فشار ویلاسازی در روستاهای شمال، بسیاری از خانواده‌های بومی را با چالش حفظ زمین‌های اجدادی روبه‌رو کرد.
خبرگزاری تسنیم ـ سمیه فقیه|مازندران، استانی محصور میان دریا و جنگل، سال‌هاست با یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های توسعه‌ای خود دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از محدودیت شدید زمین و فشار ساخت‌وسازهای ویلایی گرفته تا ضرورت مقاوم‌سازی خانه‌های روستایی، تأمین مسکن برای اقشار کم‌درآمد و حفظ اراضی مولد کشاورزی. در این میان، روستاهای مازندران تنها سکونتگاه‌هایی در دل طبیعت نیستند، بلکه بخشی از هویت تاریخی، اقتصادی و اجتماعی شمال کشور به شمار می‌روند؛ هویتی که با گسترش زمین‌فروشی، تغییر بافت جمعیتی و افزایش فشار بر زیرساخت‌های آب و برق، با چالش‌های جدی مواجه شده است.
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی از یک سو مسئولیت مقاوم‌سازی خانه‌های روستایی و ساماندهی توسعه سکونتگاه‌ها را بر عهده دارد و از سوی دیگر باید برای تأمین زمین و ساخت مسکن محرومان، تسهیل دسترسی مردم به تسهیلات بانکی و جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز چاره‌اندیشی کند. مقاوم‌سازی حدود 59 درصد از واحدهای مسکونی روستایی استان، افزایش تسهیلات ساخت مسکن به 500 میلیون تومان با سود 5 درصد و تعهد ساخت 8 هزار و 211 واحد برای اقشار کم‌درآمد، بخشی از اقداماتی است که در کنار چالش تأمین زمین، ابعاد این مأموریت را نشان می‌دهد.
اما پرسش اساسی این است که آیا تسهیلات بانکی و طرح‌های عمرانی به‌تنهایی می‌توانند آینده روستاهای مازندران را تضمین کنند؟ سهم کمبود زمین در عقب‌ماندگی پروژه‌های مسکن چیست، سنددار شدن املاک چگونه می‌تواند گره ضمانت‌های بانکی را باز کند و در برابر موج فروش زمین به غیربومی‌ها، چه راهی برای حفظ اقتصاد مولد و هویت بومی روستاها وجود دارد؟
آنچه در این گفت وگو میخوانید:
زمین‌فروشی، تیشه به ریشه تولید روستایی
روستاهای مازندران زیر فشار غیربومی‌ها
خانه‌سازی برای محرومان در مازندران پشت سد کمبود زمین
وام 500 میلیونی مسکن روستایی با سود 5 درصد
سند جای ضامن را گرفت
20 هکتار زمین جدید در مسیر تأمین مسکن محرومان مازندران
59 درصد خانه‌های روستایی مازندران مقاوم‌سازی شد
زمین‌فروشی یا تولید؟
هشدار درباره آینده اقتصاد روستاهای مازندران
در گفت‌وگوی تفصیلی تسنیم با علی اصغر احمدی مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مازندران، مهم‌ترین برنامه‌های این نهاد برای مقاوم‌سازی مسکن روستایی، تسهیلات و حمایت‌های مالی، ساخت واحدهای حمایتی، تعیین تکلیف اراضی و اجرای طرح‌های هادی بررسی شد. مدیرکل بنیاد مسکن مازندران می‌گوید: وضعیت مسکن در استان مازندران به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و تراکم بالای جمعیت روستایی، همواره یکی از اولویت‌های راهبردی دولت بوده است.
برای بررسی آخرین وضعیت نوسازی، چالش‌های تأمین زمین و بسته‌های حمایتی سال 1405، با علی اصغر احمدی، مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان مازندران گفت‌وگو نشستیم.
مشروح گفت‌وگوی تفصیلی تسنیم با مدیرکل بنیاد مسکن مازندران از نظر خوانندگان محترم تسنیم می‌گذرد:
بنیاد مسکن از تأمین مصالح به مدیریت ساخت و مشارکت مردم رسید
تسنیم: ارزیابی شما از تحولات راهبردی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در دهه‌های اخیر چیست و این نهاد چه تغییری در شیوه خدمت‌رسانی به مناطق محروم داشته است؟
بنده نیز وظیفه خود می‌دانم که به ارواح طیبه امام راحل(ره) و شهدای والامقام میهن، به‌ویژه رئیس‌جمهور شهید و شهدای خدمت که تا آخرین لحظه برای خدمت به مردم جان‌فشانی کردند، درود بفرستم.
