استادان دانشگاه‌ها در نشست راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی، ضمن استقبال از طرح «آتف»، نوسازی تجهیزات فرسوده، حمایت مالی پایدار و توجه به علوم انسانی را خواستار شدند؛ طرحی که وزیر علوم آن را راهی برای جبران افت رتبه علمی کشور دانست.
نشست راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی (آتف) عصر امروز با حضور حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، سیدمهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارتخانه و جمعی از استادان دانشگاه‌ها برگزار شد. در این نشست، ضمن تشریح اهداف و روند اجرای طرح آتف، استادان به بیان مطالبات خود درباره رفع موانع پژوهشی، تأمین تجهیزات آزمایشگاهی و گسترش همکاری‌های علمی پرداختند.
مطالبات استادان؛ از نوسازی تجهیزات تا حمایت از علوم انسانی
ابوالقاسم محمدی، استاد دانشگاه تبریز، با استقبال از اجرای طرح آتف گفت: این طرح تحقیقات دانشگاهی را به رسمیت می‌شناسد و می‌تواند به کاربردی شدن پژوهش‌ها و حل بخشی از مشکلات کشور کمک کند. به گفته وی، دانشجویانی که در چارچوب این طرح فعالیت می‌کنند نیز می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی خود در حل مسائل کشور نقش مؤثری داشته باشند.
جعفر خوانی، استاد دانشگاه علامه طباطبائی، به نمایندگی از آزمایشگاه‌های علوم انسانی، خواستار توجه بیشتر وزارت علوم به ظرفیت‌های این حوزه شد. وی با اشاره به فعالیت دانشگاه علامه در زمینه ایجاد اتاق فکر و بهره‌گیری از متخصصان میان‌رشته‌ای اظهار کرد: تأثیرگذاری آزمایشگاه‌های علوم انسانی صرفاً به تجهیزات فیزیکی محدود نمی‌شود و این مجموعه‌ها برای ایفای نقش مؤثرتر در حل مسائل کشور به امکانات و حمایت‌های متناسب نیاز دارند.
دیناری، استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، نیز فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های پژوهشگران دانست و گفت: تجهیزات موجود پاسخگوی نیاز همه رشته‌ها نیستند و به‌روزرسانی نشدن آن‌ها، انجام تحقیقات باکیفیت و انتشار نتایج در مجلات معتبر علمی را دشوار می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه دستیابی به مرجعیت علمی صرفاً از طریق رتبه‌بندی دانشگاه‌ها امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: ارتقای جایگاه علمی کشور به زیرساخت‌های پژوهشی مناسب، تجهیزات پیشرفته و بودجه پایدار نیاز دارد. نوسازی تجهیزات، تعمیر و نگهداری آن‌ها و حمایت از پژوهشگران برجسته باید به یک برنامه ملی تبدیل شود.
حناچی، استاد دانشگاه الزهرا، نیز بر ضرورت ایجاد شبکه ارتباطی و اطلاعاتی میان آزمایشگاه‌های دانشگاهی تأکید کرد و گفت: فراهم شدن بستری برای اطلاع دانشگاه‌ها از فعالیت‌ها و طرح‌های پژوهشی یکدیگر، زمینه همکاری و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود را فراهم می‌کند. وی همچنین پیشنهاد کرد برای جبران هزینه‌های انتشار مقالات علمی، گرنت ویژه‌ای به استادان اختصاص یابد.
شناسایی ۲۲۶ آزمایشگاه و گرنت پایه یک میلیارد تومانی
سیدمهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، با تشریح روند اجرای طرح آتف از شناسایی ۲۲۶ آزمایشگاه تحقیقات فردی در کشور خبر داد و گفت: هدف این طرح، شناسایی پژوهشگران برجسته دانشگاه‌ها و حمایت از ظرفیت‌های علمی و فناورانه آن‌هاست.
وی با اشاره به آغاز طرح از اسفندماه سال گذشته اظهار کرد: در دانشگاه‌ها پژوهشگرانی فعالیت می‌کنند که دستاوردهای علمی ارزشمندی دارند، اما منابع مالی و پژوهانه‌های معمول دانشگاه‌ها پاسخگوی نیازها و ظرفیت‌های آن‌ها نیست. طرح آتف با هدف حمایت از این پژوهشگران و بهره‌گیری مؤثرتر از توان علمی آنان طراحی شده است.
