پس از توقف پرواز بخش قابل‌توجهی از ناوگان هواپیماهای MD در پی الزامات جدید ایمنی و صلاحیت پروازی، سازمان هواپیمایی کشوری چارچوب پیشنهادی خود را برای ادامه فعالیت مشروط این هواپیماها تا پایان فروردین‌ماه ۱۴۰۶ ارائه کرده است؛ چارچوبی که امکان بهره‌برداری از برخی موتورهای MD-80 را با رعایت الزامات فنی و استفاده از روش‌های جایگزین مورد تأیید سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) فراهم می‌کند
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - توقف فعالیت بخش مهمی از ناوگان MD در ماه‌های اخیر، علاوه بر کاهش ظرفیت جابه‌جایی مسافر در شبکه هوایی کشور، فعالیت عملیاتی تعدادی از شرکت‌های هواپیمایی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، سازمان هواپیمایی کشوری با بررسی راهکارهای فنی و جایگزین، پیشنهادهایی را برای تعیین تکلیف هواپیماها و موتورهای موجود ارائه کرده است؛ پیشنهادهایی که می‌تواند زمینه بازگشت تدریجی و مشروط بخشی از این ناوگان به چرخه پروازی را فراهم کند.
با این حال، ارائه این چارچوب به معنای صدور مجوز قطعی برای بازگشت همه هواپیماهای MD نیست و ادامه پرواز هر هواپیما به وضعیت فنی، اجرای دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی و اخذ تأییدهای لازم بستگی دارد.
پیشنهاد سازمان هواپیمایی برای ادامه فعالیت مشروط MDها
بر اساس مکاتبه سازمان هواپیمایی کشوری با موضوع «تعیین تکلیف وضعیت موتورهای هواپیماهای خانواده MD»، دفتر صلاحیت پرواز این سازمان در پی دستور رئیس سازمان و پس از برگزاری نشست با نمایندگان شرکت‌های بهره‌بردار، پیشنهادهای کارشناسی خود را برای ادامه فعالیت این ناوگان ارائه کرده است.
این جلسه در تاریخ ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ در محل سازمان هواپیمایی کشوری برگزار شد و طی آن، پیشنهادهای جایگزین برای اجرای امریه صلاحیت پروازی 2021-22-19 مورد بررسی قرار گرفت.
بر اساس جمع‌بندی این بررسی‌ها، چارچوب پیشنهادی برای تعیین شرایط ادامه بهره‌برداری از هواپیماهای خانواده MD تا تاریخ ۳۱ فروردین ۱۴۰۶ تدوین شده است. هدف از این پیشنهاد، فراهم کردن امکان ادامه فعالیت بخش واجد شرایط ناوگان موجود، بدون کنار گذاشتن الزامات فنی و ایمنی است.
در واقع، رویکرد پیشنهادی سازمان بر تفکیک وضعیت موتورهای موجود، بررسی مستندات تعمیراتی و استفاده از روش‌های فنی مورد تأیید استوار است؛ به این معنا که امکان پرواز باید برای هر هواپیما و موتور، بر اساس شرایط و مستندات مربوط به همان مجموعه تعیین شود.
موتورهای ترخیص‌شده تا پایان شهریور؛ ادامه فعالیت با رعایت الزامات فنی
یکی از محورهای اصلی این پیشنهاد به موتورهای JT8D-200 اختصاص دارد که در هواپیماهای خانواده MD مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بر اساس مفاد نامه، موتورهایی که تا تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ از مراکز تعمیراتی داخلی ترخیص شده‌اند، در صورت رعایت تمامی الزامات فنی و دستورالعمل‌های ابلاغی قبلی، می‌توانند مشمول ادامه بهره‌برداری شوند.
البته ترخیص قبلی موتور به‌تنهایی به معنای مجاز بودن ادامه پرواز نیست. رعایت الزامات امریه صلاحیت پروازی مربوطه و سایر محدودیت‌های فنی همچنان ضروری است و بهره‌برداری از موتورهای جدید یا تعمیرشده نیز باید در چارچوب مقررات تعیین‌شده انجام شود.
بنابراین، پیشنهاد ارائه‌شده را باید راهکاری برای تعیین تکلیف فنی موتورهای موجود دانست، نه مجوزی عمومی برای بازگشت تمام هواپیماهای MD به خطوط پروازی.
روش جایگزین مورد تأیید FAA؛ راهکاری برای برخی موتورهای MD
بخش دیگری از پیشنهاد سازمان هواپیمایی کشوری به موتورهایی مربوط می‌شود که بر اساس روش جایگزین مورد تأیید FAA با عنوان Global AMOC ترخیص شده‌اند.
بر مبنای این پیشنهاد، امکان ادامه بهره‌برداری از این موتورها نیز با رعایت شرایط، محدودیت‌ها و الزامات تعیین‌شده در روش مذکور قابل بررسی است.
روش جایگزین، به‌خودی‌خود به معنای حذف دستورالعمل‌های ایمنی یا نادیده گرفتن الزامات سازنده نیست. استفاده از آن باید در محدوده شرایط فنی تأییدشده صورت گیرد و مستندات مربوط به هر موتور و هواپیما به‌صورت جداگانه بررسی شود.