حضرت امام خمینی(ره) تنها 9 روز پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، در فروردین‌ماه سال 1358، دستور تأسیس حساب 100 را صادر فرمودند که این اقدام نشان‌دهنده نگاه عمیق ایشان به موضوع محرومیت‌زدایی و تأمین مسکن برای اقشار نیازمند بود.
امروز شیوه فعالیت بنیاد مسکن تحولی بنیادین یافته است. ما از مرحله تأمین صرف مصالح ساختمانی عبور کرده‌ایم و اکنون با استفاده از مدل «مشارکت سه‌جانبه مالک، دولت و بنیاد مسکن»، مدیریت ساخت و مالکیت را به خود مردم واگذار کرده‌ایم. این هم‌افزایی و مشارکت آگاهانه مردم موجب شده است نرخ موفقیت پروژه‌ها در استان به شکل چشم‌گیری افزایش یابد.
مقاوم‌سازی 59 درصد واحدهای مسکونی روستایی مازندران
تسنیم: طرح مقاوم‌سازی مسکن روستایی از چه زمانی در مازندران به‌صورت جدی دنبال شده و اکنون چه میزان از واحدهای مسکونی روستایی استان در برابر حوادث طبیعی مقاوم‌سازی شده‌اند؟
از سال 1384، طرح ویژه نوسازی و مقاوم‌سازی مسکن روستایی با جدیت در دستور کار قرار گرفت.با افتخار اعلام می‌کنیم که از مجموع حدود 441 هزار و 121 واحد مسکونی روستایی در استان مازندران، با مشارکت آگاهانه مردم، حدود 59 درصد واحدها، یعنی بیش از نیمی از مساکن روستایی استان، مقاوم‌سازی شده‌اند.
این فرآیند بر دو اصل اساسی استوار است: نخست، ارائه پروانه ساختمانی و نظارت فنی و دوم، رعایت استانداردهای ایمنی در برابر زلزله. هدف ما این است که در کنار تأمین مسکن مناسب، جان مردم و هویت روستایی نیز حفظ شود.
تسهیلات 500 میلیون تومانی با سود 5 درصد و بازپرداخت 20ساله
تسنیم: تسهیلات بانکی و حمایت‌های مالی دولت برای نوسازی و ساخت مسکن روستایی در سال جاری چه وضعیتی دارد و این حمایت‌ها چه میزان از هزینه‌های مردم را پوشش می‌دهد؟
در سال گذشته، حدود 12 هزار واحد مسکونی برای دریافت تسهیلات 400 میلیون تومانی معرفی شدند که 8 هزار واحد موفق به عقد قرارداد شدند.با اعلام افزایش سقف تسهیلات برای سال‌های 1404 و 1405، مبلغ وام به 500 میلیون تومان با نرخ سود 5 درصد و بازپرداخت 20ساله افزایش یافته است. این تسهیلات در کنار سایر حمایت‌های دولتی، فرصت مناسبی برای نوسازی و ساخت مسکن روستایی فراهم می‌کند.
مجموع گردش مالی مربوط به آبادانی روستاهای استان در سال گذشته به 11 هزار میلیارد تومان، معادل 11 همت، رسید. از این مبلغ، 3 همت تسهیلات مستقیم بود و 8 همت نیز به یارانه مابه‌التفاوت سود بانکی اختصاص داشت که دولت آن را به بانک‌ها پرداخت کرد.علاوه بر این، در دو مرحله کمک بلاعوض به متقاضیان پرداخت می‌شود و خدمات طراحی، نقشه و نظارت مهندسی نیز به‌صورت کاملاً رایگان در اختیار آنان قرار می‌گیرد.
