از موجهای رسانهای تا محدودیتهای بانکی؛ صنعت رمزارز ایران در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ با چه فشارهایی روبهرو شد؟
سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ برای بازار رمزارز ایران تنها دورهای از رشد تعداد کاربران و افزایش فعالیتهای معاملاتی نبود. همزمان با گسترش استقبال عمومی از داراییهای دیجیتال، نوبیتکس و دیگر فعالان این صنعت با مجموعهای از فشارهای رسانهای، محدودیتهای بانکی و موانع تنظیمگری مواجه شدند؛ فشارهایی که آثار آن از اختلال در دسترسی کاربران به خدمات مالی تا گسترش معاملات غیررسمی و افزایش تمایل به پلتفرمهای خارجی امتداد پیدا کرد.
فصل دوم «گزارش دوسالانه نوبیتکس» که به تازگی منتشر شده است، این دوره را با عنوان «ایستادگی در تلاطم» روایت میکند؛ دورهای که در آن، به روایت این گزارش، بخشی از فشارها مستقیماً متوجه نوبیتکس بود و بخشی دیگر، کل صنعت رمزارز ایران و میلیونها کاربر آن را تحت تأثیر قرار داد. با وجود این شرایط، شاخصهای کسبوکار و تداوم فعالیت کاربران نشان داد اعتماد عمومی به پلتفرمهای داخلی همچنان حفظ شده است.
آغاز موجهای رسانهای علیه نوبیتکس
بر اساس گزارش دوسالانه نوبیتکس، نخستین موج گسترده فشارهای رسانهای در خرداد ۱۴۰۳ و همزمان با افزایش توجه عمومی به بازار رمزارز شکل گرفت. در این دوره، برخی رسانههای منتسب به نهادهای دولتی و حاکمیتی، نوبیتکس را به خروج سرمایه از کشور و قرار دادن دارایی کاربران در معرض خطر متهم کردند.
نوبیتکس در گزارش خود تأکید کرده است که این اتهامها بدون ارائه دادههای مستند مطرح شدند؛ آن هم در شرایطی که تحریمهای بینالمللی، دسترسی کاربران ایرانی به بسیاری از پلتفرمهای جهانی را محدود کرده و صرافیهای داخلی یکی از معدود مسیرهای در دسترس برای فعالیت کاربران ایرانی در بازار رمزارز بودند.
از نگاه نوبیتکس، جهتگیری این موج رسانهای تنها متوجه یک برند نبود و میتوانست به تضعیف اعتماد عمومی به کل پلتفرمهای داخلی و سوق دادن کاربران به بازارهای غیررسمی یا پلتفرمهای خارجی منجر شود.
کاهش سقف واریز شناسهدار؛ محدودیتی که مسیر کاربران را تغییر داد
مرحله بعدی فشارها در ۱۹ شهریور ۱۴۰۳ رقم خورد؛ زمانی که سقف واریز شناسهدار برای پلتفرمهای رمزارزی از ۲۰۰ میلیون تومان به ۲۵ میلیون تومان کاهش یافت.
واریز شناسهدار طی دو سال پیش از آن، یکی از مسیرهای اصلی و مطمئن کاربران برای انتقال مبالغ ریالی به حساب پلتفرمهای رمزارزی محسوب میشد. کاهش ناگهانی سقف این خدمت، توان عملیاتی کاربران را محدود کرد و دسترسی آنها به بازار را دشوارتر ساخت.
به روایت گزارش نوبیتکس، این محدودیت نهتنها کیفیت خدمات پلتفرمهای داخلی را کاهش داد، بلکه بخشی از تقاضای کاربران را به سمت روشهای غیررسمی، معاملات فردبهفرد و بازارهای فاقد شفافیت هدایت کرد؛ مسیری که ریسکهای مالی و امنیتی بیشتری برای کاربران به همراه داشت.
موج دوم اتهامها در شبکههای اجتماعی
فشارهای رسانهای در پاییز ۱۴۰۳ نیز ادامه پیدا کرد. بر اساس گزارش نوبیتکس، در آبان همان سال تعدادی حساب کاربری ناشناس و غیرفارسیزبان، با استناد به گزارشی منتشرشده در یک رسانه غربی کمترشناختهشده، نوبیتکس و چند پلتفرم ایرانی دیگر را به پولشویی و تأمین مالی تروریسم متهم کردند.
