به گزارش مشرق، کانال تلگرامی اندیشکده تهران با انتشار گزارشی نوشت:
برای چند دهه، اهمیت راهبردی خلیج فارس و دریای سرخ با نفت، گاز و مسیرهای تجارت دریایی تعریف میشد، با این حال با گسترش اقتصاد دیجیتال، در سالهای اخیر بعد جدیدی به اهمیت این مناطق افزوده شده است و اکنون سرنوشت این دو منطقه به انتقال داده و پایداری زیرساختهای ارتباطی جهان گره خورده است.
اهمیت کابلهای زیردریایی
بیش از ۹۹ درصد ترافیک دادههای بینالمللی جهان از طریق کابلهای فیبر نوری زیردریایی منتقل میشود. این شبکه گسترده، در حقیقت ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهان را تشکیل میدهد و فعالیت بانکها، بازارهای مالی، شرکتهای فناوری و مراکز داده به پایداری آنها وابسته هستند. در این بستر، اختلال زیرساختهای مذکور میتواند پیامدهایی بسیار فراتر از کاهش سرعت اینترنت به دنبال داشته باشد.
شاهراه عبور کابلهای زیردریایی
اهمیت باب المندب و هرمز در شبکه ارتباطات دیجیتال جهانی یکسان نیست. بخش مهمی از مسیرهای ارتباطی آسیا و اروپا از اقیانوس هند وارد خلیج عدن میشود و پس از عبور از باب المندب و دریای سرخ، از طریق مصر به شبکههای اروپایی متصل میشود. بنابراین، باب المندب یک گلوگاه ارتباطی بینقارهای محسوب میشود. در مقابل، کابلهای عبوری از تنگه هرمز بیشتر در اتصال کشورهای حاشیه خلیج فارس به شبکه ارتباطات بینالمللی نقش دارند. از این رو، اختلال در هر یک از این دو مسیر سطحی متمایز از پیامدهای اقتصادی را به دنبال خواهد داشت.
پیامدهای آسیب به کابلهای زیردریایی
تجارب گذشته نشان دادهاند آسیب به کابلهای زیردریایی یک تهدید فرضی نیست. در مارس ۲۰۲۴، آسیب به چهار سامانه کابلی در سواحل غرب آفریقا، ارتباطات اینترنتی ۱۳ کشور را با اختلال مواجه کرد. برآورد مدل اقتصادی«نتبلاکس» در نیجریه نشان داد که اختلالات ارتباطی طی این چهار روز حدود ۵۹۴ میلیون دلار خسارت اقتصادی به دنبال داشته است. در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز آسیب به کابلهای دریای سرخ، ارتباطات بخشهایی از خاورمیانه و آسیا را مختل کرد. «مابکروسافت» در جریان این اختلال اعلام کرد که بخشی از ترافیک سرویس ابری «آزور» با تاخیر مواجه شده و شرکت ناچار به انتقال ترافیک به مسیرهای جایگزین شده است. به بیان دقیقتر، حتی بدون قطع کامل اینترنت نیز آسیب به کابلها در نقص عملکرد خدمات دیجیتال فرامرزی ترجمان پیدا میکند.
مسئله مهمتر اما، دشواری ترمیم این زیرساختها در شرایط جنگی است. ناوگان جهانی کشتیهای تخصصی کابلگذاری و تعمیر محدود است و عملیات ترمیم به دسترسی دریایی، به اخذ مجوزها و تمهیدات امنیتی وابستگی دارد. با توجه به ناامنی ناشی از جنگ در تنگه هرمز و باب المندب، آسیب همزمان به چند کابل ممکن است به اختلالی طولانیمدت تبدیل شود و به طبع همین مسئله، آثار اقتصادی آن حتی پس از پایان درگیریهای نظامی ادامه یابد.
چالشهای کشورهای حاشیه خلیج فارس
این پتانسیل اثرگذاری در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کشورهای خلیج فارس میلیاردها دلار برای تبدیل شدن به قطبهای اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی سرمایهگذاری کردهاند. عربستان سعودی در مه ۲۰۲۵ از همکاری شرکت «هیومان» با «آمازون» برای توسعه زیرساخت هوش مصنوعی با سرمایهگذاری بیش از پنج میلیارد دلار خبر داد. امارات نیز پروژه عظیم «استارگیت» را در ابوظبی دنبال میکند که ارزش سرمایهگذاری مرحله یکگیگاواتی آن حدود ۳۰ میلیارد دلار گزارش شده است. طبعاً این مراکز داده برای ارائه خدمات بینالمللی به ارتباطات پرظرفیت، سریع و پایدار نیاز دارند. بنابراین، آسیبپذیری مسیرهای ارتباطی میتواند هزینه فعالیت شرکتهای فناوری را افزایش دهد.
در این میان، تنوع مسیرهای ارتباطی به یکی از مؤلفههای امنیت اقتصادی کشورها تبدیل میشود. برای مثال، ایران علاوه بر مسیرهای دریایی از ارتباطات زمینی با کشورهای همسایه برخوردار است؛ بنابراین، آسیب به کابلهای هرمز لزوماً به قطع کامل اینترنت کشور منجر نمیشود. با این حال، ظرفیت مسیرهای جایگزین تعیین میکند که شبکه تا چه اندازه توان تحمل اختلال را داشته باشد.
در مجموع، تحولات اقتصاد دیجیتال نشان میدهد مفهوم امنیت در خلیج فارس در حال گسترش است. اگر در گذشته کنترل مسیرهای انتقال انرژی یکی از ابزارهای اصلی قدرت ژئوپلیتیکی محسوب میشد، اکنون امنیت مسیرهای انتقال داده نیز به این معادله افزوده شده است. در اقتصاد آینده، قدرت کشورها تنها با میزان تولید نفت یا ظرفیت مراکز داده سنجیده نمیشود، بلکه توان حفاظت از زیرساختهای ارتباطی و حفظ جریان داده در شرایط بحران نیز به مزیتی راهبردی تبدیل خواهد شد.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.