از این منظر، پیشنهاد سازمان تلاش دارد میان ضرورت حفظ ظرفیت ناوگان هوایی کشور و الزام به رعایت استانداردهای ایمنی تعادل برقرار کند؛ موضوعی که در نهایت باید با بررسی کارشناسی و تأیید مراجع ذی‌صلاح همراه باشد.
ورود هواپیماهای جدید MD-80 همچنان ممنوع خواهد بود
در کنار تعیین شرایط فعالیت هواپیماهای موجود، سازمان هواپیمایی کشوری پیشنهاد کرده است که تا زمان مشخص شدن نحوه اجرای کامل امریه صلاحیت پروازی 2021-22-19، پذیرش و ورود هواپیماهای MD-80 به کشور ممنوع باقی بماند.
این بند نشان می‌دهد که چارچوب پیشنهادی صرفاً ناظر بر تعیین تکلیف ناوگان فعلی است و نباید آن را به معنای باز شدن مسیر ورود هواپیماهای جدید از این خانواده تلقی کرد.
بر این اساس، حتی در صورت نهایی شدن شرایط ادامه فعالیت، ورود هواپیماهای جدید MD-80 تابع تصمیمات و الزامات جداگانه خواهد بود.
بازگشت MDها همچنان در گرو تأیید شورای عالی امنیت ملی
مهم‌ترین نکته در مکاتبه سازمان هواپیمایی کشوری، تفاوت میان ارائه پیشنهاد کارشناسی و صدور مجوز نهایی بهره‌برداری است.
بر اساس متن نامه، هرگونه اجازه بهره‌برداری از هواپیماهای MD، با رعایت شرایط و الزامات فنی، منوط به تأیید شورای عالی امنیت ملی خواهد بود.
در نتیجه، پیشنهاد ارائه‌شده را نمی‌توان به‌منزله صدور مجوز قطعی بازگشت این ناوگان دانست. اجرای چارچوب پیشنهادی نیازمند طی شدن فرآیند تصمیم‌گیری، بررسی مستندات و اخذ تأییدهای لازم است.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که توقف فعالیت این هواپیماها، آثار مستقیمی بر ظرفیت عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی و عرضه صندلی در مسیرهای داخلی داشته است.
۵۵ فروند MD در ناوگان کشور؛ توقف پروازها چه پیامدی دارد؟
بر اساس آمارهای اعلام‌شده، حدود ۵۵ فروند هواپیمای MD در ۱۲ شرکت هواپیمایی داخلی مورد استفاده قرار می‌گیرند که پیش از توقف اخیر، حدود ۴۲ فروند آنها در خط پروازی قرار داشتند. رئیس سازمان هواپیمایی کشوری نیز پیش‌تر از وجود حدود ۵۴ فروند هواپیمای MD در کشور و عملیاتی بودن ۴۱ فروند از آنها پیش از توقف فعالیت خبر داده بود.
این آمارها نشان می‌دهد که توقف پروازهای این خانواده هواپیمایی می‌تواند بخش قابل‌توجهی از ظرفیت موجود را تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌ویژه آنکه شرکت‌هایی مانند آتا، زاگرس، چابهار ایر، کیش‌ایر و تابان از جمله بهره‌برداران دارای ناوگان قابل‌توجه MD به شمار می‌روند.
برآوردهای اعلام‌شده حاکی از آن است که هر هواپیمای MD به‌طور متوسط روزانه حدود ۶ لگ پرواز انجام می‌داده است. ازاین‌رو، توقف فعالیت این هواپیماها می‌تواند به کاهش تعداد پروازهای قابل عرضه، محدود شدن ظرفیت صندلی و افزایش فشار عملیاتی بر سایر هواپیماهای موجود منجر شود.
همچنین، طبق آمارهای مطرح‌شده، توقف فعالیت بخشی از ناوگان MD موجب تعلیق برخی پروازهای داخلی شرکت‌های هواپیمایی شده است. در صورت خروج کامل این ناوگان از چرخه عملیاتی، علاوه بر کاهش ظرفیت جابه‌جایی مسافر، حدود ۷ هزار نفر از نیروهای مستقیم کادر هوایی نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند؛ برآوردی که دامنه پیامدهای اقتصادی و عملیاتی این موضوع را نشان می‌دهد.
ساخت پره‌های موتور در مپنا؛ قطعات جدید در انتظار تکمیل آزمایش‌ها
یکی از موضوعات فنی مؤثر بر تعیین تکلیف ناوگان MD، تعویض و نوسازی برخی پره‌های موتور این هواپیماهاست؛ قطعاتی که ادامه فعالیت موتورهای مشمول دستورالعمل‌های مربوطه به وضعیت آنها و تکمیل فرآیندهای فنی وابسته است.
در همین زمینه، شرکت مپنا اعلام کرده است که حدود ۹۸ درصد فرآیند ساخت پره‌های موردنیاز انجام شده و این قطعات در مرحله آزمایش‌های اولیه قرار دارند.