نوبیتکس این ادعاها را فاقد مستندات معتبر توصیف کرده و هدف اصلی انتشار آنها را ایجاد بیاعتمادی نسبت به پلتفرمهای ایرانی و افزایش نگرانی کاربران درباره امنیت داراییهایشان دانسته است.
انتقال این ادعاها به شبکههای اجتماعی، دامنه اثرگذاری آن را افزایش داد و میلیونها کاربر ایرانی را با فضایی از ابهام و سردرگمی روبهرو کرد؛ کاربرانی که از یک سو به دلیل تحریمها با محدودیت استفاده از پلتفرمهای خارجی مواجه بودند و از سوی دیگر، درباره فعالیت در پلتفرمهای داخلی نیز پیامهای متناقضی دریافت میکردند.
بسته شدن درگاههای پرداخت؛ شوک مستقیم به کاربران
مهمترین محدودیت مالی این دوره در دیماه ۱۴۰۳ اعمال شد. از ۶ دی ۱۴۰۳، برابر با ۲۶ دسامبر ۲۰۲۴، درگاههای پرداخت ریالی پلتفرمهای رمزارزی بهطور ناگهانی مسدود شدند؛ تصمیمی که جریان واریز ریالی کاربران را مستقیماً تحت تأثیر قرار داد.
آمارهای نوبیتکس نشان میدهد در همان روز نخست، ورودی تیم پشتیبانی این پلتفرم دو برابر شد. در روزهای بعد و تا ۳۰ دسامبر، تعداد درخواستهای پشتیبانی به چهار برابر میانگین روزانه رسید. افزایش ناگهانی تماسها و پیامها نشان میداد کاربران تنها با یک اختلال فنی مواجه نشدهاند؛ بلکه درباره دسترسی به دارایی، نحوه ورود به بازار و از دست رفتن فرصتهای معاملاتی دچار نگرانی شدهاند.
بر اساس گزارش، بخش قابل توجهی از ظرفیت تیمهای نوبیتکس طی دو فصل بعدی به طراحی و توسعه مسیرهای جایگزین واریز ریالی و رفع چالشهای ناشی از محدودیت درگاهها اختصاص پیدا کرد.
اختلال ساتنا و پایا؛ فشار دیگری بر جریان مالی کاربران
تنها یک هفته پس از مسدود شدن درگاههای پرداخت، عملیات ساتنا و پایا روی حسابهای نوبیتکس نیز با اختلال مواجه شد. در نتیجه، شماری از واریزها و برداشتهای ریالی کاربران بدون اعلام دلیل مشخص با خطا روبهرو میشد.
مجموع این محدودیتها، امکان جابهجایی عادی پول میان حساب بانکی کاربران و پلتفرم را مختل کرد. در چنین شرایطی، کاربران ناچار بودند یا منتظر بازگشت مسیرهای رسمی بمانند، یا از روشهای جایگزینی استفاده کنند که لزوماً از شفافیت و امنیت کافی برخوردار نبودند.
رشد معاملات زیرزمینی تتر؛ پیامد محدود شدن مسیرهای رسمی
یکی از نخستین پیامدهای بسته شدن درگاههای پرداخت، افزایش خرید و فروش تتر در بازارهای غیررسمی بود. طبق گزارش نوبیتکس، در روزهای پس از اعمال محدودیت، بخشی از کاربران برای معامله تتر به پلتفرمهای عمومی درج آگهی و کانالهای غیررسمی روی آوردند.
این معاملات خارج از سازوکارهای نظارتی و بدون کنترلهای متداول پلتفرمهای مالی انجام میشوند. در نتیجه، خطر مواجهه با کلاهبرداری، سرقت اطلاعات، پولشویی، انتقال وجه به حسابهای مشکوک و مسدود شدن حساب بانکی کاربران افزایش مییابد.
در واقع، محدود کردن مسیرهای رسمی الزاماً تقاضای موجود در بازار را از بین نمیبرد؛ بلکه میتواند آن را از بسترهای شفاف و قابل نظارت به فضاهایی منتقل کند که ردیابی تراکنشها و حمایت از کاربران در آن دشوارتر است.
افت بازار اسپات ایران، بیش از دو برابر بازار جهانی
مقایسه عملکرد بازار ایران با بازار جهانی، یکی دیگر از نشانههای اثرگذاری محدودیتهای بانکی است. در سهماهه نخست سال ۲۰۲۵، بازار جهانی رمزارز در شرایط نزولی قرار گرفت و قیمت بیتکوین حدود ۹ درصد کاهش یافت.