گردش مالی 11 همتی چگونه به آبادانی روستاها کمک کرد؟
تسنیم: در گزارش‌ها به رقم 11 هزار میلیارد تومان اعتبار و گردش مالی برای آبادانی روستاهای مازندران اشاره شده است. این منابع دقیقاً از چه محل‌هایی تأمین شده‌اند و چه تأثیری بر توان مالی متقاضیان مسکن داشته‌اند؟
مدیریت این حجم از منابع بانکی و دولتی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق بود. در سال گذشته، شاهد گردش مالی 11 هزار میلیارد تومانی، معادل 11 همت، برای آبادانی روستاهای مازندران بودیم. از این مبلغ، 3 هزار میلیارد تومان، معادل 3 همت، به‌صورت تسهیلات مستقیم بانکی به متقاضیان پرداخت شده است.
اما نکته حائز اهمیت، مبلغ 8 هزار میلیارد تومان، معادل 8 همت، است که دولت به‌عنوان یارانه مابه‌التفاوت سود بانکی تقبل کرده است. به این ترتیب، بخشی از بار مالی ساخت مسکن از دوش روستاییان برداشته شده و آنان می‌توانند با سود تنها 5 درصد برای ساخت مسکن اقدام کنند.
این اقدام نمونه‌ای از هم‌افزایی میان استانداری، بنیاد مسکن و شبکه بانکی استان است که کمک کرده چرخه تولید مسکن متوقف نشود و متقاضیان، به‌ویژه اقشار کم‌درآمد، امکان بیشتری برای تأمین مسکن داشته باشند.
کیفیت و متراژ مسکن روستایی خط قرمز بنیاد مسکن است
تسنیم: با توجه به افزایش هزینه مصالح ساختمانی و دشواری تأمین آورده از سوی خانوارهای کم‌درآمد، این نگرانی وجود دارد که متراژ واحدهای مسکونی کاهش یابد یا کیفیت ساخت تحت تأثیر کمبود منابع قرار گیرد. آیا بنیاد مسکن به سمت الگوهای کوچک‌سازی حرکت کرده است؟
به هیچ عنوان؛ کیفیت و متراژ استاندارد، خط قرمز ماست. ما به‌خوبی از دشواری تأمین مابه‌التفاوت هزینه‌های ساخت توسط اقشار محروم آگاه هستیم، اما هرگز اجازه نمی‌دهیم کیفیت مسکن فدای کمبود منابع شود.
الگوهای نامناسب شهری، مانند مساکن 20 متری، در فرهنگ روستایی ما جایگاهی ندارند. طراحی‌های ما بر مبنای 70 تا 80 مترمربع زیربنا استوار است تا کرامت و اصالت خانواده روستایی حفظ شود.
در مواردی نیز که آورده متقاضی کافی نباشد، از طریق حساب 100 امام(ره)، کمک‌های خیرین و نهادهای حمایتی وارد عمل می‌شویم تا هیچ پروژه‌ای به دلیل فقر مالی نیمه‌کاره رها نشود.
پایان هفت‌خوان ضمانت بانکی؛ سند مالکیت جایگزین ضامن کارمند می‌شود
تسنیم: یکی از مشکلات دیرینه متقاضیان مسکن روستایی، بروکراسی اداری، ضمانت‌های بانکی و دشواری پیدا کردن ضامن کارمند بوده است. بنیاد مسکن برای رفع این موانع چه اقداماتی انجام داده است؟
ما فرآیند صدور سند و دریافت وام را برای روستاییان عزیز به‌صورت «خانه به خانه» درآورده‌ایم.همکاران ما مدارک را در داخل روستا تحویل می‌گیرند و سند تک‌برگ را درِ منزل به متقاضی تحویل می‌دهند. به این ترتیب، روستاییان دیگر نیازی ندارند برای پیگیری صدور سند از روستا خارج شوند و در ادارات ثبت رفت‌وآمد کنند.
بزرگ‌ترین خدمت ما در این بخش، جایگزین کردن سند مالکیت به‌جای چک و ضامن کارمند است. این سند به‌عنوان وثیقه بانکی پذیرفته می‌شود و دیگر نیازی به معرفی ضامن کارمند یا ارائه چک صیادی نیست؛ بلکه خود ملک به‌عنوان وثیقه و تضمین بانکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
هدف ما این است که هیچ روستایی به دلیل نداشتن ضامن از حق قانونی خود برای دریافت تسهیلات و داشتن مسکن مقاوم محروم نماند.ارزیابی‌های ما نشان داد که از 8 هزار پرونده معرفی‌شده به بانک‌ها در سال گذشته، بیش از 7 هزار مورد موفق به عقد قرارداد قطعی شده‌اند که این یک رکورد در تعامل با سیستم بانکی محسوب می‌شود.