ابطحی مراحل اجرای طرح را شامل شناسایی پژوهشگران، اختصاص گرنت، تشکیل گروه‌های پژوهشی هم‌افزار (SSG) و در نهایت ایجاد آزمایشگاه‌های کلیدی ملی با مشارکت منابع بیرون‌دانشگاهی و حمایت وزارت علوم دانست.
به گفته وی، تاکنون ۲۲۶ نفر وارد این طرح شده‌اند که ۱۲۰ نفر از آن‌ها برای حضور در نشست راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی دعوت شده‌اند. پژوهشگران از سه مسیر معرفی دانشگاه‌ها، فراخوان عمومی و فراخوان موضوعی امکان ورود به طرح را دارند. فراخوان عمومی سالانه دو بار برگزار می‌شود و درخواست‌ها پس از بررسی گروه راهبری و هماهنگی با دانشگاه‌ها ارزیابی خواهند شد.
معاون پژوهشی وزارت علوم همچنین از اعلام آمادگی صنایع پتروشیمی، فولاد و معدن برای حمایت از آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی خبر داد و گفت: در صورت تمایل صنایع به حمایت هدفمند، فراخوان‌هایی متناسب با نیازهای آن‌ها منتشر خواهد شد. به گفته وی، فراخوان‌هایی در حوزه ساخت افزایشی نیز در دستور کار قرار دارد.
ابطحی درباره میزان حمایت مالی طرح توضیح داد: گرنت پایه در سال نخست یک میلیارد تومان تعیین شده و راهبران حاضر در نشست تاکنون ۷۰ درصد این مبلغ را دریافت کرده‌اند.
وی افزود: از سال دوم، مشارکت همکار همسو ۲۰ درصد و همکاری با یک استاد جوان همسو ۱۵ درصد به مبلغ گرنت اضافه خواهد کرد. همچنین برای حفظ ارزش اعتبار، ضریب افزایش سالانه و ضریب موفقیت برنامه نیز در نظر گرفته می‌شود که بر اساس ارزیابی عملکرد پژوهشگر از سوی دانشگاه تعیین خواهد شد.
به گفته ابطحی، اعتبارات طرح برای خرید تجهیزات، انجام آزمایش‌ها، تهیه منابع علمی و مواد آزمایشگاهی، پرداخت حق عضویت در مجامع علمی، حمایت از دانشجویان و شرکت در کنفرانس‌ها قابل استفاده است و راهبران باید گزارش هزینه‌کرد خود را ارائه کنند.
حمایت‌های تکمیلی و ضرورت پایداری طرح
معاون پژوهشی وزارت علوم، تولید مقالات برجسته، توسعه نوآوری، تقویت پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد و کمک به حل مسائل منطقه‌ای و ملی را از خروجی‌های مورد انتظار طرح آتف عنوان کرد.
وی تأکید کرد که حمایت از پژوهشگران نباید به پرداخت گرنت محدود شود و وزارت علوم در تلاش است گواهی آتف را به مبنایی برای برخورداری از حمایت‌های دیگر تبدیل کند. پیگیری معافیت‌های مالیاتی، به رسمیت شناختن قراردادها به‌عنوان قراردادهای پژوهشی، استفاده از حمایت صندوق‌های پژوهش و فناوری و فراهم کردن تسهیلات بانکی از جمله برنامه‌های مورد نظر در این زمینه است.
ابطحی همچنین پایش عملکرد پژوهشگران منتخب را ضروری دانست و از دانشگاه‌ها خواست فعالیت راهبران آتف را به‌صورت جدی ارزیابی کنند.
وی با تأکید بر اینکه آتف نباید به یک گرنت مقطعی تبدیل شود، گفت: پایداری این طرح اهمیت زیادی دارد. در حال حاضر مجوز ایجاد برخی ساختارهای پژوهشی جدید از جمله گروه‌های پژوهشی، پژوهشکده‌ها و مراکز متوقف شده است و اگر طرح آتف موفق نشود، ممکن است دوباره با نوعی انسداد در حمایت‌های پژوهشی مواجه شویم.
به گفته وی، هدف این است که گروه‌های پژوهشی هم‌افزار به شبکه‌ای از راهبران آتف تبدیل شوند و اعضای این شبکه به‌عنوان مجموعه‌هایی توانمند برای حل مسائل کلان کشور فعالیت کنند.
وزیر علوم: فرسودگی تجهیزات از عوامل افت رتبه دانشگاه‌هاست
حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، نیز در حاشیه این نشست و در پاسخ به پرسشی درباره افت رتبه دانشگاه‌های کشور، فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی را یکی از عوامل مؤثر در این روند دانست.