برآورد اعلام‌شده این است که مپنا بتواند طی حدود سه ماه آینده قطعات مذکور را تحویل دهد. با این حال، تحویل قطعات به‌تنهایی برای استفاده عملیاتی کافی نیست و ورود آنها به چرخه بهره‌برداری به تکمیل آزمایش‌ها و دریافت تأییدیه‌های لازم بستگی دارد.
از سوی دیگر، بر اساس دستورالعمل‌های فنی و تعمیرات انجام‌شده از سوی برخی شرکت‌های هواپیمایی، بخشی از پره‌های موجود نیز حدود یک سال و دو ماه دیگر عمر عملیاتی دارند. با این وجود، وضعیت هر هواپیما و موتور باید بر مبنای سوابق تعمیراتی، مستندات فنی و الزامات مربوطه به‌صورت مستقل ارزیابی شود.
در نتیجه، میزان و سرعت بازگشت هواپیماهای MD به خطوط پروازی صرفاً به زمان ساخت قطعات جدید وابسته نیست؛ بلکه تکمیل آزمون‌ها، تأیید صلاحیت قطعات و اجرای کامل دستورالعمل‌های فنی نیز در این روند نقش تعیین‌کننده دارند.
تأکید رئیس سازمان هواپیمایی بر اولویت ایمنی
ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، در اظهاراتی درباره وضعیت هواپیماهای MD بر تقدم ایمنی بر ملاحظات عملیاتی تأکید کرده است.
وی با بیان اینکه «ایمنی به هیچ عنوان جای چانه‌زنی ندارد»، تصریح کرد: «هیچ فشار رسانه‌ای یا غیررسانه‌ای، هیچ دستور، خواهش، التماس یا فشاری از هیچ جنسی در تصمیم ما درباره اینکه یک هواپیما پرواز کند یا نکند، تأثیر نخواهد داشت.»
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین تأکید کرده است: «هواپیماهای MD زمانی حق پرواز دارند که دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی برای آنها صادر و ابلاغ شده و این دستورالعمل‌ها نیز به صورت کامل اجرا شده باشد.»
شیرودی با اشاره به الزامات مربوط به شرکت‌های بهره‌بردار گفته است: «هر شرکت هواپیمایی که دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی صادرشده از سوی کارخانه سازنده هواپیما و تأییدشده توسط سازمان هواپیمایی کشوری را انجام دهد، حتماً اجازه پرواز خواهد داشت.»
وی همچنین از بررسی مدارک و مستندات ارائه‌شده از سوی شرکت‌های هواپیمایی خبر داده و اعلام کرده است که تصمیم‌گیری درباره این هواپیماها پس از انجام بررسی‌های کارشناسی صورت خواهد گرفت.
این اظهارات نشان می‌دهد که از نگاه سازمان هواپیمایی کشوری، بازگشت MDها به چرخه پرواز نه بر اساس فشار ناشی از کمبود ظرفیت ناوگان، بلکه بر مبنای احراز شرایط فنی و رعایت الزامات صلاحیت پروازی انجام خواهد شد.
بازگشت تدریجی و مشروط، نه مجوز پرواز برای همه MDها
مجموعه اقدامات و پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی سازمان هواپیمایی کشوری نشان می‌دهد که مسیر تعیین تکلیف ناوگان MD وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن، امکان ادامه بهره‌برداری از برخی موتورهای موجود و استفاده از روش‌های جایگزین مورد تأیید، در کنار حفظ الزامات ایمنی، مورد بررسی قرار گرفته است.
اگر چارچوب پیشنهادی تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۶ نهایی و تأییدهای لازم اخذ شود، بخشی از هواپیماهای واجد شرایط می‌توانند پس از تکمیل بررسی‌های فنی و احراز الزامات مربوطه به خطوط پروازی بازگردند. با این حال، این روند به معنای بازگشت هم‌زمان همه هواپیماهای MD یا صدور مجوز عمومی برای فعالیت آنها نخواهد بود.
در این میان، تکمیل آزمایش پره‌های تولیدشده در داخل، تعیین وضعیت موتورهای مشمول دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی، بررسی مستندات شرکت‌های بهره‌بردار و تصمیم نهایی شورای عالی امنیت ملی از عوامل اصلی تعیین‌کننده مسیر پیش‌رو هستند.
به این ترتیب، آنچه در حال حاضر مطرح است، فراهم شدن چارچوب پیشنهادی برای بازگشت مشروط بخشی از ناوگان MD است؛ بازگشتی که تحقق آن به عبور از مراحل فنی و قانونی وابسته خواهد بود. با توجه به سهم این هواپیماها در ظرفیت عملیاتی شرکت‌های داخلی، تعیین تکلیف آنها می‌تواند بر عرضه پرواز و جابه‌جایی مسافر اثرگذار باشد، اما مطابق تأکید سازمان هواپیمایی کشوری، هیچ‌یک از این ملاحظات جایگزین الزامات ایمنی و صلاحیت پروازی نخواهد شد.