سند مالکیت، معتبرترین وثیقه برای دریافت تسهیلات مسکن روستایی
تسنیم: آیا متقاضیان با دریافت سند مالکیت واقعاً از معرفی ضامن کارمند و ارائه چک صیادی بی‌نیاز می‌شوند؟ این اقدام چه کمکی به دریافت تسهیلات 500 میلیون تومانی می‌کند؟
دقیقاً همین‌طور است. سند مالکیت، معتبرترین وثیقه نزد بانک است. روستاییان عزیز با داشتن این سند، دیگر نیازی به جست‌وجو برای پیدا کردن ضامن کارمند یا ارائه چک صیادی ندارند؛ بلکه خود ملک به‌عنوان وثیقه و تضمین بانکی پذیرفته می‌شود و مسیر دریافت وام 500 میلیون تومانی در سال جدید هموار خواهد شد.
هدف ما این است که هویت ملکی روستا حفظ شود و این اسناد نه‌تنها به‌عنوان یک دارایی حقوقی، بلکه به‌عنوان ابزاری اقتصادی در خدمت معیشت و نوسازی مسکن روستاییان قرار گیرد.ما اجازه نمی‌دهیم هیچ روستایی به دلیل نداشتن ضامن، از حق قانونی خود برای برخورداری از مسکن مقاوم محروم بماند.
فراخوان به مالکان املاک فاقد سند در روستاهای مازندران
تسنیم: با توجه به نقش سنددار کردن املاک روستایی در تسهیل دریافت تسهیلات بانکی، چه پیامی برای مالکان واحدها و زمین‌هایی دارید که هنوز برای دریافت سند اقدام نکرده‌اند؟
فراخوان ما به این عزیزان صریح است. مالکان املاک فاقد سند می‌توانند با مراجعه به بنیاد مسکن شهرستان محل سکونت خود، از این فرصت قانونی با حداقل قیمت و بدون گرفتار شدن در بروکراسی‌های پیچیده استفاده کنند.
دولت مسیر تثبیت مالکیت و ارتقای ارزش دارایی‌های روستاییان را فراهم کرده است. هدف ما این است که هیچ روستایی به دلیل نداشتن ضامن از حق قانونی خود برای داشتن مسکن مقاوم محروم نماند و این اسناد نیز به‌عنوان ابزاری اقتصادی در خدمت نوسازی مسکن و بهبود معیشت آنان قرار گیرد.
تعهد ساخت 8 هزار و 211 واحد مسکونی برای اقشار کم‌درآمد
تسنیم: بنیاد مسکن مازندران تعهد ساخت 8 هزار و 211 واحد مسکونی را بر عهده گرفته است. این تعهد شامل چه پروژه‌هایی می‌شود و اجرای آن در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
بله، اولویت نخست بودجه‌ای ما به سمت ساخت مسکن تغییر یافته است. بنیاد مسکن مازندران ساخت 8 هزار و 211 واحد مسکونی را برای اقشار کم‌درآمد در قالب طرح‌های حمایتی بر عهده گرفته است. این تعهد شامل پروژه‌های جدید و همچنین تکمیل یک‌هزار و 500 واحد نیمه‌تمام می‌شود.
تسهیلات 400 میلیون تومانی سال گذشته نیز در سال 1404 به 500 میلیون تومان افزایش یافته است. این وام در کنار کمک‌های بلاعوض، بسته حمایتی قدرتمندی را برای خانه‌دار شدن اقشار واجد شرایط تشکیل می‌دهد.
باید در نظر داشت که تولید مسکن یک فرآیند یک تا دو ساله است. ما هم‌اکنون در تمام مراحل، از کلنگ‌زنی تا نازک‌کاری، پروژه‌های فعال در سطح استان داریم و عملیات اجرایی در شهرهایی مانند آمل و بابل آغاز شده است.
با تکمیل مراحل اجرایی و تأمین زمین مورد نیاز، تلاش می‌کنیم این واحدها را در کمترین زمان ممکن به واجدان شرایط تحویل دهیم.