وی با بیان اینکه بررسی همه عوامل کاهش رتبه دانشگاه‌ها به جلسه‌ای مستقل نیاز دارد، اظهار کرد: در طرح آتف و در ادامه آن در طرح هما، به دنبال تقویت و ارتقای آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی هستیم؛ اقدامی که می‌تواند به تولید بروندادهای پژوهشی اصیل و معتبر منجر شود و یکی از موانع ارتقای رتبه علمی ایران را برطرف کند.
سیمایی صراف با اشاره به حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در این طرح گفت: کمک برای خرید تجهیزات، حضور در کنفرانس‌های علمی و حمایت از دانشجویان جوان به‌عنوان همکاران پژوهشی در نظر گرفته شده است و امیدواریم اجرای آن به افزایش شور و نشاط علمی در دانشگاه‌ها منجر شود.
وزیر علوم درباره بلااستفاده ماندن برخی تجهیزات آزمایشگاهی در دانشگاه‌ها نیز توضیح داد: در طرح آتف میان دانشگاه‌های درجه یک، دو و سه تبعیضی وجود ندارد و همه دانشگاه‌ها می‌توانند از حمایت‌ها بهره‌مند شوند. با این حال، گاهی تجهیزاتی در یک دانشگاه کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، در حالی که همان امکانات در آزمایشگاهی دیگر مورد نیاز هستند.
وی افزود: معاونت پژوهشی در حال بررسی راهکارهای ایجاد هم‌افزایی و شبکه میان آزمایشگاه‌هاست و طرح هما نیز با هدف اتصال آزمایشگاه‌ها، استفاده متقابل از تجهیزات و پیوند دادن تحقیقات دنبال می‌شود تا دستاوردهای مؤثرتری حاصل شود.
۱۲ همت اعتبار برای بازسازی دانشگاه‌های آسیب‌دیده
سیمایی صراف در پاسخ به پرسشی درباره تأمین منابع مالی برای تجهیز آزمایشگاه‌ها گفت: در مرحله نخست از اعتبار مالیاتی برای بازسازی دانشگاه‌های آسیب‌دیده از جنگ و تجهیز ساختمان‌های آن‌ها استفاده شده است.
وی میزان اعتبار در نظر گرفته‌شده برای این موضوع را حدود ۱۲ همت اعلام کرد و افزود: چهار دانشگاه در جریان جنگ آسیب دیدند و اعتبار مالیاتی مربوط به بازسازی آن‌ها تصویب شده است که به‌زودی اجرا خواهد شد.
وزیر علوم با تأکید بر اینکه جبران فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی که دست‌کم دو دهه انباشته شده، به اعتبارات بیشتری نیاز دارد، گفت: پیش‌تر درباره استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای کمک به این بخش مذاکره شده بود، اما جنگ مانع استفاده از این اعتبار شد.
وی همچنین از حمایت مالی بیش از ۲۲۴ آزمایشگاه شاخص کشور خبر داد و اظهار کرد: این آزمایشگاه‌ها تاکنون ۷۰ درصد اعتبار جدید را دریافت کرده‌اند و ۳۰ درصد باقی‌مانده نیز تا پایان سال پرداخت خواهد شد. این اعتبار پیش از این در اختیار آزمایشگاه‌ها قرار نداشت.
سیمایی صراف تصریح کرد: در سال آینده، در صورتی که خروجی فعالیت آزمایشگاه‌ها در راستای حل مسائل کشور باشد، حمایت‌ها از آن‌ها افزایش خواهد یافت.
وزیر علوم در تشریح ارتباط دو طرح آتف و هما نیز گفت: آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی توسط یک استاد و دانشجویان تحت هدایت او اداره می‌شوند و در طرح آتف مورد حمایت مالی قرار می‌گیرند. در طرح هما نیز این آزمایشگاه‌ها به یکدیگر متصل می‌شوند و شبکه‌ای هم‌افزا تشکیل می‌دهند تا از تجهیزات و ظرفیت‌های پژوهشی یکدیگر استفاده کنند.
بر این اساس، وزارت علوم امیدوار است با اجرای هم‌زمان این دو طرح، ضمن تقویت زیرساخت‌های پژوهشی و حمایت از پژوهشگران برجسته، همکاری میان دانشگاه‌ها توسعه یابد و ظرفیت‌های علمی کشور بیش از گذشته در مسیر حل مسائل ملی و ارتقای جایگاه علمی ایران به کار گرفته شود.