. چه اینکه در دی ماه ۱۳۹۶، اصغر جهانگیر، رئیس وقت سازمان زندان‌ها، از کسری بودجه یک هزار و ۵۰۰ میلیارد تومانی این سازمان و بدهی ۸۰ میلیارد تومانی به دستگاه‌های دیگر از جمله آب، برق، گاز و بیمارستان‌ها خبر داده بود. او همچنین با اشاره به ناکافی بودن اعتبار تغذیه زندانیان، از محدودیت منابع برای تأمین هزینه‌های جاری سخن گفته بود.
به نظر می‌رسد که سازمان زندان‌ها دست‌کم در سال‌های گذشته نیز با چالش تأمین منابع مالی و اعتبارات مورد نیاز روبه‌رو بوده است.
هزینه زندان فقط غذا و محل اسکان نیست
هزینه نگهداری زندانیان به تأمین غذا و محل اسکان محدود نمی‌شود. خدمات درمانی و بهداشتی، نیروی انسانی، نگهداری ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها، تأمین آب و برق و گاز، آموزش اشتغال و برنامه‌ها و رویداد‌ها نیز بخشی از هزینه‌های سازمان زندان‌ها را تشکیل می‌دهند.
آیا قانون جدید می‌تواند هزینه زندان‌ها را کاهش دهد؟
راهکار مطرح‌شده از سوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس مبنی بر تبدیل مجازات‌های جایگزین حبس، برای کنترل هزینه‌های زندان در راستای کاهش ورود افراد به زندان و استفاده بیشتر از مجازات‌های جایگزین حبس می‌تواند مفید باشد، اما هنوز هم چیزی از هزینه ۲۸۵ همتی سازمان زندان‌ها کم نمی‌کند. بلکه در بیشتر موارد شامل بازداشت‌های کوتاه مدت می‌شود.
البته سرگزی ابراز امیدواری کرد: «با تصویب این قانون حداقل در حوزه جرائم کیفری، آن هم در حوزه صدور قرار‌ها بیش از ۵۰ درصدی افرادی که امروز وارد زندان می‌شوند، پس از تصویب این قانون وارد زندان نشوند.»
باید توجه کرد که این اظهارنظر به معنای کاهش بیش از ۵۰ درصدی جمعیت فعلی زندانیان یا نصف شدن هزینه سالانه نگهداری آنها نیست؛ بلکه به کاهش ورود افراد جدید به زندان در برخی پرونده‌های کیفری و به‌ویژه در مرحله صدور قرار‌ها اشاره دارد. میزان صرفه‌جویی احتمالی نیز به تعداد افرادی بستگی دارد که مشمول این تغییر می‌شوند و مدت زمانی که در صورت اجرای قانون از حبس آنها جلوگیری خواهد شد.
با این حال، وقتی هزینه نگهداری هر زندانی در یک سال از یک میلیارد تومان فراتر می‌رود، حتی کاهش ورود بخشی از افراد به زندان نیز می‌تواند از فشار هزینه‌ای بر منابع عمومی بکاهد؛ به‌ویژه آنکه هزینه سازمان زندان‌ها فقط به جمعیت کیفری محدود نیست و تأمین خدمات و زیرساخت‌های مورد نیاز نیز منابع مالی قابل توجهی می‌طلبد. باید دید در آینده قوه قضاییه می‌تواند از بخشی از این هزینه‌های سرسام‌آور جلوگیری کند یا همچنان باید شاهد بازداشت‌های گسترده در کشور باشیم که مخارج آن دست کم در شرایط تورمی و جنگ اقتصادی غیر ضروری محسوب می‌شود.
منبع: اقتصاد 24