کمبود زمین؛ گره اصلی ساخت مسکن در مازندران
تسنیم: با توجه به محدودیت شدید زمین در مازندران، تأمین اراضی مورد نیاز برای ساخت 8 هزار و 211 واحد مسکونی با چه چالش‌هایی روبه‌روست و چه راهکاری برای رفع این مشکل در نظر گرفته شده است؟
صادقانه باید بگویم گره اصلی کار ما کمبود زمین است. ما از نظر توان فنی و منابع اعتباری در وضعیت بسیار خوبی قرار داریم، اما با محدودیت زمین در استان مواجه هستیم.
مازندران به دلیل محصور بودن میان دریا و جنگل، به شکل یک نوار باریک است و محدودیت شدیدی در تأمین زمین دارد. با وجود این، ساخت 8 هزار و 211 واحد مسکونی برای محرومان در دستور کار قرار گرفته و بخشی از پروژه‌ها نیز در آمل و بابل آغاز شده است.
ضمن قدردانی از استاندار محترم و مدیرکل راه و شهرسازی، تأکید می‌کنم که طبق قانون، تمام نهادها و دستگاه‌های دولتی مکلف هستند اراضی مازاد خود را برای ساخت مسکن در اختیار بنیاد مسکن قرار دهند.
واگذاری زمین یک انتخاب برای دستگاه‌ها نیست، بلکه یک تکلیف قانونی است. برای تحقق کامل هدف ساخت این واحدها، لازم است هم‌افزایی در بخش تأمین زمین جدی‌تر دنبال شود تا بتوانیم در کمترین زمان ممکن، کلید خانه‌ها را به واجدان شرایط تحویل دهیم.
همچنین با همراهی اداره‌کل منابع طبیعی استان، مکاتبات لازم برای تملک حدود 20 هکتار زمین جدید انجام شده است. با نهایی شدن این تملک‌ها و الحاق اراضی به محدوده شهری و طرح‌های هادی، گشایش بزرگی در حوزه ساخت مسکن ایجاد خواهد شد. ما نیز تا تحویل کلید و استقرار کامل شهروندان، در کنار آن‌ها خواهیم بود.
حمایت‌های بنیاد مسکن فراتر از تسهیلات بانکی است
تسنیم: علاوه بر تسهیلات 500 میلیون تومانی، چه حمایت‌های دیگری برای کاهش هزینه تمام‌شده مسکن محرومان در نظر گرفته شده است؟
برای کاهش بار مالی متقاضیان، یک بسته جامع حمایتی تعریف کرده‌ایم. علاوه بر تسهیلات ارزان‌قیمت، بنیاد مسکن در دو مرحله کمک بلاعوض به متقاضیان پرداخت می‌کند.همچنین برای حمایت بیشتر از خانوارها، تمام خدمات طراحی، تهیه نقشه و نظارت مهندسی این پروژه‌ها به‌صورت کاملاً رایگان انجام می‌شود.
در گذشته تمرکز ما عمدتاً بر مناطق روستایی بود، اما امروز به حوزه مسکن شهری نیز ورود کرده‌ایم و در شهرها به‌عنوان کارگزار و متولی ساخت فعال هستیم. هدف ما این است که با تکمیل زنجیره تأمین مسکن برای اقشار آسیب‌پذیر، زمینه خانه‌دار شدن گروه‌های کم‌درآمد را در مناطق شهری نیز فراهم کنیم.
اجرای طرح‌های هادی در تمام روستاهای بالای 20 خانوار
تسنیم: بنیاد مسکن چه مسئولیتی در زمینه تهیه و اجرای طرح‌های هادی دارد و آخرین وضعیت پوشش این طرح‌ها در مازندران چگونه است؟
متولی اصلی توسعه روستاها بنیاد مسکن است. مازندران حدود 3600 روستا دارد که از این تعداد، 2500 روستا بیش از 20 خانوار جمعیت دارند.طبق تکلیف قانونی، موظف بودیم برای تمام این روستاها طرح هادی تهیه کنیم که خوشبختانه اکنون پوشش تهیه طرح هادی در این روستاها به 100 درصد رسیده است.
