تحولات ۴۸ ساعت اخیر نشان می‌دهد همزمان با افزایش فشار سیاسی بر کاخ سفید، ایران چند مسیر دیپلماتیک را فعال کرده است. در چنین شرایطی موضع صریح ونس معاون اول رئیس جمهور آمریکا درباره نقش جنگ ایران در شکست جمهوری خواهان موجب تشدید شکاف‌های سیاسی در دولت ترامپ شده است.
پیشنهاد تازه ایران روی میز واشنگتن
رویترز پنجشنبه به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داد تهران پیشنهاد جدیدی درباره موضوع هسته‌ای از طریق قطر به آمریکا ارائه کرده و واشنگتن در حال بررسی آن است. این پیشنهاد به معنای آغاز مذاکرات رسمی نیست؛ ایران بررسی توافق را به اجرای شروط هفت‌گانه خود وابسته کرده است.
سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در سفر به مسکو تأکید کرد تا زمان تحقق این شروط، نه تنگه هرمز بازگشایی می‌شود و نه مذاکرات آغاز خواهد شد. رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پایان محاصره دریایی و جبران خسارت‌های جنگ از مطالبات اعلام‌شده ایران است.
در مقابل، واشنگتن می‌خواهد موضوع هسته‌ای از همان مراحل نخست گفت‌وگو مطرح شود. اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اجرای تعهدات است. با این حال، ارسال پیشنهاد تازه نشان می‌دهد ایران در کنار حفظ مطالباتش، مسیر دستیابی به توافق را نیز دنبال می‌کند.
از مسکو تا خلیج فارس؛ دیپلماسی چندمسیره
دیدار رضایی با ولادیمیر پوتین و مقام‌های امنیتی روسیه، بخش دیگری از تحرک دیپلماتیک ایران بود. مؤسسه مطالعات جنگ این دیدار را تلاشی احتمالی برای جلب حمایت مسکو در شرایط اختلاف تهران و واشنگتن ارزیابی کرده است.همزمان، عباس عراقچی با وزیران خارجه عربستان، امارات، عمان، قطر، کویت و ترکیه درباره کاهش تنش و امنیت منطقه گفت‌وگو کرد. اهمیت این تماس‌ها در آن است که کشورهای خلیج فارس با وجود اختلاف با ایران درباره هرمز، از پیامدهای جنگ تازه نیز نگران‌اند. برای ایران، حفظ ارتباط با همسایگان می‌تواند زمینه توافقی منطقه‌ای درباره امنیت کشتیرانی را تقویت کند؛ توافقی که به تصمیم‌های نظامی واشنگتن وابسته نباشد.
شکست انتخاباتی و شکاف در واشنگتن
شکست جمهوری‌خواهان در نخستین انتخابات پس از آغاز جنگ، اکنون به اختلافی آشکار در دولت آمریکا تبدیل شده است. جی‌دی ونس، معاون ترامپ، جنگ ایران را عامل اصلی شکست حزبش دانسته، در حالی که ترامپ همچنان از تصمیم آغاز جنگ دفاع می‌کند.
رویترز همچنین از افزایش فشارها بر پیت هگست، وزیر دفاع گزارش داده است. منتقدان او مدیریت جنگ و فقدان راهبرد روشن برای پایان آن را زیر سؤال برده‌اند.چتم‌هاوس در تحلیل پنجم نوامبر تأکید کرده است پیروزی دموکرات‌ها، به‌ویژه با آغاز فعالیت کنگره جدید، محدودیت‌های سیاسی بیشتری بر ادامه عملیات نظامی آمریکا ایجاد خواهد کرد. بنابراین نتیجه انتخابات صرفاً جابه‌جایی قدرت حزبی نیست؛ جنگ ایران به مسئله‌ای پرهزینه در سیاست داخلی واشنگتن تبدیل شده است.
هرمز؛ اقتصاد جنگ در انتظار توافق
بازار نفت نیز به این تغییر سیاسی واکنش نشان داده است. رویترز جمعه گزارش داد نفت برنت در مسیر کاهش حدود ۱۶ درصدی طی یک هفته قرار دارد؛ افتی که بخشی از آن ناشی از امید معامله‌گران به کاهش تنش پس از انتخابات آمریکاست.
با این حال، حوادث تازه نفتکش‌ها در هرمز نشان می‌دهد خطر اختلال عرضه همچنان پابرجاست. کاهش قیمت نفت به معنای پایان هزینه‌های جنگ نیست؛ تجارت دریایی، درآمدهای صادراتی و امنیت زیرساخت‌های انرژی همچنان تحت فشار قرار دارند.
فرصت دیپلماسی، ضرورت تضمین
ترامپ پنجشنبه بار دیگر احتمال گسترش حملات را مطرح کرد، اما تماس جمعه او با امیر قطر نشان داد مسیر میانجی‌گری همچنان فعال است. این دوگانگی، ضرورت دستیابی به تعهداتی روشن و قابل راستی‌آزمایی را برجسته می‌کند.
تحولات اخیر برای ایران فرصتی دیپلماتیک ایجاد کرده است. شکست انتخاباتی ترامپ، اختلاف در واشنگتن و نگرانی کشورهای منطقه از جنگ تازه، زمینه گفت‌وگو را تغییر داده‌اند، اما بهره‌گیری از این وضعیت به حفظ هماهنگی منطقه‌ای و تبدیل مطالبات به توافقی قابل اجرا نیاز دارد.معیار موفقیت دیپلماسی ایران، نه صرفاً افزایش فشار بر واشنگتن، بلکه دستیابی به توقف پایدار حملات، رفع محاصره، کاهش هزینه‌های جنگ و تضمین امنیت کشتیرانی خواهد بود.