در همین دوره، حجم معاملات بازار اسپات جهانی در مقایسه با سهماهه پایانی سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴ درصد کاهش پیدا کرد. با این حال، افت حجم معاملات بازار اسپات ایران به ۳۰ درصد رسید؛ یعنی شدت کاهش فعالیت معاملاتی در ایران بیش از دو برابر بازار جهانی بود.
گزارش نوبیتکس این فاصله معنادار را یکی از پیامدهای مسدود شدن درگاههای پرداخت و دشوارتر شدن دسترسی کاربران ایرانی به پلتفرمهای داخلی میداند. بخشی از کاربران در این دوره فعالیت خود را کاهش دادند و بخشی دیگر به استفاده از صرافیهای خارجی روی آوردند.
صرافیهای خارجی؛ انتخاب ۲۲ درصد کاربران در برابر محدودیتها
دو ماه پس از بسته شدن درگاههای پرداخت، تیم تحقیقات بازار نوبیتکس پژوهشی با مشارکت ۳ هزار کاربر رمزارز ایرانی انجام داد. در این بررسی از کاربران پرسیده شد در صورت تداوم محدودیت درگاههای پرداخت، چه مسیری را انتخاب خواهند کرد.
نتایج نشان داد ۲۲ درصد پاسخدهندگان، مهاجرت به صرافیهای خارجی را راهکار مواجهه با محدودیتها میدانستند. در مقابل، ۴۱ درصد کاربران هنوز درباره تصمیم آینده خود مطمئن نبودند. گزارش نوبیتکس این گروه را نیز بخشی از کاربران بالقوه پلتفرمهای خارجی ارزیابی کرده است.
در همین دوره، برخی صرافیهای خارجی فعال در بازار ایران با تبلیغات گسترده در رسانههای فارسیزبان و تأکید بر ارائه خدمات بدون احراز هویت، تلاش کردند سهم بیشتری از بازار کاربران ایرانی به دست آورند.
۲۱ میلیون کاربر رمزارز در ایران؛ حدود ۵ میلیون نفر در صرافیهای خارجی
برآوردهای ارائهشده در گزارش نوبیتکس، تعداد کل کاربران بازار رمزارز ایران را حدود ۲۱ میلیون نفر اعلام میکند. بر اساس این برآورد، نزدیک به ۵ میلیون کاربر ایرانی در صرافیهای خارجی فعالیت دارند.
نمودار منتشرشده در گزارش نیز سهم پلتفرمهای داخلی از بازار کاربران ایرانی را ۷۶ درصد، سهم پلتفرمهای خارجی را ۱۹ درصد و سهم صرافیهای غیرمتمرکز را ۵ درصد نشان میدهد.
فعالیت در پلتفرمهای خارجی به خودی خود میتواند بخشی از یک بازار رقابتی باشد؛ اما مسئله اصلی کاربران ایرانی، فعالیت این پلتفرمها خارج از چارچوبهای نظارتی داخلی و تحت تأثیر تحریمهای بینالمللی است. در چنین شرایطی، کاربران با خطراتی مانند مسدود شدن یکطرفه حساب، محدود شدن برداشت دارایی و نبود مسیر حقوقی روشن برای پیگیری مطالبات مواجهاند.
ایستادگی در برابر تلاطم؛ حفظ دسترسی در دوره محدودیتها
گزارش دوسالانه نوبیتکس، تصویری از صنعتی ارائه میدهد که طی دو سال گذشته، علاوه بر نوسانهای طبیعی بازار، با فشارهای رسانهای و محدودیتهای عملیاتی متعددی نیز مواجه بوده است.
در چنین فضایی، ایستادگی برای نوبیتکس به معنای حفظ تداوم خدمات، پاسخگویی به رشد چندبرابری درخواستهای کاربران و توسعه راهکارهای جایگزین برای دسترسی ریالی بود. به روایت گزارش، با وجود فشارهای اعمالشده، اعتماد بخش بزرگی از کاربران حفظ شد و نوبیتکس توانست فعالیت خود را بهعنوان بازیگر اصلی بازار رمزارز ایران ادامه دهد.
برای مطالعه جزئیات کامل فشارهای واردشده بر صنعت رمزارز، پیامدهای محدودیتهای بانکی و مسیر نوبیتکس در مواجهه با بحرانهای دو سال گذشته، نسخه کامل گزارش دوسالانه نوبیتکس ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ را مطالعه کنید.