نقشه طرح هادی، مرزهای بافت روستا را به‌طور دقیق مشخص می‌کند. در داخل بافت، اگر کاربری زمین مسکونی باشد، از نظر ضوابط طرح هادی مشکلی برای ساخت‌وساز وجود ندارد؛ اما اراضی خارج از بافت تحت صیانت قانون قرار دارند و بنیاد مسکن، جز در موارد خاص قانونی، مجوزی برای ساخت‌وساز در آن‌ها صادر نمی‌کند.
تاکنون در بیش از 1500 روستا عملیات اجرایی طرح هادی آغاز شده و شاخص اجرای این طرح در مازندران به 62 درصد رسیده است؛ رقمی که فراتر از میانگین کشوری است و حاصل هم‌افزایی میان دستگاه‌های مختلف به شمار می‌رود.
تعیین تکلیف 1100 روستای زیر 20 خانوار
تسنیم: وضعیت روستاهای کوچک استان که کمتر از 20 خانوار جمعیت دارند چگونه است و بنیاد مسکن برای جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز در این مناطق چه اقداماتی انجام می‌دهد؟
حدود 1100 روستای زیر 20 خانوار در استان مازندران وجود دارد. طبق قانون، بنیاد مسکن مکلف است وضعیت این نقاط را نیز با نگاه کارشناسی و از طریق بررسی مختصات جغرافیایی تعیین تکلیف کند.
در این فرآیند، بررسی‌های جغرافیایی و استعلام از بخش کشاورزی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد تا وضعیت این مناطق به‌صورت دقیق مشخص شود و از ساخت‌وسازهای غیرمجاز جلوگیری شود.
هدف ما حفظ حقوق روستاییان اصیل، صیانت از اراضی ملی و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی است. طرح هادی ابزاری برای حفظ اصالت روستا و ساماندهی توسعه آن محسوب می‌شود.
از هم‌استانی‌های عزیز تقاضا داریم پیش از هرگونه معامله یا اقدام برای ساخت‌وساز، وضعیت ملک خود را از بنیاد مسکن استعلام کنند تا از بروز مشکلات حقوقی و گرفتار شدن در دام سوداگران جلوگیری شود.
طرح‌های هادی؛ فراتر از یک نقشه ثابت برای راه‌سازی
تسنیم: آیا طرح‌های هادی صرفاً نقشه‌ای برای تعیین محدوده ساخت‌وساز و اجرای معابر هستند یا در این طرح‌ها، توسعه اقتصادی، اشتغال‌زایی و ظرفیت‌های متفاوت مناطق استان نیز مورد توجه قرار گرفته است؟
مشاوران ما با نگاه آمایشی و متناسب با ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی هر منطقه برنامه‌ریزی می‌کنند. در غرب مازندران بر گردشگری، در شرق بر تلفیق کشاورزی و تولید و در مرکز استان بر صنایع تبدیلی تأکید داریم.
مسیر قانونی برای تغییر کاربری‌های اشتغال‌آفرین نیز باز است. اگر یک روستایی یا سرمایه‌گذار بخواهد ملکی با کاربری مسکونی را به مرکز تولیدی یا اقامتگاه بوم‌گردی تبدیل کند، امکان بازنگری در کاربری متناسب با درخواست‌های اشتغال‌زایی وجود دارد.
هدف ما ایجاد بستری است که در آن تولید، گردشگری و رفاه اجتماعی در کنار یکدیگر رشد کنند و طرح‌های هادی علاوه بر ساماندهی ساخت‌وساز، به توسعه پایدار روستاها نیز کمک کنند.
ضوابط ساخت‌وساز در مناطق پرخطر مازندران
تسنیم: مازندران با مخاطرات طبیعی متنوعی روبه‌روست. آیا در تمام نقاط استان امکان ساخت‌وساز وجود دارد یا محدودیت‌های فنی و کارشناسی خاصی برای احداث بنا در مناطق پرخطر اعمال می‌شود؟
موضوع طرح هادی و ضوابط ساخت‌وساز دارای ظرافت‌های کارشناسی ویژه‌ای است. در نقاطی که مراجع تخصصی آن‌ها را به‌عنوان مناطق پرخطر یا دارای محدودیت شناسایی کرده‌اند، نمی‌توان بدون ملاحظه شرایط منطقه اقدام به احداث بنا کرد.
البته این مخاطرات لزوماً به معنای وجود محدودیتی غیرقابل عبور نیستند، بلکه هشداری برای افزایش دقت در طراحی و ساخت‌وساز محسوب می‌شوند. در این مناطق، با بهره‌گیری از سازه‌های سبک‌تر و طرح‌های مهندسی‌شده، امکان احداث مسکن ایمن فراهم می‌شود.تأکید ما این است که مردم حتماً از مشاوران فنی کمک بگیرند تا مسکنی پایدار و متناسب با شرایط جغرافیایی منطقه خود احداث کنند.
هشدار درباره فروش زمین؛ تیشه به ریشه تولید روستایی
تسنیم: فروش زمین به افراد غیربومی در مازندران به یکی از دغدغه‌های اجتماعی تبدیل شده است. نگاه شما به این پدیده چیست و چه پیامدی برای آینده اقتصادی و هویت روستاها دارد؟
پیام من به مردم شریف استان صریح است: فروش زمین، تیشه به ریشه تولید و آینده خانواده است.اگر مسیر تولید دشوار شود، روستایی ناچار به فروش زمین خواهد شد و این یعنی پایان بخشی از ظرفیت اقتصاد پایدار روستا. زمین یک دارایی تمام‌شدنی است و با فروش آن، امکان بهره‌برداری اقتصادی و تولیدی در سال‌های آینده نیز از بین می‌رود.
ساکن غیربومی که فقط چند روز در سال از ویلای خود استفاده می‌کند، معمولاً تعلق خاطر و مشارکت مستمری در عمران و توسعه روستا ندارد. در مقابل، روستاوند بومی با حضور دائمی خود، در حفظ هویت روستا و پیشرفت آن نقش دارد.
سیاست ما این است که روستایی به‌جای فروش زمین، آن را به خانه مسافر، مرکز بسته‌بندی، کارگاه تولیدی یا یک مرکز خدماتی و گردشگری تبدیل کند تا درآمدی مستمر برای خود و نسل‌های آینده‌اش ایجاد شود.
امروز با اجرای طرح‌های هادی و آسفالت معابر، سرعت دسترسی تولیدکنندگان به مراکز فروش نیز افزایش یافته است که این خود یکی از مهم‌ترین حمایت‌ها از تولیدکننده بومی به شمار می‌رود.
افزایش جمعیت غیربومی و فشار بر زیرساخت‌های روستایی
تسنیم: تغییر ترکیب جمعیتی روستاها و افزایش حضور ساکنان غیربومی چه پیامدهای فنی و زیرساختی برای مناطق روستایی مازندران دارد؟
این موضوع یک چالش جدی است. زیرساخت‌های یک روستا برای ظرفیت جمعیتی مشخصی، برای مثال 100 خانوار، طراحی شده است. وقتی بر اثر فروش زمین، جمعیت به 150 خانوار یا بیشتر افزایش پیدا می‌کند، زیرساخت‌هایی مانند آب و برق با فشار بیشتری مواجه می‌شوند.
در چنین شرایطی، نخستین فردی که متضرر می‌شود، خود روستاوند و ساکن اصلی روستاست که ممکن است با افت فشار آب و برق و مشکلات خدماتی مواجه شود.
روستای توانمند تنها با وجود روستاوند توانمند شکل می‌گیرد. طرح هادی نیز ابزاری برای حفظ اصالت روستا و جلوگیری از تخریب اراضی ملی است.
از هم‌استانی‌های عزیز درخواست می‌کنیم پیش از هرگونه معامله یا ساخت‌وساز، وضعیت ملک خود را از بنیاد مسکن استعلام کنند تا گرفتار سوداگران نشوند و از بروز مشکلات حقوقی و زیرساختی جلوگیری شود.
تفاوت ساکن غیربومی با روستاوند بومی در چیست؟
تسنیم: تفاوت نگاه بنیاد مسکن به حضور ساکنان غیربومی و روستاوندان بومی چیست و چرا بر توانمندسازی جمعیت اصیل روستا تأکید دارید؟
تفاوت اصلی در «تعلق خاطر» است. ساکن غیربومی ممکن است تنها چند روز در تعطیلات سال از ویلای خود استفاده کند و مشارکت چندانی در توسعه و عمران روستا نداشته باشد؛ اما روستاوند واقعی با حضور همیشگی خود، موتور محرک پیشرفت و نگهبان اصالت زادگاهش محسوب می‌شود.
اعتقاد ما این است که روستای توانمند تنها با وجود روستاوند توانمند شکل می‌گیرد. اگر روستایی از نظر مالی توانمند باشد، در نوسازی و بهسازی محل زندگی خود مشارکت فعال خواهد داشت؛ اما با از دست دادن زمین و دارایی‌های مولد، روند توسعه روستا متوقف می‌شود.
به همین دلیل، حفظ توان اقتصادی مردم بومی و فراهم کردن فرصت‌های تولید و اشتغال در روستا، از الزامات توسعه پایدار مناطق روستایی است.
جایگزینی زمین‌فروشی با تولید؛ راهکار جلوگیری از مهاجرت روستاییان
تسنیم: برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان به حاشیه شهرها و کاهش پیامدهای اجتماعی این روند، چه راهکاری به مردم پیشنهاد می‌کنید؟
راهکار اصلی، جایگزینی زمین‌فروشی با تولید است. خواهش من از مردم شریف استان این است که به‌جای فروش زمین، که دارایی تمام‌شدنی محسوب می‌شود، به فکر ایجاد مراکز تولیدی، خدماتی و گردشگری باشند.
تبدیل زمین به منبع درآمد مستمر، نه‌تنها اقتصاد خانواده را تضمین می‌کند، بلکه می‌تواند سدی محکم در برابر مهاجرت اجباری، ایجاد معضلات اجتماعی نظیر حاشیه‌نشینی در شهرها و گسترش الگوهای نادرست شهرنشینی باشد.
اگر بتوانیم ظرفیت‌های تولیدی و اقتصادی روستا را فعال کنیم، مردم انگیزه بیشتری برای ماندن در زادگاه خود خواهند داشت و به‌جای واگذاری زمین و از دست دادن دارایی‌های مولد، از آن برای ایجاد اشتغال و درآمد پایدار استفاده می‌کنند.
حمایت فنی و تسهیلاتی از روستاییان تولیدکننده
تسنیم: بنیاد مسکن برای حمایت از افرادی که قصد دارند در روستا بمانند، زمین خود را حفظ کنند و در مسیر تولید و اشتغال گام بردارند، چه برنامه‌ای دارد؟
ما تمام‌قد در کنار این افراد هستیم. اگر اقتصاد روستا توانمند شود، دیگر شاهد ازهم‌گسیختگی بافت‌های اصیل روستایی نخواهیم بود.بنیاد مسکن از تمام روستاییانی که بخواهند با حفظ اراضی خود در مسیر تولید و اشتغال حرکت کنند، حمایت فنی و تسهیلاتی می‌کند.
سیاست ما این است که روستایی به‌جای فروش زمین، آن را به خانه مسافر، کارگاه تولیدی یا مرکز بسته‌بندی تبدیل کند تا درآمدی همیشگی برای خود و نسل‌های آینده‌اش ایجاد شود.امیدواریم با افزایش آگاهی عمومی و استفاده درست از ظرفیت‌های اقتصادی، شاهد شکوفایی روزافزون روستاهای نگین‌مانند مازندران باشیم.
تسنیم: در پایان، اگر بخواهید مهم‌ترین اولویت‌ها و پیام خود را برای آینده روستاهای مازندران جمع‌بندی کنید، چه نکته‌ای را مورد تأکید قرار می‌دهید؟
آینده روستاهای مازندران به حفظ زمین، توانمندسازی روستاوندان، ایجاد اشتغال پایدار و نوسازی اصولی مسکن وابسته است. مردم باید بدانند که زمین تنها یک دارایی برای فروش نیست، بلکه می‌تواند منبع تولید، اشتغال و درآمد برای نسل‌های آینده باشد.
بنیاد مسکن نیز با ارائه خدمات فنی، تسهیلات بانکی، کمک‌های بلاعوض، سنددار کردن املاک و اجرای طرح‌های هادی، تلاش می‌کند زمینه ماندگاری جمعیت بومی و توسعه پایدار روستاها را فراهم کند. امیدواریم با همراهی مردم و دستگاه‌های اجرایی، بتوانیم ضمن حفظ اصالت روستاها، شرایط بهتری برای زندگی و فعالیت اقتصادی مردم فراهم کنیم.